MAL INI

OBRAČUN HONORARA ZA REALIZACIJE ARHITEKATA,
INŽENJERA, URBANISTA I PROSTORNIH PLANERA
Slobodan Maldini

OBRAČUN HONORARA ZA
REALIZACIJE ARHITEKATA,
INŽENJERA, URBANISTA I
PROSTORNIH PLANERA

Sa detaljnim opisima svih faza
realizacije posla i detaljno
obračunatim tabelama honorara



Priredjivač:
Slobodan Maldini

Izdavač:
Slobodan Maldini
11070 Novi Beograd
Ljubinke Bobić 11
Tel. 011 1 77 77 00
e-mail:
slobodan.maldini@gmail.com

Dizajn i kompjuterska obrada:
Slobodan Maldini

Priprema za štampu:
Slobodan Maldini

Mesto i godina izdanja:
Beograd, 2005.

Izdanje: prvo
Tiraž: 500




Copyright:
® Slobodan Maldini

Sva prava zadržana. Nije dozvoljeno da ni jedan deo
ove knjige bude reprodukovan ili smanjen na bilo koji način
ili bilo kojim sredstvom, elektronskim ili mehaničkim,
uključujući fotokopiranje, snimanje ili drugi sistem
presnimavanja informacija, bez dozvole izdavača

All rights reserved. No part of this book may be
reproduced or transmitted in any form or by means,
electronic, or mechanical, including photocopying,
recording or by any information storage retrieval system,
without permission from the publisher

ISBN
COBISS.SR-ID



Slobodan Maldini
OBRAČUN HONORARA
ZA REALIZACIJE ARHITEKATA,
INŽENJERA,
URBANISTA I
PROSTORNIH PLANERA


Sa detaljnim opisima
svih faza realizacije posla i
detaljno obračunatim
tabelama honorara









SADRŽAJ:

OPŠTA PRAVILA

§ 1. PODRUČJE PRIMENE
§ 2. POSTIGNUĆA – FAZE REALIZACIJE POSLA
§ 3. DEFINICIJE I ODREDJIVANJE POJMA
§ 4. UTVRDJIVANJE HONORARA
§ 5. IZRAČUNAVANJE HONORARA U
POSEBNIM SLUČAJEVIMA
§ 6. VREMENSKI HONORAR
§7. SPOREDNI TROŠKOVI
(USPUTNI NEPREDVIDJENI TROŠKOVI)
§ 8. PLAĆANJE
§ 9. POREZ NA DODATU VREDNOST
(ROBA I USLUGA)

DEO II

REALIZACIJE PROJEKATA ZGRADA,
SLOBODNOG PROSTORA I
UNUTRAŠNJEG PROSTORA

§ 10. OSNOV ZA HONORARE
§ 11. HONORARNE ZONE
ZA IZVRŠENJE FAZA REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA)
PROJEKTOVANJA OBJEKATA

§ 12. TIPOLOŠKA LISTA OBJEKATA U
HONORARNIM ZONAMA
§ 13. HONORARNE ZONE ZA REALIZACIJE
SLOBODNIH POVRŠINA
§ 14. TIPOLOŠKA LISTA
SLOBODNIH POVRŠINA U
HONORARNIM ZONAMA
§ 15. PRIKAZ REALIZACIJE PROJEKTOVANJA
ZA OBJEKTE I SLOBODNE POVRŠINE
§ 16. TABELA HONORARA
ZA OSNOVNE FAZE PROJEKTOVANJA ZGRADA
§ 17. TABELA HONORARA ZA
OSNOVNE FAZE RADOVA PROJEKTOVANJA
SLOBODNIH POVRŠINA
§ 18. PORUDŽBINA POSLA ZA ZGRADE I
SLOBODNE POVRŠINE
§ 19. IDEJNO REŠENJE,
IDEJNI PROJEKAT I
PROJEKTANTSKI NADZOR KAO
POSEBNI RADOVI
§ 20. SLUČAJ SA VIŠE OD JEDNOG
IDEJNOG REŠENJA I
IDEJNOG PROJEKTA
§ 21. VREMENSKA PODELA
REALIZACIJE POSLA
§ 22. PORUDŽBINA ZA VIŠE OBJEKATA
§ 23. RAZLIČITI POSLOVI NA
JEDNOM OBJEKTU
§ 24. PREPRAVLJANJE I MODERNIZACIJA
OBJEKTA
§ 25. UNUTRAŠNJE OBLIKOVANJE
PROSTORA
§ 26. UNUTRAŠNJI DIZAJN OBJEKTA I
INTEGRISAN DIZAJN
VIZUELNIH KOMUNIKACIJA
§ 27. DOVODJENJE OBJEKTA U ISPRAVNO STANJE
I ODRŽAVANJE OBJEKTA U ISPRAVNOM
STANJU

DEO III

DOPUNSKI RADOVI
DODATNI RADOVI


§ 28. PROJEKTOVANJE RAZVOJA I
IZRADE ELEMENATA KOD
PREFABRIKOVANE GRADNJE
(PREFABRIKOVANE,
PREDFABRIKOVANE I
INDUSTRIJSKE GRADNJE)
§ 29. UČINAK RACIONALIZACIJE
KOD POSEBNIH FAZA RADA
(POSTIGNUĆA)
§ 30. I ZVRŠILAC RACIONALIZACIJE
KOD GRADNJE
(POSEBNO KOD STAMBENE GRADNJE)
§ 31. UPRAVLJANJE PROJEKTOM
§ 32. PROJEKTOVANJE OBJEKATA
NAMENJENIH ZIMSKIM USLOVIMA

DEO IV

STRUČNO MIŠLJENJE I
IZRAČUNAVANJE VREDNOSTI


§ 33. STRUČNO MIŠLJENJE
§ 34. IZRAČUNAVANJE VREDNOSTI
§ 35. PODRUČJE PRIMENE
§ 36. DODATNI TROŠKOVI
URBANISTIČKIH STUDIJA
§ 37. POSTIGNUĆA NA POLJU
GRADSKOG URBANISTIČKOG
PROJEKTOVANJA KORISNIH POVRŠINA –
GRADSKOG GRADJEVINSKOG
ZEMLJIŠTA
§ 38. TABELA HONORARA
ZA IZRADU OSNOVNIH FAZA REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD GRADSKOG URBANISTIČKOG PROJEKTOVANJA KORISNIH POVRŠINA –
GRADSKOG GRADJEVINSKOG ZEMLJIŠTA
§ 39. IZVODI REALIZACIJE PLANA -
ISEČCI
§ 40. POSTIGNUĆA NA POLJU
DETALJNOG URBANISTIČKOG PLANIRANJA I
PROJEKTOVANJA
§ 41 TABELA HONORARA ZA IZRADU
OSNOVNIH FAZA REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD
DETALJNOG URBANISTIČKOG PLANIRANJA I
PROJEKTOVANJA
§ 42. OSTALA POSTIGNUĆA
PRI URBANOM PLANIRANJU I
PROJEKTOVANJU

DEO VI

REALIZACIJE KOD
PEJZAŽNOG URBANISTIČKOG PLANIRANJA


§ 43. PODRUČJE PRIMENE
§ 44. UPOTREBA UPUTSTAVA SADRŽANIH U DELU V
§ 45. PRIKAZ POSTIGNUĆA (UČINKA)
KOD PEJSAŽNOG URBANISTIČKOG
PLANIRANJA
§ 46. TABELA HONORARA ZA
OSNOVNE FAZE REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD PEJSAŽNOG URBANISTIČKOG
PLANIRANJA
§ 47. SLIKA FAZA REALIZACIJE –
POSTIGNUĆA KOD HORTIKULTURNOG UREDJENJA
§ 48. TABELA HONORARA ZA OSNOVNE FAZE REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD PLANA
HORTIKULTURNOG UREDJENJA
§ 49. PLANOVI NEGE I ODRŽAVANJA PEJSAŽA
§ 50. OSTALE FAZE REALIZACIJE (POSTIGNUĆA) NA POLJU
PEJSAŽNOG PLANIRANJA

DEO VII

FAZE REALIZACIJE (POSTIGNUĆA)
NA POLJU IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA
U OBLASTI ZGRADARSTVA,
KONSTRUKCIJA, KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNOG SKLOPA ZGRADE

§ 51. PODRUČJE PRIMENE
§ 52. OSNOVA ZA HONORARE
§ 53. HONORARNE ZONE ZA
FAZE REALIZACIJE (POSTIGNUĆA)
KOD IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA
U OBLASTI ZGRADARSTVA,
KONSTRUKCIJA,
KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNOG SKLOPA ZGRADE
§ 54. PRIKAZ FAZA REALIZACIJE –
POSTIGNUĆA KOD IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA U
OBLASTI KONSTRUKCIJA,
KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNIH SKLOPOVA ZGRADE
(STATIKA KONSTRUKCIJA)
§ 55. TABELA HONORARA ZA
OSNOVNE FAZE RADOVA
(POSTIGNUĆA) NA POLJU
IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA
U OBLASTI KONSTRUKCIJA,
KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNIH SKLOPOVA ZGRADE (STATIKA)
§ 56. PORUDŽBINA, UGOVOR ILI
RADNI NALOG SA VIŠE
PROJEKATA KONSTRUKCIJE,
UKLJUČUJUĆI SLUČAJE
KONSTRUKTIVNOG PREPRAVLJANJA I
NADZIDJIVANJA OBJEKTA

DEO VIII

ZAVRŠNE ODREDBE I
ODREDBE VEZANO ZA PRIMENU
OBRAČUNA HONORARA

§ 57. PRIMENA OBRAČUNA
§ 58. ZAKONI I ZAKONSKE ODREDBE
§ 59. STUPANJE NA SNAGU OBRAČUNA
TABELE HONORARA

PROŠIRENE TABELE HONORARA
PARAGRAFA § 16., § 17., § 34. §38., § 41. I § 55.

PROŠIRENE TABELE HONORARA ZA REALIZACIJE
ARHITEKATA, INŽENJERA, URBANISTA I
PROSTORNIH PLANERA

STRUKTURA PODATAKA KOJI SU UKLJUČENI U
PROCENU I KONTROLU UKUPNIH TROŠKOVA

DOPRINOS STRUKTURE PODATAKA
KOJI SU UKLJUČENI U PROCENU I
KONTROLU UKUPNIH TROŠKOVA

PROCENA UKUPNIH TROŠKOVA PROJEKATA
(OBJEKATA)

ANALIZA, TIPOLOGIJA I METODOLOGIJA
ARHITEKTONSKOG PROJEKTOVANJA

OBLAST ARHITEKTONSKE ANALIZE,
TIPOLOGIJE I METODOLOGIJE
ARHITEKTONSKOG PROJEKTOVANJA



























DEO I

OPŠTA PRAVILA


§ 1. PODRUČJE PRIMENE


Ova pravila se primenjuju za obračunavanje naknade za izvršen posao arhitekata, gtradjevinskih inženjera, prostornih planera, urbanista, pejsažnih arhitekata, inženjera hortikulture, statičara, nadzornih organa i drugih u tekstu navedenih stručnih profesija (izvršilaca posla, projektanata) u periodu tokom i neposredno nakon izrade ugovorene ili naručene projektne dokumentacije i ostalih primeraka dokumentacije i dokumentacionog materijala, obuhvaćenih ovim pravilima.


§ 2. POSTIGNUĆA –
FAZE REALIZACIJE POSLA


(1) Sve dok se faze izrade projektne dokumentacije ne završe, uredjuju se opšte i posebne faze realizacije procesa projektovanja.

(2) Početne ili polazne faze realizacije (postignuća) su one koje moraju da ispune sve programom postavljene zahteve jednog poslodavca (nalogodavca, investitora). Stvarno stvorena postignuća su najčešće gotove postignute i primenjive faze realizacije projekta.

(3) Posebna postignuća mogu da budu dodata početnim ili pak mogu da skroz preuzmu mesto početnog postignuća (faze realizacije posla). To se postiže posebnim uslovima izrade projektne dokumentacije, koje je potrebno izvršiti. Ovo su uslovi koji su viši od normalnih i zbog toga je potrebno menjati projektnu dokumentaciju. Posebne faze nisu obuhvaćene opštom projektnom dokumentacijom (opštim poslom).


§ 3. DEFINICIJE I
ODREDJIVANJE POJMA


U ovim pravilima koriste se sledeće osnovne definicije i odredjenja pojmova:

1. Objekti su zgrade, ostale gradjevine, uredjeni prostori na otvorenom i unutrašnji prostori. Pojam obuhvata ove prostore sa pripadajućim arhitektonskim, konstruktivnim i drugim elementima koji ih odredjuju.

2. Novoizgradjeni objekti ili novoizgradjeni prostori su objekti novogradnje, odnosno, oni objekti koji su upravo izgradjeni ili se nalaze u procesu izgradnje, odnosno, prostori koji su upravo uredjeni ili se nalaze u procesu uredjenja.

3. Rekonstruisani objekti su nanovo izgradjeni objekti, odnosno, prethodno srušeni objekti koji se nanovo izgradjuju na istom mestu ili na istim temeljima.
Ovi objekti se tretiraju kao novogradnja, u svim slučajevima kada se vrši izrada novog projekta.

4. Dogradnja i proširivanje objekta je postupak povećanja postojećeg objekta, kao na primer: nadzidjivanje jednog ili više spratova ili dozidjivanje zgrade u osnovi objekta.
Postoje sledeći vidovi dogradnje i proširivanja objekta:
- nadzidjivanje,
- dozidjivanje
- podzidjivanje
- dogradnja unutar enterijera objekta
- spajanje objekata – izrada spojnih objekata

5. Prezidjivanja (u smislu rekonstrukcije) su: preobražavanje jednog već postojećeg objekta u skladu sa opštim zahtevima, kao i posebnim zahtevima u smislu preobražavanja konstrukcije ili postojeće gradjevinske, konstruktivne strukture ili strukture prostora objekta.

6. Modernizacija (osavremenjavanje) objekta su oni radovi kojima se korišćenim objektima poboljšavaju opšti uslovi i standardi. Modernizacija nije u smislu radova datih paragrafima § 4., § 5. i § 10.
Modernizacija objekata može da bude:

- funkcionalna modernizacija,
- osavremenjavanje materijala gradnje
- estetska modernizacija
- konstruktivna modernizacija
- modernizacija opreme (elektroopreme, vodovoda i kanalizacije, grejanja, vetrenja i klimatizacije, nadzora nad objektom i dr.)
- modernizacija enterijera u gradjevinskom smislu
- modernizacija eksterijera

7. Unutrašnje oblikovanje prostora (izgradnja unutrašnje arhitekture) predstavlja unutrašnje uredjenje, uredjenje iloi izgradnju unutrašnjih prostorija objekta, bez opštih poduhvata u planu ili konstrukciji zgrade.
Unutrašnje oblikovanje prostora obuhvata:

- projekt enterijera,
- izradu detalja projekta enterijera,
- izradu konstruktivnih detalja,
- izradu funkcionalnih detalja,
- izradu detalja opreme objekta,
- izradu detalja konstruktivne dekoracije prostora
- izradu projekta funkcionalnih sistema prostora
- eventualnu izradu funkcionalnih detalja prostora.

Unutrašnje oblikovanje prostora može da bude u vezi sa predmetima iz brojeva 2 i 6, a takodje, može da bude u njihovom sastavu.

8. Unutrašnji dizajn objekta predstavlja završne faze izrade projektne dokumentacije ili je to poseban projekt. Unutrašnji dizajn predstavlja i uključuje dizajn predmeta izvanserijske izrade, koji nisu izvedeni u fabrici ili u procesu masovne proizvodnje.
Unutrašnji dizajn objekata obuhvata:
- dizajn nameštaja,
- dizajn upotrebnih predmeta
- dizajn opreme prostorije
- elemente estetike unutrašnjeg prostora,
- dizajn oblaganja: podova, zidova, tavanica,
- dizajn aplikacija na: podovima, zidovima, tavanicama,
- dizajn posebnih funkcionalnih elemenata enterijera.
9. Projekt vizuelnih komunikacija. Predstavlja projekt – dizajn koji, grafički vizuelno predstavljen, obuhvata odnos korisnika prema prostoru, dajući korisniku osnovne i posebne informacije o prostoru, i to o:
- načinu upotrebe,
- tipovima prostorija,
- planu komunikacija u objektu,
- funkcionalnoj shemi objekta,
- planu orijentisanja u prostoru i slično.
Projekt vizuelnih komunikacija obuhvata:
- grafički dizajn vizuelnih komunikacija,
- uputstvo za upotrebu (korišćenje) prostora,
- naslove i nazive funkcionalnih jedinica prostora,
- slike, crteže, panoe i dr.,
- uputstva za boravak u prostoru i dr.

10. Dovodjenje u ispravno stanje su radovi i postupci kojima se objekat ili delovi jednog izgradjenog objekta dovode u ispravno stanje. Ovaj postupak se primenjuje kod radova pod tačkama 3 ili 6.
Dovodjenje u ispravno stanje može da bude:
- dovodjenje u tehnički ispravno stanje,
- dovodjenje u upotrebno ispravno stanje (funkcionalno ispravno stanje)
- dovodjenje u tehnički ispravno stanje u konstruktivnom smislu.
Prilikom realizacije faze 10 može da dodje do promene:
- funkcije objekta
- elemenata konstrukcije
- elemenata funkcionalnog sistema i dr.
Dovodjenje u ispravno stanje vrši se izmenom neispravnih delova funkcionalnog sistema objekta.

11. Dovodjenje u ispravno stanje sačuvanjem postojećeg izgleda i funkcionalnog sistema objekta. Ovaj postupak je karakterističan za zaštićene objekte i istorijske fizičke celine. Sprovodi se putem:
- restauracije,
- konzervacije,
- prezervacije,
- sanacije,
- sanacije i restauracije i dr.

12. Projektovanje i uredjenje slobodnog i otvorenog prostora predstavlja uredjenje samostojećih, slobodnih površina, neangažovanih površina ili slobodnih površina neposredno povezanih uz zgrade.


§ 4. UTVRDJIVANJE HONORARA


(1) Honorari se utvrdjuju na osnovu pisanog dokumenta – ugovora (sporazuma, dogovora) iloi naloga za rad kojeg sačinjavaju ugovorne strane: naručilac (investitor, nalogodavac) i izvršilac (projektant, projektant - izvršilac). Honorari se utvrdjuju unutar okvira koji odredjuju minimalne i maksimalne vrednosti honorara za pojedine slučajeve.

(2) Honorari manji od onih zaključenih ovim pravilnikom, mogu da budu, u izuzetnim slučajevima, odredjeni i predračunati na osnovu pismeno usaglašenog ugovora ili dogovora izmedju naručioca i izvršioca posla.

(3) Honorari veći od onih koji su predstavljeni i obračunati ovim pravilnikom u vidu najviših iznosa honorara za pojedine slučajeve, mogu biti odredjeni i predračunati samo putem pismenog ugovora ili dogovora izmedju naručioca i izvršioca posla.
Pri tome, obzirom na posebne okolnosti koje utiču na realizaciju posla:
- otežan rad,
- hitnost posla,
- kompleksnost posla,
- autorski rad i posebna angažovanost u smislu autorskog učešća u poslu, i dr.
utiču na povećanje raspona izmedju najnižeg i najvišeg iznosa mogućeg ugovorenog ili dogovorenog honorara.
Pri tom, posebno se uzimaju u obzir okolnosti rada, koje utiču na povećanje iznosa honorara, kao što su:
- stepen otežanosti posla,
- posebna postignuća, odnosno, učešće posebnih radova.
Prilikom obračuna iznosa honorara, odabira se grupa postignuća, koja se smešta unutar raspona (dijapazona) najnižih, odnosno najviših iznosa honorara.

(4) Sve dok se ne zaključi posao, ili nešto drugo ne dogovori u pismenom obliku, važe uobičajeni, svakidašnji najniži uslovi dogovora.


§ 5. IZRAČUNAVANJE HONORARA
U POSEBNIM SLUČAJEVIMA


(1) Ako se ne realizuju sve faze realizacije jednog projekta ili se pojedine nerealizovane faze prenesu u naredne faze realizacije, moguće je obračunati honorar samo za realizovan deo projekta. Prenete faze realizacije se obračunavaju u sklopu faza u koje su prenete.
Moguće je fakturisati i naplatiti samo onaj deo honorara koji je utvrdjen za deo ili fazu posla koja je realizovana.
Onaj deo posla koji nije realizovan, ili čija je realizacija tek planirana ili je još uvek u toku, po pravilu se ne naplaćuje.
Onaj deo posla koji je izradjen ali iz bilo kojeg neopravdanog uzroka nije predat, po pravilu se ne naplaćuje.

(2) U slučaju kada se ne predaju svi elementi posla koji su sadržani kao osnovna postignuća (osnovne faze realizacije) u jednoj podcelini projekta (fazi realizacije), odnosno, ne preda se postignuće koje uključuje sve elemente koji su uključeni ovim pravilnikom, kao i u slučaju kada se ne preda celokupna realizacija posmatrane podceline posla, može se za predate faze izračunati honorar koji ima sadržaj predate faze a u iznosu cele faze realizacije. Naručilac plaća celu fazu, bez obzira što je dobio samo njene delove.
Za ovaj slučaj, postoji posebna tabela honorara.

(3) Ako se preda samo početna faza a na osnovu te dokumentacije investitor (naručilac posla, poslodavac) započne realizaciju te faze posla, tada investitor mora da plati honorar koji mu je obračunat za obim radova koje je moguće izvršiti na osnovu predate projektne dokumentacije.
Honorar obračunat za pojedinu fazu realizacije posla se isplaćuje samo u slučaju kada je ta faza projekta uradjena u svemu u skladu sa zakonom i propisima.
§ 10. se ne menja i ostaje na snazi.

(4) Za posebne faze realizacije (radove, postignuća) koje se dodaju na osnovne faze, honorar može da bude preračunat u slučaju kada je postignuće (faza realizacije) različito od ugovorene faze i samim time bitno menja proces projektovanja.
Takodje, u slučaju kada postoje posebni radovi, honorar je potrebno obračunati i isplatiti i ako bude problema sa realizacijom posla i vremenom realizacije posla, i onda kada je visina honorara prethodno već bila utvrdjena i pismeno ugovorena ili dogovorena.
Iznos tako obračunatog honorara je u upravnoj srazmeri za osnovni rad (osnovne faze realizacije) koji se obračunava sa posebnim osvrtom na način realizacije radova i njihov obim. Obim radova se pri tom izjednačuje sa količinom i dopunskih radova. U slučaju kada dopunske radove ne možemo da definišemo u odnosu na osnovne radove, tada honorar definišemo u odnosu na vreme izrade posla, u obliku tzv. vremenskog honoraran (satnice).
Vremenski honorar se obračunava u svemu prema odredbama iz paragrafa § 6.

(5) U slučaju kada postoje posebni radovi (posebna postignuća) sasvim ili delimično, iskazani u odnosu na osnovne radove, računa se poseban honorar koji zamenjuje honorar obračunat za ugovorene radove.


§ 6. VREMENSKI HONORAR


(1) Vremenski honorari su u osnovi iznosi honorara dati na osnovu satnice, predstavljene i sadržane u (2.) stavu ovog člana. Vremenski honorari se ugovaraju ukoliko nije moguće utvrditi tačnu vrednost niti precizan obim posla. Satnice se olbračunavaju na osnovu predvidjenog vremena potrebnog da se uradi odredjeni posao. Ukoliko nije moguće izvršiti normiranje posla niti predvidjanje vremenskog trajanja posla, primenjuje se obračun posla na bazi iznosa vrednosti satnice, u svemu po 2. stavu ovog člana.

(2) Ukoliko se realizacije arhitekata i inženjera ili njihovih stručnih saradnika obračunavaju prema vremenskom principu, može se za svaki sat rada izvršioca posla ugovoriti iznos od 45 do 70 €, i za svaki radni čas njihovih saradnika koji vrše tehničke ili privredne poslove, obračun od 35 do 60 € na sat.


§7. SPOREDNI TROŠKOVI
(USPUTNI NEPREDVIDJENI TROŠKOVI)


(1) Kod realizacije ugovorenih poslova nastaju odredjeni takozvani sporedni troškovi na strani izvršioca posla, koji se, u strukturi troškova mogu izuzeti iz ukupne troškovno predvidjene sume. Sve ove troškove je potrebno pojedinačno obračunati.
Ugovorna strana može prilikom ugovaranja posla pismenim putem da ugovori i ugovorom definiše sporedne troškove, njihov poseban broj, iznos, cenu, uslove i način obračuna troškova. Pri tom uzimaju se u obzir specifičnosti svakog pojedinog posla.

(2) Sporedni troškovi mogu da budu sledeći i oni ulaze u ugovor:
1. troškovi poštanskih i telefonskih računa, računa slanja poruka na daljinu, troškovi kurirskih usluga;

2. troškovi za umnožavanje slika i pismenih dokumenata, kao i pravljenje filma i fotokopija;

3. troškovi biroa na gradilištu, uključujući osvetljenje, struju, grejanje i troškove opremanja nameštajem i tehničkim uredjajima;

4. putni troškovi za neophodna putovanja na mesta koja se nalaze na udaljenosti više od 15 km od mesta rada izvršioca posla od mesta izgradnje objekta.

Sporedni troškovi mogu da budu obračunati paušalno, ili po računima pojedinih putnih troškova. Ako se plaća vrši u paušalnim iznosima, sporedni troškovi se obračunavaju u iznosima za prosečne troškove. Ukoliko su troškovi povećani u odnosu na prosečne, oni se obračunavaju pojedinačno.

5. Ukoliko u toku izvršenja posla dodje do potrebe rada izvršioca na značajnoj udaljenosti izvan mesta njegovog boravka, investitor – naručilac posla će snositi troškove boravka izvršioca van mesta njegovog prebivališta. Takodje, potrebno je obračunati i troškove za potrebna putovanja izvršioca posla od mesta rada do mesta boravka, u onoj učestalosti koja je dogovorena sa naručiocem posla. Nivo visine ovih troškova, kao i vrsta prevoznog sredstva koje se koristi, takodje su predmet dogovora izmedju naručioca i izvršioca posla. Putovanja sa porodičnim razlogom, nalogodavac najčešće plaća u paušalnom iznosu, ili po predatim računima za putovanje.

Prethodno navedeni troškovi i plaćanja od strane naručioca ne moraju da budu predmet obračuna, ukoliko u sporednim troškovima dodje do značajnog povećanja troškova saradnika izvršioca. U tom slučaju, troškovi saradnika imaju odredjenu prednost.

U osnovnim slučajevima, plaćanje se vrši samo po postojećoj ugovorenoj tarifi.

6. Nadoknada za ostale troškove kod dužih putovanja prema broju 4 isplaćuje se u slučajevima sve dok je trošak pismeno dogovoren u periodu pre putovanja. Ukoliko dodje do naknadnog obračuna troškova, nakon obavljenog putovanja koje nije najavljeno i dogovoreno sa naručiocem posla, ovi troškovi ne moraju da budu priznati.

7. Naknade za izvršene faze realizacije koje izvršilac nije ugovorio i nije u obavezi da uradi, a u njegovo ime to vrše u sporazumu sa poslodavcem treća lica.

(3) Sporedni troškovi mogu da budu plaćeni paušalno ili pojedinačno. Oni su pojedinačno plaćeni u onom slučaju kad nije pismeno ugovoreno da će biti plaćani paušalno.


§ 8. PLAĆANJE


(1) Honorar dospeva na plaćanje kada se ugovorena faza realizacije izvrši i napravi obračunska situacija koju odobri investitor (naručilac posla).
Investitor može da konreoliše obračunsku situaciju iu pogledu:
- kvantiteta i
- kvaliteta.

(2) Plaćanje se može izvršiti u prikladnim vremenskim periodima sa dokazanim i pred investitorom odbranjenim realizovanim poslom.

(3) Sporedni (nepredvidjeni) troškovi koji dospevaju za plaćanje moraju se dokazati, ukoliko se kod ugovaranja posla nešto drugo pismeno ne dogovori.

(4) Drugi načini plaćanja se mogu dogovoriti pismenim putem.


§ 9. POREZ NA DODATU VREDNOST
(ROBA I USLUGA)


Porez na dodatu vrednost za uradjen posao izvršioca se, prema ovom pravilniku i prema paragrafu § 7. Pravilnika, ne koristi u obračunu, odnosno, nije uzet u obzir. Svi iznosi u pravilniku dati su u neto obliku.

Porez na promet za obračunate dopunske i naknadne radove obračunava se u prosečnom iznosu naknade poreza za ugovorenu realizaciju izvršioca.





























DEO II

REALIZACIJE PROJEKATA ZGRADA,
SLOBODNOG PROSTORA I
UNUTRAŠNJEG PROSTORA


§ 10. OSNOV ZA HONORARE


(1) Honorar za osnovne realizacije u slučaju projektovanja

1. zgrada
2. slobodnog prostora i
3. unutrašnjeg prostora

ustanovljuje se na osnovu:

1. predračunskih vrednosti objekata
2. pripadnosti projektovanog objekta odredjenoj honorarnoj zoni,

i to: za zgrade i unutrašnji prostor po Tabeli honorara iz § 16., a za slobodne prostore po tabeli honorara u § 17.

(2)

2.1.
1. Za predračunske vrednosti objekta se uzimaju standardima obuhvaćene vrednosti radova izgradnje koje se nalaze sadržane u elaboratu predmera i predračuna radova, a koji je sastavni deo projektne dokumentacije. Predračun radova koji se koristi za odredjenje vrednosti radova treba da bude realno izradjen i treba da obuhvati sve pozicije radova. Sve pozicije radova treba da odgovaraju važećim standardima i propisima.
Ukoliko dodje do nepredvidjenih radova, njihova vrednost se sabira sa vrednostima radova koji su sadržani u predračunu.

2. Za predračunsku vrednost objekta, kao komparativni metod odredjenja vrednosti, može da bude uzeta u obzir vrednost radova na izgradnji objekta koju sadrži ugovor o zakupu gradskog gradjevinskog zemljišta (u slučajevima gde postoji), pod uslovom da je vrednost realno prikazana.

3. Za predračunsku vrednost objekta se koristi tržišna vrednost radova na izgradnji gradjevinskog objekta.

4. U slučaju da postoji značajno odstupanje vrednosti iz projektne dokumentacije i one koja se nalazi u ugovoru o korišćenju gradjevinskog zemljišta, koristiće se veća vrednost radova na izgradnji objekta.

5. U slučaju da postoji značajno odstupanje vrednosti radova iz ugovora o korišćenju gradjevinskog zemljišta i tržišne vrednosti radova na izgradnji objekta, koristiće se ona vrednost koja je viša.

6. Ukoliko u periodu izrade projektne dokumentacije dodje do značajne promene tržišne vrednosti radova zbog promena na tržištu ili drugih promena na koje nije moguće neposredno uticati, koristiće se vrednost koja je sadržana u projektnoj dokumentaciji.

2.2. Vrednost objekta iz predmera i predračuna se izračunava tako što se obračunava:

1. vrednost ugradjenog materijala;
2. vrednost izvršenog rada po norma času,

pa se ova i prethodna vrednost sabiraju

2.3. Vrednost objekta može da se izračunava:

1. proračunom iz predmera i predračuna

2. procenom vrednosti jednom od pouzdanih metoda procene (na primer, komparativnom metodom procene);

3. čvrstom postavkom vrednosti objekta kao uslovom investitora ili mogućnostima gradnje.
U ovom slučaju, vrednost objekta je fiksno zadata i od nje se ne sme odstupiti;

4. ukoliko nije moguće dobiti pravu vrednost objekta, zbog njegove specifičnosti ili specifičnosti radova, koristi se vrednost dobijena od strane ponudjača. U slučaju da postoji više ponudjača, koristi se srednja vrednost (obračunata kao aritmetička sredina).

(3) Nije moguće utvrditi realnu vrednost objekta na osnovu podataka cena radova i materijala, u slučaju da:

1. naručilac predvidja da samostalno proizvodi, uvozi ili dostavlja gradjevinski i drugi materijal i opremu;

2. naručilac predvidja da samostalno, kao gradjevinski preduzimač ili neposredni izvodjač preduzima i izvodi radove na izgradnji i opremanju objekta;

3. realizacija radova ili kvalitet ugradjenog materijala, kao i stručnost i kvalitet predvidjene radne snage, nisu u skladu i ne odgovaraju standardima i propisima;

4. za gradjenje se koriste jednom već upotrebljeni materijali ili materijali preuzeti na terenu izgradnje, kao i materijali i oprema nižeg standarda od projektom ili propisima predvidjenog;

5. za gradjenje se koristi besplatna radna snaga.

6. U svim prethodnim slučajevima (od 1 do 5) za izračunavanje gradjevinske vrednosti objekta, ono se vrši na osnovu standarda predmera i predračuna, uz korišćenje prvoklasnog materijala i opreme i propisano obučene radne snage, u njenom propisanom broju.

(4) Za predračun objekata zgrada i radova na enterijeru, uključuju se takodje i vrednosti nabavke i ugradnje svih predvidjenih instalacija i opreme.

1. Za predvidjenu opremu, koriste se važeći cenovnici proizvodjača opreme. Pretpostavlja se da sva projektovana oprema odgovara važećim normama i standardima.

2. Takodje, moguće je za predvidjenu opremu objekata i enterijera koristiti tržišnu vrednost opreme, ukoliko nije manja od kataloške vrednosti proizvodjača.

3. Ukoliko se ugradjuje oprema koja je posebno izradjena za potrebe objekta i ima unikatni karakter, koriste se cene proizašle iz cenovnika proizvodjača te opreme, ili, ukoliko to nije moguće, koristi se cena dobijena postupkom analize cene.

4. Moguće je izvršiti umanjenje cene opreme obzirom na količinu predvidjene opreme za ugradnju.

5. Za dokazivanje cene unikatne opreme koristi se predračun proizvodjača opreme.

(5) Nije moguće egzaktno odredjenje cene objekta i unutrašnjosti objekta, kao ni iznosa poreza iz sledećih slučajeva elemenata vrednosti objekta:

1. Cene gradjevinskog zemljišta.

2. Finansijske (ne)isplativosti predmetnog gradjevinskog zemljišta u kratkom i dužem periodu.

3. Finansijskih nameta, obaveza ili oslobadjanja vezano za predmetno gradjevinsko zemljište.

4. Troškova pripreme i privodjenja gradjevinskog zemljišta u stanje da se na njemu može otpočeti gradnja, odnosno:

1. učešća u urbanističkom planiranju;
2. promene namene;
3. kiupovine starog objekta na zemljištu na kome će se graditi novi objekat;
4. rušenja starog objekta da bi se zemljište pripremilo za gradnju;
5. troškova rešavanja prethodnih vlasničkih odnosa nad zemljištem;
6. troškova eventualne licitacije za dobijanje zemljišta;
7. troškova izrade pravne dokumentacije vezano za zemljište i buduću gradnju;
8. troškova dobijanja potrebnih licenci, dozvola, odobrenja i saglasnosti (urbanistička dozvola, gradjevinska dozvola, saglasnosti institucija i dr.)
9. troškova uspostavljanja finansijske konstrukcije gradnje: kredita, hipoteka, pozajmica, dobijanja investicionih sredstava i sl.
10. troškova nastalih usled delovanja faktora vremena (protok rokova, zastarelost dokumentacije, dozvola i licenci i sl.).

5. Troškova javno priznatih eventualnih oslobadjanja od taksi, poreza i drugih finansijskih obaveza (u slučaju društveno korisnih i neprofitabilnih investicija), posebno vezanih za donacije.

6. Interno priznata eventualna oslobadjanja investicija, posebno u slučaju donacija, dotacija, bespovratne pomoći i dr.

7. Spoljašnja ulaganja koja nisu obuhvaćena tačkom 5.

8. Ulaganja i uredjenja na svaki drugi način, koja nisu sadržana u stavkama predmeta i predračuna.

9. Ulaganja i uredjenja za koje naručilac posla planira sopstveno angažovanje u smislu rukovodjenja poslom ili nadzor nad poslom.

10. Vrednost alata, orudja i opreme za rad, kao i kućne opreme, koji se neplanirano pojave ili ih u projekt unese izvršilac posla bez dogovora i saglasnosti sa naručiocem posla.

11. Umetnički radovi i umetnički predmeti, sve dok nisu to suštinski sastavni delovi objekta koji se projektuje.

12. Umetnički izvedeni elementi objekta, ukoliko nisu posebno planirani i naručeni od strane investitora – naručioca ili uradjeni prema njegovom nalogu.

13. Ulaganja u uredjenje za koje naručilac – investitor nije dao svoju saglasnost (nalog) za projektovanje.

14. Troškovi mera zaštite objekta u toku zimskog perioda, ukoliko nije drukčije dogovoreno sa naručiocem posla.

15. Troškovi mera zaštite objekta u slučaju vremenskih neprilika (jake kiše, oluje i dr.), a što ne potpada pod pojam “više sile”.

16. Ulaganje u spoljašnji prostor – slobodni prostor oko objekta.

(6)

1. Ne ulaze u postupak odredjenja cene osnovnih faza realizacije projekata slobodnih površina (slobodnih prostora) porezi i druge takse koje proističu iz cene i vrednosti same zgrade.

2. Posebno, ne ulaze u odredjenje cene radova za projekte slobodnih površina (slobodnih prostora) stavke iz stava (5), tačke od 1 do 15.


§ 11. HONORARNE ZONE
ZA IZVRŠENJE FAZA REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA)
PROJEKTOVANJA OBJEKATA


(1) Honorarne zone za objekte se u osnovnoj podeli vrednuju prema sledećim karakteristikama objekata:

1. HONORARNA ZONA I:

Zgrade i ostali arhitektonski objekti sa veoma malim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa vrlo malim zahtevima u smislu povezivanja objekta sa njegovom neposrednom i širom okolinom;
- sa jednim funkcionalnim područjem (jednofunkcionalni objekti);
- sa vrlo malim oblikovnim zahtevima (oblikovno jednostavni objekti);
- objekti sa vrlo jednostavnom konstrukcijom;
- objekti bez ili sa vrlo jednostavnim tehničkim zahtevima
- objekti bez ili sa vrlo jednostavnom tehničkom opremom objekta;
- objekti bez posebne izrade ili sa najjednostavnijim sistemom izgradnje objekta.

2. HONORARNA ZONA II:

Zgrade sa malim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa malim zahtevima povezivanja zgrade sa ostalim objektima do nje i neposrednom okolinom;
- sa malo funkcionalnih zahteva;
- sa maloim zahtevima oblikovanja zgrade;
- objekti sa jednostavnom konstrukcijom;
- objekti sa jednostavnim tehničkim zahtevima izgradnje
- objekti sa jednostavnom tehničkom opremom
- sa jednostavnom izradom objekta.

3. HONORARNA ZONA III:

Zgrade sa prosečnim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa prosečnim zahtevima povezivanja zgrade sa ostalim objektima oko nje i neposrednom okolinom;
- sa više jednostavnih funkcionalnih zahteva;
- sa prosečnim zahtevima oblikovanja zgrade;
- uobičajenom, propisanom konstrukcijom ili konstrukcijom objekta koja je u uobičajenoj upotrebi;
- sa prosečnim tehničkim zahtevima izgradnje objekta;
- sa prosečnom tehničkom opremom objekta;
- sa prosečnim, uobičajenim načinom izrade objekta.

4. HONORARNA ZONA IV:

Zgrade sa natprosečnim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa natprosečnim zahtevima povezivanja zgrade sa ostalim objektima oko nje i neposrednom okolinom;
- sa više funkcionalnih zahteva i sa više različitih korisnika (stanovnika);
- sa natprosečnim zahtevima oblikovanja zgrade;
- sa natprosečnim zahtevima u pogledu konstrukcije zgrade;
- sa upotrebom natprosečno složene konstrukcije i konstruktivnog sistema;
- sa natprosečnim tehničkim zahtevima izgradnje objekta;
- sa natprosečnom tehničkom i drugom opremom objekta;
- sa natprosečnim načinom i sistemom izgradnje zgrade.

5. HONORARNA ZONA V:

Zgrade sa vrlo visokim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa vrlo visokim zahtevima povezivanja zgrade sa ostalim objektima oko nje i neposrednom okolinom;
- sa višebrojnim funkcionalnim zahtevima koji obuhvataju sve tipove potencijalnih korisnika;
- sa vrlo visokim zahtevima oblikovanja;
- sa vrlo visokim zahtevima u pogledu konstrukcije zgrade;
- sa upotrebom vrlo složene konstrukcije i konstruktivnog sistema;
- sa vrlo visokim mnogostrukim i mnogobrojnim tehničkim zahtevima izgradnje objekta;
- sa vrlo visokim zahtevima u pogledu tehničke opreme objekta.

(2) Ukoliko jedan objekat po svojim karakteristikama pripada grupama više honorarnih zona, ili ukoliko postoji sumnja u to kojoj honorarnoj zoni jedan objekat pripada, odnosno, po kojoj honorarnoj zoni se obračunava honorar, moguće je iz prethodne podele po honorarnim zonama, prema stavu (3) § 11. dati prosečnu honorarnu zonu, prema kojoj se izračunavaju ostale honorarne zone.

Jedan objekat, prema poenima koje nosi svaka karakteristična honorarna zona, dobija sledeće poene, pomoću kojih je moguće odrediti njegovo stvarno prisustvo u odredjenoj honorarnoj zoni:

1. honorarna zona I: objekti sa do 10 poena;

2. honorarna zona II: objekti sa 11 do 18 poena;

3. honorarna zona III: objekti sa 19 do 26 poena;

4. honorarna zona IV: objekti sa 27 do 34 poena;

5. honorarna zona V: objekti sa 35 do 42 poena;

(3) Kod izračunavanja pripadnosti objekta jednoj honorarnoj zoni, medjusobno odgovaraju stepen težine projektantskih zahteva i elementi projektantskih zahteva u pogledu:

- povezivanja objekta sa okolinom;
- konstruktivnih zahteva;
- tehničkih zahteva izgradnje;
- tehničkih zahteva opremanja.

Prilikom vrednovanja ovih karakteristika dodeljuje se do 6 poena koji se uračunavaju, dok se za:

- funkcionalne zahteve i
- zahteve oblikovanja zgrade

daje vrednost do 8 poena.


§ 12. TIPOLOŠKA LISTA OBJEKATA U
HONORARNIM ZONAMA


Sledeći tipovi objekata su vrednovani u paragrafu § 11. Imaju obeležja karakteristična za prethodno predstavljene honorarne zone:

1. HONORARNA ZONA I:

- barake za spavanje i boravak;
- ostali priručni i pomoćni objekti;
- hale na otvorenom prostoru kao skloništa od kiše i kratak odmor;
- otvorene hale za povremeno korišćenje;
- proste magacinske hale;
- proste ostave;
- jednostavne dvorane za igru;
- montažno – demontažne hale;
- nadstrešnice;
- pokriveni vezni prolazi i pasaži;
- poljski ambari;
- ostale jednostavne poljoprivredne zgrade;
- obori;
- tribine;
- kolibe;
- senice;
- osmatračnice;
- lovački zakloni i sl.

2. HONORARNA ZONA II:

- jednostavne stambene gradjevine sa zajedničkim sanitarnim i kuhinjskim čvorom;
- pokrivena parkirališta;
- jednostavni garažni objekti;
- kuće od pruća i rastinja;
- zatvorene hale;
- pomoćne hale; priključni objekti;
- hale kao samostalne gradjevine;
- portirnice;
- prijavnice;
- kuće na vodi (pontonske kuće i sojenice);
- male (jednostavne) radionice bez kranske staze;
- skladišta prodavnica;
- saobraćajne i sanitarne stražarnice;
- muzički paviljoni i sl.

3. HONORARNA ZONA III:

- stambeni objekti – kuće;
- stambene kolektivne zgrade prosečnih projektantskih zahteva i sa prosečnom opremom;
- dečje jasle;
- obdaništa;
- zajednička skloništa;
- hosteli za mlade;
- osnovne škole;
- domovi učenika;
- letovališta za mlade;
- mesta za odmor mladih;
- omladinski centri;
- gradski domovi;
- studentski domovi;
- objekti dnevnog boravka za stare osobe;
- socijalne ustanove za boravak;
- radionice;
- štamparije;
- hladnjače;
- radionice sa sa višim zahtevima od onih u honorarnoj zoni II;
- zatvorene hale sa višim zahtevima od onih u honorarnoj zoni II;
- industrijske zgrade sa višim zahtevima od onih u honorarnoj zoni II;
- objekti garaža sa integrisanim drugim funkcijama prostora;
- objekti biroa sa prosečnim projektnim uslovima;
- trgovinski objekti standardnih projektantskih zahteva;
- prodavnice;
- supermarketi;
- pijace;
- tržni centri;
- sajamske hale;
- gostionice;
- menze;
- kantine;
- privredni objekti;
- protivpožarne stanice;
- stanice za spasioce;
- policijske stanice;
- popravni domovi;
- ambulante;
- sirotišta bez medicinsko – tehničkog sadržaja;
- pomoćne bolnice;
- izložbene zgrade;
- bioskopske zgrade;
- sportske sale;
- sportske zgrade;
- drugi sportski objekti koji nisu obuhvaćeni u honorarnoj zoni II ili u honorarnoj zoni IV. i dr.

4. HONORARNA ZONA IV:

- stambeni objekti sa natprosečnim projektantskim zahtevima;
- stambene zgrade kolektivnog stanovanja sa natprosečnim projektantskim zahtevima;
- terasaste stambene zgrade;
- habitati;
- raskošnije jednoporodične kuće sa odgovarajućom izgradnjom i opremom visokog standarda;
- domovi sa pripadajućim medicinsko – tehničkim funkcijama;
- glavni radionički objekti;
- pivare;
- proizvodne zgrade, kao na primer one za automobilsku industriju i drugu industriju visoke tehnologije;
- zgrade elektro centrala (hidrocentrale, termocentrale);
- školske zgrade (izuzev osnovnih škola);
- obrazovni centri;
- javne i državne visoke škole;
- visokoškolske obrazovne ustanove;
- univerziteti;
- akademije;
- objekti slušaonica;
- amfiteatri;
- laboratorije;
- biblioteke;
- arhive;
- zgrade instituta za bavljenje naukom;
- zgrade za učenje i istraživanje;
- svi ostali arhitektonski kulturno - obrazovni objekti koji nisu obuhvaćeni honorarnom zonom V;
- poljoprivredne zgrade va višim projektnim zahtevima;
- velike kuhinje;
- hoteli;
- banke;
- robne kuće;
- gradske većnice;
- druge gradske upravne zgrade;
- zgrade parlamenata;
- zgrade sudova;
- ostale upravne zgrade sa natprosečnim projektnim zahtevima;
- bolnice I i II stepena;
- bolnice sa stacionarima;
- specijalističke bolnice;
- bolnice sa posebnim zahtevima;
- klinike;
- terapeutske ustanove;
- rehabilitacione ustanove;
- oporavilišta;
- lečilišta;
- banjske zgrade za lečenje;
- banjska oporavilišta;
- crkve;
- koncertne dvorane;
- muzeji;
- studijska pozorišta;
- višenamenske dvorane opšte upotrebe;
- višenamenske verske dvorane;
- višenamenske kulturne dvorane;
- višenamenske sportske dvorane;
- dvorane sa zatvorenim bazenima;
- veliki sportski centri;
- sportski kompleksi i dr.

5. HONORARNA ZONA V:

- bolnice III stepena;
- univerzitetske klinike;
- čeličane;
- zgrade za sinterovanje;
- zgrade za kokerovanje;
- studiji za radio i televiziju;
- pozorišni studiji;
- koncertne zgrade;
- teatri;
- objekti za scenografiju;
- objekti za eksperimentalan naučno – istraživački rad (objekti za vršenje naučnih eksperimenata) i dr.



§ 13. HONORARNE ZONE ZA REALIZACIJE
SLOBODNIH POVRŠINA


(1) Honorarne zone za projektovanje na području slobodnih površina u osnovi se, po karakteristikama zona, svrstavaju u sledeće vrednosne grupe:

1. HONORARNA ZONA I:

Slobodne površine sa vrlo malim projektnim zahtevima i uslovima, odnosno:

- sa vrlo malim zahtevima projektovanja u pogledu povezivanja i uklapanja u okolinu;
- sa vrlo malim ekološkim projektnim zahtevima;
- sa samo jednim funkcionalnim područjem;
- sa vrlo niskim oblikovnim projektnim zahtevima;
- bez ili sa najjednostavnijim zahtevima u smislu posebnih propisa i standarda u pogledu zaštite životne sredine;
- bez ili sa najjednostavnijim uslovima zaštite životne sredine od polucija visoke tehnologije.

2. HONORARNA ZONA II:

Slobodne površine sa niskim projektnim zahtevima i uslovima, odnosno:

- sa malim projektnim zahtevima u pogledu povezivanja i uklapanja slobodne površine u okolinu;
- sa niskim ekološkim projektnim zahtevima;
- sa malim funkcionalnim područjem;
- sa niskim oblikovnim projektnim zahtevima;
- sa niskim zahtevima u smislu posebnih propisa i standarda u pogledu kontrole polucija visoke tehnologije, zaštite životne sredine i dr.

3. HONORARNA ZONA III:

Slobodne površine sa prosečnim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa prosečnim projektnim zahtevima u pogledu povezivanja i uklapanja u okolinu;
- sa prosečnim ekološkim projektnim zahtevima;
- sa višim ali jednostavnim funkcionalnim područjem;
- sa prosečnim oblikovnim projektnim zahtevima;
- sa normalnim ili uobičajenim zahtevima u smislu posebnih propisa i standarda u pogledu kontrole polucija visoke tehnologije, zaštite životne sredine i dr.

4. HONORARNA ZONA IV:

Slobodne površine sa natprosečnim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa natprosečnim projektnim zahtevima u pogledu povezivanja i uklapanja u okolinu;
- sa natprosečnim ekološkim projektnim zahtevima;
- sa nekoliko funkcionalnih područja, odnosno, sa višestrukom funkcionalnošću;
- sa natprosečnim oblikovnim projektnim zahtevima;
- sa jednim natprosečnim izdvojenim zahtevom u smislu posebnih propisa i standarda u pogledu kontrole polucije visoke tehnologije, zaštite životne sredine i dr.

5. HONORARNA ZONA V:

Slobodne površine sa vrlo visokim projektnim zahtevima, odnosno:

- sa visokim projektnim zahtevima u pogledu povezivanja i uklapanja u okolinu;
- sa vrlo visokim ekološkim projektnim zahtevima;
- sa mnogostrukim funkcionalnim područjima, odnosno, obuhvaćenim svim funkcijama projektovanog prostora
- sa veoma visokim oblikovnim projektnim zahtevima;
- sa posebnim, naročitim zahtevima u smislu posebnih propisa i standarda u pogledu kontrole pooucije visoke tehnologije, zaštite životne sredine i sl.

(2) Ukoliko jedna slobodna površina po svojim karakteristikama pripada grupama više honorarnih zona, ili ukoliko postoji sumnja u to kojoj honorarnoj zoni jedan objekat pripada, odnosno, po kojoj honorarnoj zoni se obračunava honorar, moguće je iz prethodne podele honorarnih zona, prema stavu (3) paragrafa § 13 uzeti ovu vrednost za prosečnu honorarnu zonu, prema kojoj se izračunavaju ostale honorarne zone.

Jedna projektovana slobodna površina, prema poenima koje nosi svaka karakteristična honorarna zona, dobija sledeće poene, pomoću kojih je moguće odrediti njrnu vrednost i na taj način njeno stvarno prisustvo u odredjenoj honorarnoj zoni:

1. honorarna zona I: objekti sa do 8 poena;

2. honorarna zona II: objekti sa 9 do 15 poena;

3. honorarna zona III: objekti sa 16 do 22 poena;

4. honorarna zona IV: objekti sa 23 do 29 poena;

5. honorarna zona V: objekti sa 30 do 36 poena;

(3) Kod izračunavanja pripadnosti slobodne površine jednoj honorarnoj zoni medjusobno odgovaraju stepen težine projektantskih uslova i elementi projektantskih zahteva u pogledu povezivanja i uklapanja slobodne površine u okolinu, visine ekoloških zahteva projektovanja, stepenom visine projektnih zahteva vezano za oblikovne karakteristike prostora, sa posebnim zahtevima u smislu posebnih propisa i standarda u pogledu kontrole polucije visoke tehnologije, zaštite životne sredine i dr. Prilikom vrednovanja ovih karakteristika dodeljuje se do 6 poena koji se uračunavaju. Za elemente mnogostrukosti područja projektovane slobodne površine, funkcionalne složenosti projektovane slobodne površine, dodeljuje se do 9 poena.


§ 14. TIPOLOŠKA LISTA
SLOBODNIH POVRŠINA U
HONORARNIM ZONAMA


Sledeći tipovi slobodnih površina su vrednovani u paragrafu § 13 i imaju obeležja karakteristična za prethodno predstavljene honorarne zone:

1. HONORARNA ZONA I:

- tereni za gradnju objekata;
- placevi;
- bašte;
- površine predvidjene za useve;
- površine pod sadnicama u prirodnom predelu;
- prirodni predeli;
- ski staze bez tehničke opreme;
- zimske staze bez tehničke opreme;
- obezbedjenja protiv lavina;
- planinarske staze;
- turističke staze.

2. HONORARNA ZONA II:

- slobodne površine sa jednostavnim gradjevinskim objektima kod malih naseobina;
- slobodne površine uz pojedinačne zgrade;
- slobodne površine kod poljoprivrednih izgradnji;
- saobraćajno zelenilo;
- zeleni pojasevi bez posebne opreme;
- staze za šetnju u prirodi;
- travnate površine za igru;
- površine za igre loptom;
- ski staze sa tehničkom opremom;
- zimske staze sa tehničkom opremom;
- sportski tereni bez trkališta, odnosno, bez posebne tehničke opreme;
- deponije;
- hortikultura – zasadi u slobodnoj prirodnoj sredini sa otežanim projektnim uslovima.

3. HONORARNA ZONA III:

- slobodne površine sa prosečnim projektnim zahtevima kod privrednih objekata;
- slobodne površine sa prosečnim projektnim zahtevima kod javnih objekata;
- počasna dvorišta (dvorišta značajnih objekata);
- počasni elementi hortikulture;
- sportski tereni (prateći) sa posebnim programom za projektovanje;
- kampinzi;
- tereni za postavljanje šatora (bivaci);
- kupališta;
- područja za vodene sportove;
- područja “malih bašti”;
- šetališta sa posebnim uredjivanjem, i dr.

4. HONORARNA ZONA IV:

- slobodne površine sa natprosečnim projektnim zahtevima kod privatnih i javnih objekata;
- groblja;
- botaničke bašte;
- zoološki vrtovi;
- pešačke staze;
- pešačka područja (pešačke zone);
- zelene površine sa posebnim projektnim uslovima i programom;
- igrališta;
- bine na otvorenom prostoru;
- otvorena kupališta (kupališta na otvorenom);
- sportski stadioni;
- parkovi;
- parkovski kompleksi i dr.

5. HONORARNA ZONA V:

- kućni vrtovi;
- dvorišni vrtovi sa vrlo visokim projektnim zahtevima;
- bašte na terasama;
- krovne bašte;
- istorijski vrtovi i trgovi;
- zelene površine sa posebnim projektnim zahtevima u pogledu načina korišćenja prostora;
- vrtne izložbe;
- izložbe hortikulture i sl.


§ 15. PRIKAZ REALIZACIJE PROJEKTOVANJA
ZA OBJEKTE I
SLOBODNE POVRŠINE


(1) Prikaz realizacije projektovanja obuhvata realizacije izvršilaca projektnog zadatka na području:

- novoizgradjenih objekata;
- novoizgradjenih kompleksa zgrada;
- ponovo izgradnje objekata;
- proširenja objekata - dogradnje;
- proširenja objekata – nadgradnje;
- prepravljanja objekata;
- modernizacije objekata;
- planiranja spoljašnjeg prostora;
- izgradnje spoljašnjeg prostora;
- održavanja objekata;
- dovodjenja objekata u ispravno stanje.

Osnovne realizacije su u (2.) stavu ovog člana predstavljene fazama realizacije u kratkim opisima, od broja 1 do broja 9. One su u sledećoj tabeli za objekte date u procentima vrednosti honorara iz člana § 16 i za slobodne površine u procentima vrednosti honorara iz člana § 17.


Ocenjivanje (vrednovanje)
Osnovnih faza
Realizacije projektovanja
(postignića) u procentima (%)
iznosa honorara

zgrade slobodne površine

1. Idejna skica
Idejno rešenje
Osnovna skica

Pretpostavka rešenja za
projekat objekta.
Rešenja iz kojih se izborom
dolazi do budućeg
projektovanog objekta. 3 3

2. Predidejni projekat
Idejno rešenje
Projektni planski prednacrt

Razrada osnovnih elemenata
projekta, postavka
osnovnih rešenja
projektnog zadatka. 7 10

3. Idejni projekat
Arhitektonski idejni projekt
Sistemski i integracioni projekt

Razrada definitivnih rešenja
projektnog zadatka 11 15

4. Odobreni projekat
Odobreni idejni projekat
Korigovani (korektovani) idejni
projekat

Razrada i razvrstavanje predloga
potrebnih za odobrenja i saglasnosti,
tehnička kontrola projekta. 6 6

5. Izvodjački projekat
Glavni projekat

Razrada i prikazivanje svih
elemenata projekta potrebnih za
izvodjenje planskog rešenja. 25 24

6. Izrada detalja,
supervizija projekta i
izrada plana realizacije objekta

Proračun masa,
predmer objekta i
priprema dinamičkog plana
realizacije objekta 10 7

7. Proračun troškova
(predračun) i saradnja na
opremi završnog projekta 4 3

8. Projektantski i gradjevinski
nadzor
Nadzor nad objektom u toku
gradnje (nadzor nad gradnjom)
Autorski nadzor

Nadzor nad izvodjenjem objekta 31 29

9. Direktor gradnje
Rukovodilac gradnje
Rukovodilac gradilišta
Šef gradilišta
Direktor tehničkog održavanja
objekta

Nadziranje i kontrola gradilišta
u celini, kontrola otstupanja veličina
na licu mesta i onih datih u
projektnoj dokumentaciji.
Jemčenje za tačnost podataka
izvedenih iz projekta na terenu.
Odgovoran za gradilište u celini. 3 3


(2)Tabela projektnih faza i postignuća sa detaljnijim opisom karakteristika faza:

Osnovna postignuća osnovni radovi

Posebna postignuća posebni radovi

1. Idejna skica Analiza projektnog zadatka. Razjašnjenje projektnoga zadatka. Analiza, savetovanje i rešavanje projektnih zahteva. Formulisanje odluka i opredeljenje za izbor tipa projekta koji će ući u dalju proceduru projektovanja. Predstavljanje čvrstog stava u vezi projekta i objekta. Postavljanje zajedničkog cilja i rezultata. 2. Idejno rešenje, Predprojekt, Projektni i planski prednacrt Analiza situacije terena. Analiza urbane sredine i urbane okoline. Medjusobno usaglašavanje postavljenih ciljeva (granični uslovi, konflikti ciljeva). Predstavljanje kataloga ciljeva Sadržanih unutar programa (programski ciljevi). Razrada programskih ciljeva. Izrada koncepata projekta uključujući istraživanje alternativnih mogućnosti rešavanja projektnog zadatka na osnovu jednakih projektnih zahteva, sa predstavljanjem rešenja u obliku crteža. Analiza datih koncepata i njihovo vrednovanje. Na primer: istraživanje nacrtanih prikaza, linearnih skica, često uz navodjenje podataka vezano za skicu. Integrisanje postignuća drugih arhitekata i projektanata na projektovanom planu. Analiza postignuća drugih arhitekata na projektovanom planu. Objašnjavanje i razjašnjavanje najvažnijih: - gradograditeljskih, - urbanističkih, - položajnih, - oblikovnih, funkcionalnih, - tehničkih, - sa područja gradjevinske fizike, - privrednih, - energetskih privrednih, - bioloških, - ekoloških zajedničkih veza, postupaka i uslova prethodnih rešavanja sa nadležnim institucijama i ostalima koji su prisutni i specijalizovani za pojedine oblasti projektovanja, kao i onim institucijama koje su nadležne za izdavanje dozvola za pojedine oblasti i faze projektovanja. Kod slobodnih površina, utvrdjivanje ekoloških zajedničkih projektnih postavki, na primer: - tla, - terena, - vode, - klime, - vegetacije i njihova analiza i definisanje graničnih parametara važnih za povezivanje slobodne površine sa neposrednom okolinom i širom urbanom sredinom. Izrada preliminarnih postavki mogućih troškova izgradnje projektovanog objekta i na osnovu njih utvrdjivanje okvirnog finansijskog obima projekta. Na osnovu zadatih finansijskih parametara, odredjivanje stepena funkcionalno oblikovnih karakteristika objekta. Zajedničko usaglašavanje svih predprojektnih rezultata. 3. Idejni projekt Sistemski i integracioni projekt Obrada koncepata projekta. Postupna razrada nacrtanih – grafičkih rešenja, uzimanjem u obzir projektovanih tahteva i uslova: - urbanističkih uslova, - urbanističko – tehničkih, - gradskih graditeljskih, - oblikovnih, - uslova gradjevinske fizike, - privrednih, - ekonomskih, - energetskih, - bioloških, - ekoloških uslova, koji se primenjuju prilikom izrade pojedinih elemenata projekta i njihove analize i koji, uzeti u obzir zajedno, daju konačan izgled projektovanog rešenja. Integrisanje rešenja poznatih iz prakse i datih uslova na pojedine delove projekta. Iscrtavanje objekta po normativima i propisima datim za tehničko crtanje i tehničke prezentacije. Predstavljanje objekta kompjuterskim tehnikama tehničkog prikazivanja, sa poštovanjem normi i propisa tehničkog crtanja. Zajedničko izlaganje crteža – likovnih priloga – ukupnog projektnog materijala: - likovno predstavljenih analiza projekta, - sveukupnih predprojektnih skica, - projektnih skica, - ostalih crteža, u razmeri i na tehnički način, tako da se predstavlja objekat u pravim odnosima mera, na osnovu kojih je moguće izvesti detaljan plan po pojedinim grupama projektovanog prostora. Rešavanje i učešće od strane projektanata nadležnih za različita područja tehničkog aspekta projekta: - idejno rešavanje instalacija visoke struje - idejno rešavanje instalacija niske struje, - instalacija vodovoda - instalacija kanalizacije, - instalacija grejanja, - instalacija klimatizacije. Rešavanje idejno specifičnih tehničko – tehnoloških problema i zahteva projekta: - tehnologije zatvorenog ili otvorenog bazena za kupanje u sklopu objekta, - tehnologije solarnog sistema grejanja, - tehnologije liftovskog postrojenja i sl. Rešavanje globalnog predmera i predračuna na osnovu standarda za predmer i predračun, uzimajući u obzir specifične zahteve vezano za pojedini tip objekta i specifične pravilnike vezano za predmere i predračune. Rekapitulacija svih elemenata projekta. Medjusobno usaglašavanje svih osnova objekta, osnova i preseka, kao i osnova, preseka i fasada. 4. Odobreni projekat Odobreni idejni projekat Korigovani projekat Razrada podloga za predstavljanje i odbranu projekta pred predstavnicima zakona, radi dobijanja potrebnih dozvola i saglasnosti, medju kojima su: - urbanistička dozvola, - urbanistička saglasnost, - gradjevinska dozvola, - posebne saglasnosti na projekat i dr., takodje kao i zadnji korak za dobijanje ponuda za izvodjenje radova, za korišćenje finansijskog učešća drugih sudeonika u gradjevinskom poslu. Prilagodjavanje projektne dokumentacije za zaključivanje ugovora sa svim nadležnim institucijama vlasti, kao na primer: - direkcijom za gradsko gradjevinsko zemljište (ili zavodom za izgradnju grada) - javnim preduzećem PTT, - javnim preduzećem za vodovod i kanalizaciju, - elektrodistribucijom, - preduzećem za javna skloništa, - protivpožarne institucije i dr. Predavanje završene faze projektne dokumentacije. Upotpunjavanje i usaglašavanje projektnih podloga u skladu sa prilozima ostalih učesnika u poslu, vezano za pojedine stručne delove: - projekt konstrukcije, - projekt elektroinstalacija, - projekt vodovoda i kanalizacije, - projekt grejanja i ventilacije i dr. Tehnička kontrola projekta. Može da bude: - interna tehnička kontrola i - spoljašnja tehnička kontrola. Tehnička kontrola obuhvata: - gradjevinsku tehničku kontrolu, - tehničku kontrolu elektroinstalacija, - tehničku kontrolu vodovoda i kanalizacije, - tehničku kontrolu ptt i instalacija slabe struje i dr. 5. Izvodjački projekat Razrada predmeta faze realizacije 3 i 4. Postepena razrada i predstavljanje rešenja uzimajući u obzir osnovne uslove projektovanja. Postepena razrada i predstavljanje rešenja uzimajući u obzir korekcije projekta date uslovima u toku sprovodjenja postupka odobrenja projektne dokumentacije. Razrada predmeta faze realizacije 3 i 4 vrši se na planu uslova iz oblasti: - urbanizma, - gradskih urbanističkih zahteva, - oblikovnih zahteva, - funkcionalnih zahteva, - tehničkih zahteva, - zahteva iz oblasti gradjevinske fizike, - zahteva iz oblasti mikrourbanizma, - biologije, - ekologije i dr., a u saglasju sa ostalim učesnicima u projektovanju: - statičarima, - konstruktorima, - strukturnim inženjerima, - elektroinženjerima, - mašinskim inženjerima, - inženjerima gradjevinske fizike, - akustičarima, - termoinženjerima, - ostalim specijalizovanim stručnjacima i dr. Usaglašavanje crteža projekta sa svim pojedinačnim zadacima, neophodnim za izvodjenje, kao što su: - izrada konačnih izvodjačkih detalja, - izrada opštih konstrukcionih detalja, - izrada plana oplata, - šeme armature, - plana obezbedjenja terena - plana organizacije gradilišta, - plana dinamike izgradnje, - plana upotrebe mehanizacije, - izrada finansijskog plana gradnje, - izrada plana otvaranja gradilišta i dr. Izrada konstrukcionih detalja i drugih detalja u razmeri 1:50 do 1:1, sa pripadajućim tehničkim opisom. Izrada tehničkih opisa izgradnje objekta, kao razrada predmera i predračuna. Rrazrada podloga i detalja ostalih učesnika – iz drugih tehničkih oblasti – u procesu projektovanja. Integrisanje svih elemenata projekta u jedinstveno rešenje. Izrada prednacrta plana izvodjenja radova, čiju je realizaciju moguće izvršiti i u toku počinjanja realizacije radova na izgradnji objekta. 6. Supervizija projekta Izrada plana realizacije objekta Vršenje pripreme za licitaciju za izbor izvodjača posla Kontrola projektne dokumentacije. Kontrola: - mera koje se nalaze u projektnoj dokumentaciji, - elemenata mera, - tabela, - predmera, - predračuna - kontrola priloga svih učesnika u procesu projektovanja, - projekta elektroinstalacija niske i visoke struje, - projekta vodovoda i kanalizacije, - projekta grejanja i vetrenja, - statike konstrukcije, - projekta konstruktivnog sistema, - projekta strukturnog sistema i dr. - kontrola podataka i tabela, - kontrola podataka vezano za termički proračun, - provera podataka vezano za proračun zaštite od buke, - provera podataka vezano za proračun zaštite od prekomerne insolacije, - provera podataka vezano za proračun osvetljenja i dr. Usaglašavanje opisa faza izrade objekta sa tabelarnim brojčanim podacima i prilozima, za svaku pojedinačnu tehničku oblast posebno. Usaglašavanje i koordinacija opisa faza izrade projekta različitih tehničkih područja projektne dokumentacije. Analiza i usaglašavanje projekata realizacije projektovanog objekta u svim opštim područjima i fazama realizacije. Donošenje plana proizvodnog ciklusa izgradnje objekta: - tehnički proizvodni plan, - ekonomski plan, - finansijski plan, - dinamički plan izgradnje, - tehnološki plan realizacije objekta, - plan korišćenja mehanizacije, - plan korišćenja radne snage i dr. Priprema licitacionog elaborata – konkursnih podloga za izbor najpovoljnijeg i najpogodnijeg ponudjača. Objedinjavanje u celinu elaborata pojedinih faza i područja gradnje: - projekta visoke i niske struje, - projekta vodovoda i kanalizacije, - projekta grejanja i vetrenja, - statičkog proračuna, - projekta konstruktivnog sistema i dr. i izrada konkursnog elaborata za izbor najpovoljnijeg izvodjača radova. 7. Učestvovanje u vršenju izbora najpovoljnijeg izvodjača radova putem konkursa ili neposrednom pogodbom Učestvovanje u procesu izbora najpovoljnijeg izvodjača radova putem konkursa: - javnog konkursa, - javne licitacije, - opšteg konkursa, - anonimnog konkursa, - konkursa po pozivu (pozivnog konkursa), ili putem - neposredne pogodbe sa ponudjačem. Obrada svih prispelih podataka na konkursu i njihovo vrednovanje, klasifikacija i priprema argumenata za donošenje konačne odluke. Medjusobno uporedjivanje uslova ponudjača, za svaku fazu izvodjenja radova pojedinačno. Odobravanje i vrednovanje svih prispelih ponuda uključujući izradu uporednih tabela cena i vrednosti ponudjenog posla prema listi učesnika u licitaciji, uzimajući u obzir sve elemente i sve učesnike u realizaciji projektnih faza 6 i 7. Vrednovanje i usaglašavanje (racionalizacija i snižavanje cena) ponuda, kao i zajedničko usaglašavanje ponuda svih ponudjača, uključujući i posebne faze realizacije - elektroinstalacija, - instalacija vodovoda i kanalizacije, - instalacija grejanja i klimatizacije, - ptt i instalacija, - tv instalacija i dr. Pregovaranje sa ponudjačima. Analiza uslova ponudjača. Priprema elemenata za ugovaranje posla sa ponudjačima. Procena ukupnih troškova. Procena troškova eventualnih nepredvidjenih radova. Ugovaranje posla: - po fiksnim cenama, - po pozicijama, - paušalno, - po situacijama, - po kliznim skalama. Ugovaranje dinamike izvodjenja radova. Ugovaranje dinamike isplate. Ugovaranje kvaliteta i standarda kvaliteta izvodjenja gradjevinskih i završnih radova na objektu. Ugovaranje kvaliteta i standarda kvaliteta ugradjene opreme. 8. Projektantski nadzor Autorski nadzor Gradjevinski nadzor Direktivni nadzor Nadzor nad objektom u toku gradnje Nadzor nad gradnjom Nadzor nad izvodjenjem objekta: - nadgledanje, - kontrola - savetodavstvo, - odobravanje, - usaglašavanje prilikom gradnje. Nadzor nad kvalitetom gradnje. Nadzor nad kvalitetom ugradjenog materijala. Nadzor nad kvalitetom ugradjene opreme. Davanje odobrenja za početak, nastavak, prekid ili završetak radova za pojedine faze gradnje, na primer: - overa postavljene armature, - odobrenje za početak betoniranja, - overa kvaliteta materijala donetog na gradilište, - overa ugradjenog kvaliteta materijala, - overa kvaliteta ugradjene opreme. Uporedjenje kvaliteta radova i ugradjenog materijala sa uslovima i standardima datim u projektnoj dokumentaciji. Uporedjenje kvaliteta radova i materijala na gradilištu sa standardima i zakonskim propisima. Koordinacija nadzora nad gradjevinskim i drugim radovima: - radovima na instalacijama visoke i niske struje, - vodovoda i kanalizacije, - grejanja i klimatizacije, - ptt instalacije, - tv instalacije i dr. Nadzor i korekcija detalja “na licu mesta”, u toku gradnje ili neposredno pre počinjanja pojedine faze gradnje. Nadzor nad završenim – ugradjenim detaljima objekta. Uspostavljanje i nadziranje nad realizacijom dinamičkog plana (dinamički dijagrami). Nadzor nad realizacijom plana organizacije gradjenja – organograma. Vodjenje gradjevinskih knjiga, odnosno, vodjenje glavne gradjevinske knjige u ime investitora. Vodjenje gradjevinskog dnevnika – glavnog gradjevinskog dnevnika u ime investitora. Kontrola posebnih gradjevinskih dnevnika izvodjača, kao i posebnih gradjevinskih dnevnika za različite vrste radova: - radove na instalacijama visoke i niske struje, - vodovoda i kanalizacije, - grejanja i klimatizacije, - ptt instalacije, - tv instalacije i dr. Premeravanje izvedenih radova u vidu količina radova. Premeravanje izvedenih radova u vidu količina ugradjenog materijala. Prijem ukupno izvršenih radova zajedno sa nadzornim organima nadležnim za pojedine tipove radova: - radove na instalacijama visoke i niske struje, - vodovoda i kanalizacije, - grejanja i klimatizacije, - ptt instalacije, - tv instalacije i dr. i ukiupna završna kontrola veličina. Potvrda uskladjenosti radova sa zakonom i zakonskom regulativom. Utvrdjivanje troškova radova prema standardima ili prema posebnim zakonskim aktima ili normativima vezano za pojedine oblasti. Predlog i nadleštvo nad svim promenama koje mogu da nastanu u toku gradnje i njihovo autorizovano sprovodjenje. Nadzor nad objektima uključujući i pravno – tehničke postupke realizacije predmeta, kao na primer: - donošenje uputstava za upotrebu opreme, - odobrenje uputstava za upotrebu opreme, - protokol predaje objekta u upotrebu, - protokol predaje delova ili faza objekta u upotrebu, - prijem garancija za izvršene radove, - prijem garancija za ugradjenu opremu. Nalaganje proizvodjačima i isporučiocima opreme ispravljanje svih primećenih nedostataka prilikom izvršenja radova, u smislu: - tehničkih nedostataka radova na gradilištu, - nedostataka u smislu količina materijala i izvršenih radova, - nedostataka u smislu kvaliteta radova, - nedostataka u ugradnji materijala, - nedostataka prilikom isporuke opreme - nedostataka prilikom ugradnje opreme na gradilištu, - nedostataka prilikom isporuke delova opreme i rezervnih delova opreme na gradilištu. Nadzor i kontrola cena. Ukupna kontrola radova na izgradnji objekta. 9. Vršenje radova direktora gradilišta Rukovodilac gradilišta Rukovodilac gradnje Rukovodilac – palir Direktor tehničkog održavanja gradilišta i objekta Predstavnik na gradilištu odgovoran za: - ispravnost i tačnost mera prenetih iz projekta, - sprovodjenje toka izgradnje u skladu sa projektom, - sprovodjenje toka izgradnje u skladu sa dinamičkim planom, - sprovodjenje toka izgradnje u skladu sa drugim planovima gradnje, - koordinaciju rada generalnog izvodjača i podizvodjača, i dr. Predstavnik na gradilištu koji garantuje naručiocu posla ili generalnom izvodjaču za izvedene radove, a posebno za radove svih podizvodjača. Generalno ovlašćena osoba koja nadzire sprovodjenje mera zaštite na radu, koja odgovara za sprovodjenje zaštite radnika na gradilištu. Nadzire pravilnu upotrebu sredstava rada. Nadzire tehnologiju gradnje. Nadzire gradnju u smislu propisa dozvoljenih i ograničenih uslova iz domena: - ekologije i zaštite životne sredine, - zaštite od buke, - zaštite od polucija i zagadjenja. Nadzire i uklanja sve uočene nepravilnosti neposredno tokom gradnje – realizacije gradjevinskog procesa. Nadzire i uklanja nepravilnosti u izvršenju dinamičkog plana: - u rokovima realizacije faza gradnje, - rokovima isporuke materijala, - rokovima isporuke opreme. Nakon izgradnje sprovodi nadzor nad objektom u toku garantnog roka za objekat. Sprovodi čuvanje objekta idokumentacije u toku gradnje i u periodu puštanja objekta u rad. U toku perioda nakon puštanja objekta u rad: - sprovodi nadzor nad upotrebom objekta, - propisuje njegovu pravilnu upotrebu i - otklanja nedostatke objekta. U toku garantnog perioda objekta: - stara se o pravilnom funkcionisanju objekta - stara se o pravilnom funkcionisanju ugradjene opreme, - otklanja eventualne kvarove, - otklanja eventualne nedostatke. Koordinira i kontaktira sa proizvodjačima ugradjenog materijala i opreme i prijavljuje eventualne nedostatke u materijalu i opremi njihovim proizvodjačima, predstavnicima proizvodjača i distributerima. Stara se da se otklone svi nedostaci u toku trajanja garantnog perioda. Stara se o ispravnom puštanju objekta u rad u periodu nakon tehničkog prijema. Sistematski vodi svu potrebnu dokumentaciju vezanu za objekat u periodu nakon tehničkog prijema.

Analiza lokacije, analiza mesta gradnje. Postavljanje programa prostora objekta. Postavljanje programa funkcije objekta. Analiza i potvrda značaja uticaja sredine na objekat. Potvrda saglasja sredine i objekta. Istraživanje mogućih odgovora na različite osnovne projektne zahteve. Upotpunjavanje predprojektnih skica u odnosu na posebne projektne zahteve. Predstavljanje finansijskog plana. Predstavljanje analize mogućeg koštanja gradjevinskih radova. Predstavljanje analize potreba vezano za program projektovanog objekta. Sudelovanje u ostvarivanju rešenja za programska i gradjevinska pitanja. Izrada idejnih podloga u različitim tehnikama, kao na primer, perspektivnim prikazima, crtežima, uzorcima, modelima. Predstavljanje vremenskog i organizacionog plana. Analiza alternativa/ varijanti i njihovo vrednovanje putem istraživanja finansijskih parametara. Optimizacija varijanti. Finansijska optimizacija. Studija ekonomske izvodljivosti i opravdanosti. Proračun investicije putem sagledavanja količina u pogledu gradjevinskih delova objekta i njegove opreme, ili iz kataloga gradjevinskih elemenata. Sudelovanje u ostvarivanju eventualno potrebnih saglasnosti suseda i stanovnika okolnih objekata kao i vlasnika okolnog zemljišta za projekat. Sudelovanje u ostvarivanju eventualno potrebnih saglasnosti predstavnika mikrourbane zajednice na projektnu dokumentaciju. Razrada projektnih podloga za potrebe dobijanja eventualnih specifičnih dozvola i odobrenja od strane nadležnih institucija. Razrada projektnih podloga za potrebe specifičnih postupaka odobrenja projekta. Stručno i organizaciono učešće i saradnja sa izvodjačem radova i (ili) investitorima u procesu donošenja odluka vezano za doneta rešenja u postupku odobrenja projektne dokumentacije. Učešće u eventualnim žalbama na doneta rešenja. Eventualno savetodavno učešće u mogućim pravno – tehničkim postupcima vezano za proces donošenja i usvajanja projektne dokumentacije. Učestvovanje u procesu obezbedjenja dozvole u opširnijem obliku, za koje nije uobičajeno prisustvo izvršioca. Predstavljanje detaljnog crteža – projekta objekta u formi gradilišne izvodjačke dokumentacije, kao osnova za izvodjenje radova, zajedno sa programom izvodjenja radova. Program izvodjenja radova ili šema izvodjenja radova mogu da budu uradjeni za celokupni projekt ili samo za njegove pojedine faze. Ako je program izvodjenja radova radjen samo za fazu, to može da bude plan montaže ili neki drugi izvodjački plan. Po pravilu, svaka faza radova na objektu ima svoj program izvodjenja radova, kao što je: - izvodjenje temelja, - betoniranje, - montaža fasade, - program realizacije podcelina zgrade, - program realizacije podcelina opreme, - program realizacije enterijera zgrade i dr. Predstavljanje detaljnog crteža objekta kao osnov za vršenje predmera radova na gradilištu, odnosno za vodjenje gradjevinske knjige, u formi izvodjačke dokumentacije. Provera usaglašenosti izvodjačkog plana radova, uradjenog od strane izvodjača ili podizvodjača prilikom licitacije za dobijanje posla na izvodjenju projektovanog objekta, sa osnovnom izvodjačkom projektnom dokumentacijom. Provera se odnosi na: - opšte količine utroška materijala i - opšte norme za realizaciju datog posla. Razrada modela detalja objekta. Potvrda i prihvatanje planova trećih učesnika u procesu izrade izvodjačkog projekta, a koji nisu uključeni u tim za izradu dokumentacije izvodjačkog projekta, niti su pod patronatom autora objekta. Na primer: - projekt radionica na gradilištu, - projekt upravnih i pomoćnih objekata na gradilištu koje koriste podizvodjači, - planovi montaže teških mašina i opreme, koje daju isporučioci mašina i opreme, - planovi temelja teških mašina i opreme, koje daju isporučioci mašina i opreme, - planovi za postavljanje kranova, - betonskih baza, - asfaltnih baza, - planovi fabrika montažnih elemenata na gradilištu i dr. Prethodno se odnosi na faze i radove koji: - nisu obuhvaćeni predračunom radova datim u izvodjačkom projektu, - niti su predmet izvodjačkog projekta, - niti su obuhvaćeni cenom (predračunom) radova, jer padaju na teret trećih lica – podizvodjača radova. Usaglašavanje rezultata izrade projektne dokumentacije sa programskim uslovima za izradu projektne dokumentacije. Analiza i kontrola posebnih izvodjačkih elemenata projekta. Donošenje alternativnih projekata realizacije, za područja koja predstavljaju zatvoren proizvodni ciklus. Analiza i usaglašavanje predračuna troškova i vrednovanje predračuna drugih učesnika u poslu. Izrada delova konkursnog elaborata za izbor najpovoljnijeg izvodjača radova koji nisu predmet opšteg konkursa. Ustanovljenje i izrada posebnih uslova konkursa za izbor najpovoljnijeg izvodjača radova. Kontrola i vrednovanje ponuda uporedjivanjem sa programom realizacije radova i licitacionim elaboratom. Kontrola i uporedjenje listinga predračuna radova učesnika licitacije i predračuna radova iz projekta, odnosno, licitacionog elaborata. Ovaj deo posla moguće je primeniti na celokupan obim radova na objektu, ili samo na nekoj relevantnoj fazi realizacije posla. U slučaju izdvajanja pojedine faze iz opšteg predračuna radova, potrebno je njeno uporedjenje sa istom fazom u programu realizacije objekta, odnosno, sa istom fazom iz licitacionog elaborata. Kontrola, uporedjivanje, vrednovanje lista cena za posebne zahteve i uslove izgradnje. Prikazivanje, nadzor i predlaganje drugih, različitih planova, kao što su: - dinamički plan, - investicioni plan, - predračun, - planovi kapaciteta. Delovanje kao odgovorni rukovodilac gradnje ili rukovodilac gradilišta. Delovanje kao odgovorna osoba pred zakonom i predstavnicima gradskih urbanikstičkih, gradjevinskih i drugih službi, a za poslove koji nisu obuhvaćeni osnovnim radovima iz faze 8. Izrada plana postojećeg stanja objekta. U plan postojećeg stanja unete su sve promene koje su izvršene u toku gradnje, a nisu bile predvidjene izvodjačkim projektom. Opremanje gradilišta i vodjenje spiska inventara na gradilištu. Čuvanje i staranje o gradilištu. Nadziranje i čuvanje objekta, preko čuvarske i nadzorne službe. Upravljanje objektom. Obilazak objekta nakon tehničkog prijema. Predaja objekta na korišćenje. Nadgledanje i nadziranje održavanja objekta i upravljanja objektom: - nakon tehničkog prijema i predaje objekta u rad (korišćenje) - u toku njegovog probnog rada - u toku garantnog roka za objekat. Priprema numeričkih podataka u vezi izgradjenog objekta, statističkih i drugih podataka. Proračunavanje konačnih podataka cene izgradnje objekta uključujući: - troškove tehničkog prijema, - troškove predaje objekta u upotrebu, - troškove probnog rada, - izdatke u toku trajanja garantnog perida. Potvrda, overa ili prihvatanje konačne analize: - gradjevinskih radova, - ukupnog poslovanja gradilišta, - troškova gradilišta, kao i - analize ukupne dobiti. Potvrda konačne situacije radova na objektu, kao preduslov njenog prihvatanja od strane nadzornog organa i, na kraju, prihvatanja od strane samog investitora – naručioca posla.

§ 16. TABELA HONORARA
ZA OSNOVNE FAZE PROJEKTOVANJA ZGRADA


(1) Sadržaj sledeće tabele honorara predstavljaju tačno utvrdjeni minimalni i maksimalni honorari za osnovne faze radova opisane u § 15. (Vidi: Tabela honorara uz § 16, odeljak 1).

(2) Dopušteni minimalni i maksimalni iznosi za medjufaze predstavljenih predračunatih investicionih vrednosti, izračunati su putem principa interpolacije.

(3) Honorar za osnovne faze radova projektovanja zgrada dat je za minimalni iznos investicije od 50.000 €. Za investicije ispod 50.000 € može se ugovoriti paušalan honorar ili vremenski honorar (dnevnica, satnica) koji se izračunava prema paragrafu § 6, s tim da je mogući najviši iznos ovako obračunatog honorara manji ili jednak iznosu honorara obračunatom za minimalan iznos investicije od 50.000 €.
Kao najmanji iznosn pri obračunu satnice treba da se uzmu iznosi prema paragrafu § 6 stav 2. Kao najviši iznosi satnice, medjutim, uzimaju se iznosi iz tabele honorara priložene uz § 16, obračunati na osnovu minimalne vrednosti investicije od 50.000 €.

(4) Honorar za zgrade čija investiciona vrednost premašuje iznos od 50 miliona €, može da bude procenjen, odredjen i ugovoren sporazumno, u dogovoru sa investitorom, odnosno, naručiocem posla.


§ 17. TABELA HONORARA ZA
OSNOVNE FAZE RADOVA PROJEKTOVANJA
SLOBODNIH POVRŠINA


(1) Minimalni i maksimalni iznosi honorara za osnovne faze radova opisane u paragrafu § 15 za slobodne površine, dati su u tabeli honorara priloženoj uz § 17 (vidi: Tabela honorara uz § 17).

(2) Paragraf § 16, stavovi od 2 do 4, saobrazno se primenjuju i u slučaju obračuna honorara za radove projektovanja slobodnih površina.


§ 18. PORUDŽBINA POSLA ZA ZGRADE I
SLOBODNE POVRŠINE


Honorari za osnovne faze radova izrade projektne dokumentacije i vršenja nadzora na objektima zgrada i slobodnih površina, odvojeni su proračunom. Ovaj proračun se ne uzima u obzir u slučaju kada se razdvojeni obračun odnosi na predračunate vrednosti investicija u manjem iznosu od 15.000 € za predmet rada. Ukoliko dodje do slučaja iz § 10, stav 5 br. 5 i stav 6, proračun nije moguće primeniti.


§ 19. IDEJNO REŠENJE,
IDEJNI PROJEKAT I
PROJEKTANTSKI NADZOR KAO POSEBNI RADOVI


(1) U slučaju izrade idejnog rešenja (faza realizacije 2 po paragrafu § 15) kod projektovanja zgrada ili projektovanja unutrašnjeg prostora (enterijera), kad su ove dve faze predstavljene zasebno u ugovoru ili nalogu za rad, odredjuju se pojedinačni procentualni iznosi honorara od predračunskih iznosa investicija, u skladu sa § 16:

1. za idejno rešenje 10%
2. za idejni projekt 18%.

Ukoliko je faza idejne skice (faza realizacije 1 iz paragrafa § 15) pridodata fazama realizacije datim u stavu 1 ovog člana, moguće je obračunati za fazu idejnog rešenja 13% a za fazu idejnog projekta 21%, a sve u skladu sa § 16.

(2) U slučaju izrade idejnog rešenja (faza realizacije 2 iz paragrafa §15) ili idejnog projekta (faza realizacije 3 iz paragrafa § 15) kod realizacije slobodnih površina, kad su ove dve faze date zasebno u ugovoru ili nalogu za rad, za svaku fazu posebno odredjuju se sledeće procentualne vrednosti iznosa honorara od predračunskih vrednosti investicije, a u skladu sa paragrafom § 17:

1. za idejno rešenje 15%
2. za idejni projekt 25%

Ukoliko je idejna skica (faza realizacije 1, iz paragrafa §15) pridodata predmetnim fazama realizacije, potrebno je uvećati procentualne iznose pojedinih faza i to za idejno rešenje se obračunava 18%, a za idejno projekat se vrši obračunavanje 28%, a u skladu sa paragrafom § 17.

(3) Ukoliko je realizacija projektantskog nadzora (faza realizacije 8, iz paragrafa § 15) kod izgradnje zgrada data kao posebna faza u ugovoru ili nalogu za rad, moguće je ustanoviti najniže iznose po osnovu paragrafa §15 i §16 u sledećim procentima od predracunskih iznosa investicija prema paragrafu §10:

1. 1,8% kod zgrada iz honorarne zone II
2. 2,0% kod zgrada iz honorarne zone III
3. 2,2% kod zgrada iz honorarne zone IV
4. 2,4% kod zgrada iz honorarne zone V


§ 20. SLUČAJ SA VIŠE OD JEDNOG
IDEJNOG REŠENJA I
IDEJNOG PROJEKTA


U slučaju kad je za jedan objekat, na zahtev ili uz dopuštenje naručioca posla, potrebno uraditi više od jednog idejnog rešenja i idejnog projekta, ili to zahteva kompleksnost posla, moguće je za svako obuhvaćeno idejno rešenje i idejni projekat posebno obračunati iznos honorara za svaku fazu realizacije posla, u skladu sa paragrafom §15, s tim što se za svako naredno idejno rešenje ili naredni idejni projekat obračunava polovina pripadajućeg procentualnog iznosa.


§ 21. VREMENSKA PODELA
REALIZACIJE POSLA


Ukoliko jedna narudžbina obuhvata jedan ili više objekata, koje nije moguće izvesti odjednom, već je potrebno vreme izvodjenja podeliti u veće vremenske faze, cela zgrada iloi celokupna projektna zamisao se deli u faze. Honorar se, ako je to moguće, ne obračunava za svaku fazu realizacije posla zasebno, već u procentualnom iznosu od ukupne predračunske investicije posla i naplaćuje se nakon predaje projekta.

Ukoliko nije moguće izvršiti projektovanje celokupnog posla u jednom vremenskom periodu, već se radi u fazama, naplaćuje se i honorar u fazama i to u procentualnom iznosu od vrednosti pojedine faze posla. U tom slučaju se iznos honorara obračunava u odnosu na celokupnu predračunsku vrednost te faze posla.


§ 22. PORUDŽBINA ZA VIŠE OBJEKATA


(1) Ukoliko jedna porudžbina obuhvata više objekata, obračun honorara se vrši prema posebnim slučajevima datim u narednim stavovima ovog paragrafa (člana).

(2) Ukoliko jedna porudžbina sadrži:

- više istovetnih objekata, odnosno,
- objekata sa medjusobno istovetnim osnovama ili
- istovetnim ali simetričnim osnovama, simetrično obrnutim kao lik u ogledalu,
ili su to
- suštinski istovetni objekti, koji su postavljeni zajedno u vremenskoj vezi (istovremeno), ili
- u medjusobnoj prostornoj vezi (na istom ili zajedničkom prostoru), kao i
- koji se nalaze u medjusobnoj srazmeri u gradjevinskom smislu (objekti imaju iste osnove, ali imaju različit broj spratova) i
- gradjeni su istim gradjevinskim sistemom (postupkom gradnje),
ili su to
- objekti projektovani prema tipskom projektu, ili kao
- serijska gradnja:
- industrijska izgradnja,
- prefabrikovana gradnja
- predfabrikovana gradnja,
za svaki projekat takvog objekta i to za svaki naredni ponovljeni projekat, počev od 1. do 4. ponovljenog projekta, upotrebljavaju se procentualni iznosi faza realizacije 1 do 7, kao i faza 9 u paragrafu §15, umanjeni od propisanih za 50%. Za 5. i svaki dalji ponovljeni projekt umanjuje se iznos honorara za 60% od propisanog. U slučaju kad se radi o identičnim objektima, oni se izvode na osnovu više istih idejnih projekata.
Ako se radi o objektima koji se izvode serijski i medjusobno su identični, oni se izvode na osnovu jednog suštinskog (osnovnog) idejnog projekta.

(3) Ukoliko postoji više naručilaca posla koji ugovaraju posao sa zajedničkim izvršiocem posla za objekte koji su
- medjusobno istovetni, sa istim ali u ogledalu simetričnim osnovama, ili su to
- suštinski istovetni objekti koji su postavljeni zajedno u vremenskoj vezi (istovremeno), ili su
- u medjusobnoj prostornoj vezi (na istom ili zajedničkom prostoru) i gradjeni su istim gradjevinskim sistemom, kao i
- koji se nalaze u medjusobnoj srazmeri u gradjevinskom smislu (imaju iste osnove, ali su različite spratnosti),
sa svim karakteristikama koje se nalaze u članu 2 ofog paragrafa, koriste se u obračunavanju honorara procentualni iznosi faza realizacije 1 do 7 kao i faze 9 iz paragrafa §15 u svemu kako je to naznačeno u članu 2 ovog paragrafa.
Izvršilac posla će obračunati honorar srazmerno broju naručilaca posla, tako što će umanjenja honorara proporcionalno podeliti na sve naručioce posla.

(4) Ukoliko je data jedna porudžbina koja već predstavlja predmet nekog drugog ugovora ili narudžbine posla, a odnosi se na:
- istovetan objekat, ili
- objekte sa medjusobno istim osnovama, ili
- objekte sa medjusobno simetričnim osnovama, ili
- osnovama simetrično obrnutim kao lik u ogledalu,
primenjuje se stav 2 ovog člana za odgovarajući slučaj, u slučaju kada ova dva posla nisu u medjusobnoj vremenskoj ili prostornoj vezi.


§ 23. RAZLIČITI POSLOVI NA
JEDNOM OBJEKTU


(1) U slučaju poslova projektovanja objekata koji se:
- nanovo zidaju,
- proširuju,
- prepravljaju,
ili za slučajeve:
- nadzidjivanja,
- dogradnje unutar enterijera,
- spajanja,
odnosno, svoh slučajeva datih u paragrafu §3, broj 3 do 5 i broj 7, a koji se odvijaju u isto vreme i za koje su predvidjeni pojedinačni predračuni radova za svaku pojedinačnu fazu, honorari za izradu projektne dokumentacije se izdvajaju u skladu sa predmerom radova svake pojedinačne faze.
Paragraf §25, odeljak 1 ostaje nedodirnut.

(2) Ukoliko je obim svake pojedinačne faze radova manji, a faze radova se izvode zajedno u isto vreme, u tom slučaju se obračunava zbir honorara svih pojedinačnih faza, a u obzir se uzima smanjenje vremena izrade.


§ 24. PREPRAVLJANJE I MODERNIZACIJA
OBJEKTA


Honorari za faze realizacije kod prepravljanja i modernizacije objekata obračunavaju se na osnovu predračuna troškova i radova po paragrafu §10, honorarnih zona koje su date za zgrade u paragrafima §11 i §12, fazama realizacije datim u paragrafu §15 i tabelama honorara datim uz paragraf §16, srazmerno izmerenim, s tim da se u ovom slučaju primenjuje uvećanje honorara od 20% do 30%, koje se ugovara za ovu vrstu posla.


§ 25. UNUTRAŠNJE OBLIKOVANJE
PROSTORA


(1) Za slučajeve postignuća na izradi projektne dokumentacije za unutrašnje oblikovanje prostora kod zgrada i to kod:
- novoizgradjenih objekata (novogradnje),
- nanovo izgradjenih objekata (obnovljene zgrade, rekonstrukcija),
- proširenja zgrada,
- prepravljanja zgrada,
koriste se osnovne liste faza realizacije koje su date u paragrafu §15, a koje se prenose na tipove radova unutrašnjeg oblikovanja prostora, tako da za ove radove nije predvidjeno posebno obračunavanje honorara.
Vrednosti ovih radova – faza realizacije se prilikom utvrdjivanja honorara za osnovne radove (osnovna postignuća) kreću u okvirima datih obračunatih najmanjih i najviših vrednosti.

(2) Za slučajeve postignuća (realizacije) unutrašnjeg oblikovanja prostora kod zgrada i to:
- novogradnje,
- nanovo izgradnje,
- proširenja, ili
- prepravljanja
zgrada koje vrši jedan izvršilac posla a na koje nije moguće direktno preneti iznose i principe izračunavanja honorara date u paragrafu § 15, za izračunavanje honorara za poslove unutrašnjeg oblikovanja prostora primenjuje se paragraf §5, stav 4, saobrazno odgovarajućim slučajevima, s tim što se, ukoliko za to postoje uslovi, koristi takodje i slučaj opisan u paragrafu §5 stav 3.

(3) Honorari za unutrašnje oblikovanje prostora kod postojećih objekata obračunavaju se primenom odgovarajućih paragrafa §10, §11 i §16. Prilikom primene paragrafa §11 obračunavanje se vrši u zavisnosti od pripadnosti kategoriji honorarne zone, sa uključivanjem u obračun postavljenih projektantskih zahteva u smislu:
- povezivanja objekta sa njegovom neposrednom i širom okolinom,
- sa stepenom tražene funkcionalnosti objekta (nivo i broj funkcionalnih područja),
- oblikovnim zahtevima,
- složenošću konstrukcije,
- složenošću tehničkih zahteva,
- sa stepenom složenosti zahteva tehničke opreme objekta,
- sa stepenom složenosti konstruktivnog sistema izgradnje objekta.
Prethodno nabrojani standardni projektni zahtevi i uslovi za posmatran slučaj uvećavaju se dopunskim uslovima za unutrašnje oblikovanje prostora, medju kojima su najznačajniji:
- stepen uredjenosti unutrašnjeg prostora,
- uslovi vezano za osvetljenost unutrašnjeg prostora:
- prirodna osvetljenost – insolacija i
- veštačka osvetljenost prostora,
- uslovi vezano za boje u unutrašnjem prostoru,
- uslovi vezano za upotrebu odredjenih vrsta i tipova materijala u enterijeru:
- kako na fiksnim elementima enterijrera, tako i
- na pokretnim elementima enterijera.

Posebno mogu da budu dati uslovi vezano za:
- akustičnost prostora,
- grejanje i klimatizaciju,
kao i posebni uslovi karakteristični za pojedine tipove prostora.
U tim slučajevima, može se izvršiti uvećanje honorara od 25% do 50%, kao i u saglasnosti sa paragrafom §16.


§ 26. UNUTRAŠNJI DIZAJN OBJEKTA I
INTEGRISAN DIZAJ N
VIZUELNIH KOMUNIKACIJA


Honorare za realizacije posla na području unutrašnjeg dizajna objekta i integrisanog dizajna grafičke komunikacije moguće je obračunavati putem:
- paušalnog iznosa honorara za celokupan posao, ili
- za pojedinačne faze realizacije.
Ukoliko uslovi i iznos paušalnog honorara nisu ugovoreni u pismenoj formi ili ih nije moguće sporazumno dogovoriti, u tom slučaju primenjuje se obračun honorara kroz njegov vremenski iznos (satnica), uz primenu elemenata paragrafa §6.


§ 27. DOVODJENJE OBJEKTA U ISPRAVNO STANJE
I ODRŽAVANJE OBJEKTA U ISPRAVNOM
STANJU


Honorari za realizacije posla na održavanju objekata i njihovom dovodjenju u ispravno stanje obračunavaju se na osnovu:
- propisanih troškova iz paragrafa §10,
- honorarnih zona u koje su svrstani objekti prema paragrafima §11 i §12,
- faza realizacije posla prema paragrafu §15 i na osnovu
- tabele honorara koja je data uz paragraf §16,
srazmerno proračunati, s tim da uvećanje procenata za realizaciju posla nadzora (faza realizacije 8 iz paragrafa §15) iznosi do 50% uvećanja iznosa honorara.






DEO III


DOPUNSKI RADOVI
DODATNI RADOVI


§ 28. PROJEKTOVANJE RAZVOJA I
IZRADE ELEMENATA KOD
PREFABRIKOVANE GRADNJE
(PREFABRIKOVANE,
PREDFABRIKOVANE I
INDUSTRIJSKE GRADNJE)


(1) Prefabrikovani elementi su oni gradjevinski elementi jednog objekta, njegove konstrukcije ili konstruktivnog sistema, koji su izradjeni u procesu serijske proizvodnje konstrukcije objekta ili predstavljaju drugi gradjevinski proizvod.

(2) Medju prefabrikovane elemente ubrajaju se sledeći značajniji tipovi:
1. Noseće konstrukcije, kao što su:
- podupirači,
- stubovi,
- grede,
- vezači,
- nosači,
- rešetkasti nosači,
- ramovski nosači,
- konzole i dr.
2. Tavanične i krovne konstrukcije, uključujući i fasadne elemente.
3. Završni elementi zgrade, kao što su:
- nenoseći pregradni zidovi,
- instalacioni duktovi,
- mokri čvorovi (WC i tuš kabine)
- obešeni krovovi i dr.
4. Prefabrikovani elementi za uredjenje enterijera, kao što su:
- elementi za pokrivanje zidova,
- nameštaj,
- svetlosna tela i dr.

(3) Honorar za izradu projektne dokumentacije i radove nadzora na području projektovanja, razvoja i projektovanja izrade prefabrikovanih elemenata može da bude odredjen slobodno, putem paušalnog iznosa naknade za izvršene radove.
Ukoliko paušalni iznos honorara nije ugovoren pismenim putem, ili ga nije moguće tačno utvrditi, u tom slučaju se obračunava vremenski honorar, prema paragrafu §6.
Obračun jednog honorara prema stavu 1 i stavu 2 je isključen u slučaju kada je posmatrana faza realizacije izašla izvan okvira za projektovanje objekata datim paragrafom §15.


§ 29. UČINAK RACIONALIZACIJE
KOD POSEBNIH FAZA RADA
(POSTIGNUĆA)


(1) Delovanje racionalizacije kod posebnih faza rada je u prvom redu postizanje višeg nivoa postignuća putem izrazito istaknutih tehničko privrednih rešenja koja stoje izvan datog okvira privrednog planiranja ili izvan opšteg stava i nivoa razvoja tehnike i nauke u pogledu datih rešenja, a koja dovode do značajnog smanjenja investicija gradnje i troškova korišćenja projektovanog objekta.
Ukoliko su zahtevi naručioca posla, kao i zahtevi samog karaktera posla u ovom pogledu jasno postavljeni kroz projektni program i projektne uslove, nije ih potrebno pismeno odobravati.

(2) Honorare za učinak racionalizacije kod posebnih faza rada (postignuća) potrebno je obračunati u onim slučajevima kada su oni prethodno – pre početka realizacije posla – pismeno dogovoreni.
Oni moraju biti obračunati tako da njihovi iznosi budu objektivno vezani za uspeh posla, odnosno da budu procentualno izraženi u odnosu na numerički iskazan uspeh planirane racionalizacije. U tom slučaju, honorari su u direktnoj povezanosti sa uspehom posla.
Ukoliko nije moguće obračunati ili numerički iskazati uspeh učinka racionalizacije, u tom slučaju primenjuje se vremenski honorar (satnica), koji se obračunava po paragrafu §6.


§ 30. IZVRŠILAC RACIONALIZACIJE
KOD GRADNJE
(POSEBNO KOD STAMBENE GRADNJE)


(1) Postignuća koja izvrše posebni stručnjaci za oblast racionalizacije su uključena u ukupna postignuća izvršilaca posla, ali često predstavljaju rezultat rada drugih arhitekata i inženjera, posebno na području stambene gradnje, a pripadaju fazama realizacije 2, 3, 5, 6 i 7, paragrafa §15, a u vrednovanje se uključuju smernice paragrafa §29, kao učinak racionalizacije kod posebnih faza rada (postignuća).

(2) Medju postignuća izvršilaca racionalizacije kod gradnje, posebno ubrajamo:

1. Davanje mišljenja izvršilaca racionalizacije u pogledu nacrta (plana) objekta i koncepta gradnje objekta;
2. Davanje mišljenja u pogledu nosećeg konstruktivnog sistema;
3. Davanje mišljenja u pogledu koncepcije izgradnje objekta;
4. Davanje mišljenja u pogledu integracije postignuća drugih učesnika u procesu projektovanja sa osnovnim arhitektonskim projektom;
5. Davanje mišljenja u pogledu projektnih rešenja.

(3) Honorare za realizacije radova (postignića) posebnih izvršilaca racionalizacije projekta u pogledu gradnje, treba obračunati jedino u slučaju kad su oni pismeno predvidjeni i definisani ugovorom.
Ovi honorari mogu da budu slobodno dogovoreni – ugovoreni.


§ 31. UPRAVLJANJE PROJEKTOM


(1) Postignuća i ovlašćenja u upravljanju projektom mogu da budu proširena u odnosu na ona predvidjena opštim uslovima racionalizacije posla u slučaju kad izvršilac posla ima pod svojom nadležnosti više posebnih stručnih poslova.
Medju ove poslove posebno ubrajamo sledeće:

1. Razjašnjavanje postavljenih zadataka.
2. Odredjivanje, razrada i koordiniranje programa celokupnog projekta.
3. Razjašnjenje pretpostavki za priloge prostornih planera i predstavnika drugih stručnih oblasti, a koji na stručnom planu imaju učešća u realizaciji projekta (učesnici stručnog tima).
4. Predstavljanje i nadzor nad realizacijom:
- organizacionih,
- terminskih,
- obračunskih i
- drugih planova
koji su u direktnoj vezi sa realizacijom projektne dokumentacije i realizacijom posla svih učesnika u izradi projektne dokumentacije.
5. Koordinacija i kontrola rada ostalih učesnika u realizaciji posla, sa izuzetkom firmi izvodjača na terenu.
6. Priprema i saradnja na rešavanju iskrslih nepredvidjenih problema vezanih za projekt.
7. Predstavljanje i postavljanje cilja projekta i razjašnjenje konflikata vezano za cilj projekta.
8. Tekuće informisanje naručilaca posla u vezi sa razvojem rada na projektu i sprovodjenje u pravo vreme odluka investitora – naručilaca posla.
9. Koordinacija i kontrola rada na realizaciji posla sa aspekta:
- finansija,
- tekućih zahteva
- potraživanja, kao i
- saglasnosti za faze realizacije.

(2) Honorari za postignuća na području upravljanja projektom obračunavaju se u slučaju kad su ugovorom pismeno definisani.
Ove honorare je moguće slobodno formirati, u dogovoru sa investitorom – naručiocem posla.


§ 32. PROJEKTOVANJE OBJEKATA
NAMENJENIH ZIMSKIM
USLOVIMA


(1) Projektovanje objekata namenjenih zimskim uslovima predstavlja postignuća koje vrši izvršilac posla na realizaciji projekta koji sadrži posebne zahteve projektovanja za geografska klimatska i mikroklimatska područja koja su izložena oštroj klimi i dugotrajnim zimskim uslovima.

(2) U ovu vrstu realizacije ubrajamo:

1. Istraživanje realizacije i održavanja objekta u zimskim uslovima, kao i istraživanje i realizacije mogućnosti adaptacije objekta na promene klimatskih uslova.
Ova istraživanja se sprovode u pogledu:
- forme objekta,
- sa aspekta troškova održavanja objekta,
- proračuna i predvidjanja mogućih gubitaka koji su vezani za projekt objekta,
- analize buduće eksploatacije projektovanog objekta u zimskim i drugim klimatski ekstremnim uslovima.
2. Istraživanja na području upotrebe najboljih mera zaštite budućeg objekta u zimskom periodu.
3. Istraživanje načina izvodjenja objekta za zimske uslove, u smislu upotrebe najprikladnijih gradjevinskih materijala, načina izgradnje, metoda gradnje i konstruktivnih detalja.
4. Priprema analize i vršenje pratećih studija mera zaštite objekta u zimskim uslovima.

(3) Honorar za postignuća na projektovanju objekata namenjenih zimskim uslovima može da bude obračunat i izražen:
- u paušalnom iznosu,
- u slobodnoj proceni i
- u dogovoru sa investitorom – naručiocem posla.
Ukoliko nije moguće obračunati paušalan honorar, ili ga nije moguće odrediti u pismenoj ugovornoj formi, tada se primenjuje obračun:
- vremenskog honorara,
u svemu prema paragrafu §6.

(4) Ukoliko je realizacija posla od strane izvršioca po stavu (2) ovog člana, br. 4., veća od one date stavom (2), primenjuju se odgovarajuće odrednice date za osnovne radove u paragrafu §15.
Ukoliko postoje odstupanja u realizaciji posla u odnosu na stav (3), troškovi mera pripreme zaštite objekta u zimskim uslovima koji mogu da budu uzeti u obzir i budu pripisani konkretnom objektu, obračunavaju se na osnovu paragrafa §10.






















DEO IV

STRUČNO MIŠLJENJE I
IZRAČUNAVANJE VREDNOSTI


§ 33. STRUČNO MIŠLJENJE


Honorar za realizovan posao stručnog mišljenja na postignuća realizacije faza projektovanja, datih ovim pravilnikom, može da bude obračunat slobodnim dogovorom sa investitorom – naručiocem posla kao paušalan iznos honorara.
Ukoliko paušalan honorar nije dat ugovorom izmedju naručioca posla i izvršioca posla u pismenoj formi, moguće je izvršiti obračun njegovog iznosa kao vremenskog honorara, prema paragrafu §6.
Ukoliko ovaj obračun ne ide u prilog izvršiocu, moguća je njegova dodatna korekcija, u dogovoru sa naručiocem posla.


§ 34. IZRAČUNAVANJE VREDNOSTI


(1) Najmanji i najveći iznosi honorara za realizovan posao procene i izračunavanja vrednosti:
- zemljišta za gradnju (gradjevinskog zemljišta),
- gradjevinskih objekata,
- zgrada,
kao i procena vrednosti:
- prava na jedno zemljište i
- vrednosti svega ostalog što proističe iz prava na jedno zemljište.
Odnosi honorara i ovih vrednosti dati su u tabeli priloženoj uz paragraf §34.

(2) Mogući slučajevi Najmanjih i najviših iznosa honorara za medjuvrednosti koje nisu obračunate i predstavljene na tabeli, odredjuju se putem interpolacije.

(3) Honorar je odredjen na osnovu:

- vrednosti gradjevinskog zemljišta (zemljišta za gradnju),
- vrednosti zgrade,
- vrednosti drugih gradjevina, ili
- vrednosti prava
za koje je, u cilju obračunavanja, u odredjenom vremenskom trenutku izvršeno izračunavanje njihove ukupne vrednosti i ova vrednost tačno utvrdjena.
Kod neizgradjenog zemljišta, merodavna za utvrdjivanje vrenosti je vrednost samog terena – zemljišta.
Ukoliko se u okviru izračunavanja vrednosti nadje više objekata – elemenata obračuna nego što je obuhvaćeno u stavu (1), honorar se u tom slučaju obračunava na osnovu proračunate vrednosti zbira pojedinačnih objekata koji ulaze u ukupan obračun vrednosti.

(4) Honorar za vrednosti ispod 50.000€ može da bude obračunat kao:
- paušalni honorar, ili kao
- vremenski honorar (satnica),
po paragrafu §6, medjutim, najviši iznos honorara u tom slučaju može da bude onaj dat u tablici honorara, prema stavu (1), za vrednost od 50.000€.
Za najmanji iznos vrednosti honorara u opticaju uzima se vremenski honorar i to satnica odredjena u §6., stav 2. Najviši iznos satnice, medjutim, ograničen je najnižim iznosom honorara datim u prvom stavu tabele honorara priložene uz paragraf §34, za vrednost od 50.000€.

(5) Honorar za vrednosti preko 50 miliona eura (50.000.000€) može da bude odredjen slobodno, u dogovoru sa naručiocem posla.

(6) Izračunavanje vrednosti može da bude odredjeno i prema:

- elementima brojnosti,
- količini posla faze realizacije,
- obimu posla faze realizacije,
- težini faze realizacije,
prema stavu (7), u odnosu na stepen težine, a iznosi honorara dati su u tabeli honorara uz paragraf §34., odeljak 1 i to u slučaju kad je ovakav način izračunavanja pismeno odobren i ugovoren.
Honorar izražen na osnovu stepena težine posla može da bude predvidjen na osnovu elemenata datih u stavu ((7), broj 3.

(7) Stepen težine odnosi se na sledeće slučajeve:

1. Kod izračunavanja vrednosti vezano za:

- nasledna prava u vezi nekretnine,
- nasledna prava vezano za predmetno gradjenje,
- stambena prava,
- prava uživanja imolvine i
- druga slična prava,
- pravno stanje imovine,
- eventualno otudjenje prava svojine,
- ocenu poreskog stanja i poreskog statusa imovine,
- različite vidove korišćenja i pravnog uživanja u imovini,
- uzimanje u obzir stepena šteta i naknada za štete u odnosu na posmatrani objekt,
- kod posebnih nepredvidjenih slučajeva i okolnosti, kao što su naglašena prisutnost prašine na terenu, blata i prljavštine, ili sličnih
- znatnih otežanih uslova na koje treba računati prilikom realizacije posla.

2. Kod izračunavanja vrednosti prilikom:

- realizacije od strane izvršioca posla neophodnih i drugih podloga za rad,
- u slučaju prekovremenog rada izvršioca,
- u slučaju dopunskog rada izvršioca, odnosno
- posla dobijanja i dopunjavanja izvoda iz zemljišnih knjiga,
- posla dobijanja kopije plana,
- posla dobijanja geodetskih podloga
- odredjivanja geodetskih granica na terenu,
- odredjivanja troškova održavanja
- odredjivanja grubih prihoda na imovinu,
- prostornog snimanja terena i gradjevinskih objekata (kod izrade plana postojećeg stanja),
- završavanja sistemskih skica u razmeri, nakon njihovog usvajanja,
- obnavljanja prvobitnih crteža osnova i preseka.

3. Kod izračunavanja vrednosti:

- za više postavljenih različitih rokova realizacije posla,
- kod pojedinačnih slučajeva:
- razlaganja,
- sporazumevanja,
- uskladjivanja
sa osnovnim pitanjima vezano za obračun vrednosti i
- izrade odgovarajućeg pismenog obrazloženja.

(8) Honorari obračunati po stavovima 1, 3, 6 i 7 umanjuju se u sledećim slučajevima:

- postojanja procenjenih proračuna vrednosti u predlozima banaka i osiguravajućih društava,
- u slučajevima promena u proračunu vrednosti, ali jedino uz učešće stručne procene promena, ili
- povećanja vrednosti u iznosu od min. 20%.

(9) Ukoliko dodje do slučaja obnavljanja već čvrsto postavljenog i realizovanog obračuna vrednosti i zbog toga budu obračunate veće ili manje vrednosti, odnosno, budu uzeti u obzir rezultati povećanja, odnosno, smanjenja, smanjuje se prethodno pretpostavljen izračunat honorar za oko 20% (procenata)
Ovo se odnosi na one dopune, kod kojih učinak posla ne obuhvata suštinske elemente, već uključuje manje bitne proračune stavki koje proističu iz elemenata tačke 1 stava (7).



















DEO V


POSTIGNUĆA (UČINCI) NA POLJU
URBANISTIČKOG PROJEKTOVANJA


§ 35. PODRUČJE PRIMENE


(1) Postignuća (učinci) na polju urbanističkog projektovanja obuhvataju:

- pripremu planskog materijala prema stavu (2) ovog paragrafa,
- postavljanje planskog materijala prema stavu (2) ovog paragrafa,
- pripremu neophodne dokumentacije,
- pripremu planskih predložaka, kao i

sudelovanje u postupcima realizacije prethodno nabrojanih faza realizacije, prema paragrafu §42.

(2) Odredjivanja prethodnih postignuća odnose se na sledeća područja i tipove planova:

1. Planove iskorišćavanja zemljišta, kao što su:

- prostorni planovi,
- gradski prostorni planovi,
- generalni urbanistički planovi,
- regulacioni planovi i dr.

2. Detaljno planiranje gradskog gradjevinskog zemljišta, u koje se svrstavaju sledeći planovi:

- detaljni urbanistički planovi,
- urbanistički projekti,
- urbanističke analize,
- urbanistički uslovi,
- urbanističko – tehnički uslovi i dr.


§ 36. DODATNI TROŠKOVI
URBANISTIČKIH STUDIJA


Dodatni troškovi urbanističkih studija mogu biti svrstani u postignuća na polju urbanističkog projektovanja i to kao dodatni troškovi u smislu §7, a obračunavaju se prema paragrafu §7, stavu (3).
Oni se plaćaju paušalno ili pojedinačno.
Pojedinačno se plaćaju u onom slučaju kad nije pismeno ugovoreno da će se plaćati paušalno.
Umanjenje troškova zbog smanjenja opsega radova na polju urbanističkog projektovanja uzima se u obzir prilikom utvrdjivanja honorara.


§ 37. POSTIGNUĆA NA POLJU
GRADSKOG URBANISTIČKOG
PROJEKTOVANJA
KORISNIH POVRŠINA –
GRADSKOG GRADJEVINSKOG
ZEMLJIŠTA


(1) Osnovna postignuća (faze realizacije) kod gradskog urbanističkog projektovanja korisnih površina – gradskog gradjevinskog zemljišta predstavljena su u stavu (2), fazama postignuća 1 do 5.
Ova postignuća su u narednoj tabeli koja prati paragraf §38 vrednovana u procentualnim iznosima takozvanih “obračunskih jedinica” (OJ).

vrednovanje osnovnih
postignuća u %
procentualni iznosima honorara

1. Razjašnjenje postavljenog zadatka.
Iznalaženje pretpostavki za rešenje
postavljenog zadatka. 1 do 5

2. Iznalaženje predrešenja –
predloga za rešenje plana.
Utvrdjivanje i prihvatanje stanja i
stavova, kao i prognoza
predvidjenog razvoja. 1 do 20

3. Realizacija prethodnog,
privremenog plana –
skice plana – predprojekta.
Razrada bitnih delova predloženog
rešenja postavljenog zadatka
plana. 37

4. Izrada konačnog rešenja plana –
predprojekta.
Razrada konačnih rešenja zadatka plana
kao osnova za konačno usvajanje
od strane gradskih i opštinskih organa
(komisije, izvršni odbor, odbornici opštine
ili gradska skupština). 30


5. Izrada korigovanog plana podobnog za
odobravanje .
razrada podloga koje se podnose za
dobijanje neophodnih odobrenja. 8

(1) Slika postignuća sadrši sledeće opise radova – faze realizacije:

Osnovne faze realizacije – Postignuća 1. Razjašnjenje postavljenog zadatka Sveukupno postavljanje, pregled i analiza postojećeg stanja datog zadatkom plana i postojeće tekuće planske dokumentacije vezano za zadati prostor i njegovo uže i šire okruženje. Istraživanje i analiza drugih sličnih realizacija. Analiza zahteva i potreba koje postavlja opštinska uprava. Sveukupno prikupljanje i analiza: - raspoložive dokumentacije, - urbanističkih podloga, - geodetskih podloga, - relevantnih podataka i njihovo razvrstavanje po: - obimu i - kvalitetu. Utvrdjivanje dopunskih specijalizovanih faza realizacije. Uključivanje u realizaciju posla ostalih, za izradu planske dokumentacije specijalizovanih učesnika u poslu, koji su neophodni za njegovu realizaciju. Vrednovanje prethodno sakupljenog – raspoloživog osnovnog materijala i materijalnih priloga. Utvrdjivanje okvira realizacije posla. Utvrdjivanje stepena težine realizacije posla. Izlasci nateren i pregledi terena – područja izrade plana. 2. Utvrdjivanje prethodnih radova na izradi plana a) Utvrdjivanje obima i vrste radova na realizaciji posla Odredjivanje cilja: - prostorne organizacije, - zemljišnog planiranja, - namere plana, - svrhe plana - mera opštinske uprave - mera drugih nosilaca javnih funkcija vezanih za urbanističko planiranje i projektovanje. Predstavljanje stanja, posebno u pogledu: - topografije, - prethodne gradnje, - postojećeg stanja i njegovog uticaja na planiranje, - predstavljanje stanja postojećih slobodnih površina i njihovog uticaja na planiranje, - plana saobraćajnica, - planske gradnje, - neplanske gradnje, - uticaja zakonske regulative na postojeće stanje, - stanja zaštite životne sredine, - postojanja i uticaja objekata vodoprivrede, - postojanja objekata deponija, - stanja vezanog za stanovništvo (naseljenost, gustina naseljenosti) - stanja objekata trgovine i snabdevanja, - zemljišta, - postojanja šumskih i pošumljenih struktura. Realizacija manjih dopuna prethodnih urbanističkih planova i karata u odnosu na postojeće izmene u prostornom uredjenju, uzimajući u obzir nasledjenu strukturu prostora koja ima uticaja na realizaciju plana prostora. Opisivanje stanja u prostoru pozivanjem u tekstu na statističke podatke vezano za posmatrani prostor ali i šire područje, putem predstavljanja: - numeričkih podataka, - brojeva i odnosa brojeva, ili putem - grafičkog prikazivanja koje može da sadrži vremenske odrednice statistike i na taj način predstavlja razvojne karakteristike prostornog područja. Vršenje analiza promena promena u prostou. Vršenje analiza razvoja prostora. Obuhvatanje potreba stanovnika posmatranog područja. b) Analiza ostvarenja postignutih u procesu prethodne realizacije posla c) Prognoza predvidjenog razvoja posmatranog područja Prognoza predvidjenog razvoja posmatranog područja vrši se u sledećim aspektima: - razvoja naseljenosti, - stepena urbanizovanosti, - socijalnog razvoja, - stepena kulturnog razvoja, - stepena trgovinskog razvoja, - privrednog razvoja u celini, - razvoja saobraćaja, - razvoja propisa, - stepena i razvoja urbanizacije, - stepena dezurbanizacije, - zaštite životne sredine i okoline, - usaglašenosti sa stavovima prostorne politike, - usaglašenosti sa razvojem stavova gradske uprave i predstavnika gradske vlasti. d) Saradnja kod predstavljanja i izlaganja konkretnih planskih programa 3. Realizacija prethodnog plana - skice plana – predplana Osnovno rešavanje bitnih delova zadatka plana u obliku grafičkih priloga sa tekstualnim prilozima i objašnjenjima, kao osnova koncepcije urbanističkog plana, nastale iz nekoliko mogućih, prethodno dobijenih i prikazanih alternativnih rešenja. Sudelovanje i saradnja u realizaciji programa sa nadležnim organima vlasti, institucijama i javnim zvaničnicima. Saradnja na realizaciji programa sa predstavnicima susednih opština i susednih urbanih područja. Saradnja prilikom odabiranja jednog medju alternativnim rešenjima za dalju razradu, kao osnova za realizaciju projekta – projektnog rešenja. Uskladjivanje prvobitnih planskih rešenja sa zahtevima i potrebama naručilaca posla. 4. Izrada konačnog plana - projekta Projektovanje konačnih urbanističkih planova, plansko urbanističko uredjenje prostora i njihova priprema za javno izlaganje u grafičkoj i tekstuelnoj formi, sa svim potrebnim – detaljnim analizama i obrazloženjima. Saradnja prilikom analize i uredjivanja predložene planske dokumentacije od strane gradskih i opštinskih nadležnih institucija i organa: - komisije za urbanizam, - izvršnog odbora, - prilikom postupka javnog uvida plana, - gradske skupštine, - opštinske skupštine. Otklanjanje nedoumica i nedostataka projektne dokumentacije. Uskladjivanje konačnog planskog rešenja od strane naručioca posla – predstavnika gradske uprave. 5. Izrada korigovanog plana podobnog za odobravanje Uspostavljanje plana korišćenja zemljišta (urbanističkog plana) u skladu sa odlukom gradske ili opštinske vlade, kao predlog za odobravanje na višem nivou upravnog nadleštva ili za odobravanje upravnog nadleštva koje je specijalizovano za područje urbanizma i urbanističkog planiranja. Ova faza predvidja kontrolu i usaglašavanje plana sa postojećim zakonima i zakonskom regulativom, po principu “crno – belog” uskladjivanja.

Posebne faze realizacije – postignuća Izrada kataloga postignuća – faza realizacije posla. Izrada prostornih modela područja obuhvaćenog planom. Geodetski rad na terenu. Kartografsko tehničko obnavljanje podloga. Izrada potrebnih karata postojećeg stanja. Razrada karte – podloge iz različitih izvora i različitog kartografskog materijala. Analiza aerofotogrametrijskih snimaka i korišćenje već postojećeg materijala - snimaka iz vazduha. Vodjenje anketnih akcija medju stanovnicima posmatranog područja radi dobijanja primarnog statističkog materijala i njegovog vrednovanja u odnosu na sekundarni statistički materijal. Vršenje strukturnih analiza posmatranog prostornog područja. Statističko i prostorno prikupljanje podataka, za one elemente faza realizacije koji nisu predmet osnovnih faza realizacije, niti su obuhvaćeni javno dostupnim podacima koje poseduje naručilac posla, odnosno, gradska uprava. Diferencirano prikupljanje posebnih podataka. Saradnja prilikom učestvovanja tokom realizacije plana onih institucija, grupa ili pojedinaca koji: - izražavaju neslaganje sa predloženim planom, - koji imaju sukob interesa u odnosu na plan i - obrazlažu druge predloge u odnosu na one obuhvaćene planom. Saradnja na javnom radu sa baručiocem posla vezano za projekat, uključujući i izradu pisanih izveštaja i obaveštenja – informacija. Sprovodjenje postupaka za uključivanje predstavnika vlasti i javnosti u analize i provere mogućnosti za donošenje odredjenih rešenja u vezi projekta, a na osnovu različitih zahteva. Sudelovanje na realizaciji iznalaženja rešenja zajedno sa onim institucijama, grupama ili pojedincima koji izražavaju neslaganje i nezadovoljstvo sa ponudjenim planskim rešenjima. Ovo podrazumeva javan rad (rad sa javnim uvidom) zajedno sa naručiocem posla (predstavnikom vlasti – gradske ili opštinske uprave), a obuhvata ulešće u radu, uključujući pripremu i pisanje izveštaja o radu. Izrada: - nuzplanova, - planskih studija, - planskih detalja, - analiza, kao na primer: - planskih studija saobraćaja, - planova izgradnje i rekonstrukcije infrastrukture, - planova održavanja polja i otvorenih (zelenih) površina, - planova održavanja puteva, - planova održavanja vodenih površina (plovnih puteva, kanala za navodnjavanje, reka, jezera), - izrada karata zemljišnog posedovanja (katastar nepokretnosti), - karata nepokretnih dobara, uzevši u obzir planove drugih specijalista i specijalizovanih službi i institucija pri urbanom planiranju. Vršenje: - suštinskih promena ili - preinačavanja, kao i - ponovo izrade planskih okvira, naročito nakon: - dvoumljenja, - predomišljanja, ili nakon - novih potsticaja. Doterivanja i uskladjivanja plana na osnovu: - predloga predstavnika gradskih vlasti, - njihovih usvojenih izmena, - nedoumica, - predomišljanja i - novih potsticaja. Različito prikazivanje realizovanog posla. Dodatan rad na završavanju planske dokumentacije i njena priprema za štampanje. Izrada dodatnih grafičkih priloga urbanističkog plana: - 3D modela, - kompjuterskih simulacija, - animacija i dr. Izrada kompjuterske videoo simulacije područja urbanističkog plana.

(3) Aktivno učešće i saradnja na do 10 sednica (zasedanja) političkih odbora ili komisija – odbora predstavnika gradske, opštinske uprave, ili vladajućih struktura uopšte, koje organizuje naručilac – investitor.
Ove faze rada pripadaju stavu (1) ovog paragrafa, a obračun honorara vrši se za realizaciju osnovnih radova (postignuća), prema paragrafu §38.

(4) Ukoliko su završetak realizacije prethodnog plana (skice plana – predplana, odnosno, faza realizacije posla/ učinka 3) ili izrade konačnog plana (faza realizacije posla 4) dati u ugovoru u obliku jedne faze realizacije posla, moguće je u tom slučaju obračunati sledeće procentualne iznose honorara obračunatog prema paragrafu §38:

1. za izradu faze prethodnog plana –
predprojekta do 44%

2. za izradu faze konačnog plana do 36%

(5) Ukoliko za izradu osnovnih radova na fazama realizacije 1 i 2 nije pribavljen neki drugi dogovor u pismenoj formi, tada je moguće obe faze realizacije tretirati kao jednu, a honorar se obračunava na osnovu paragrafa §38.


§ 38. TABELA HONORARA
ZA IZRADU OSNOVNIH FAZA REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD
GRADSKOG URBANISTIČKOG PROJEKTOVANJA
KORISNIH POVRŠINA –
GRADSKOG GRADJEVINSKOG ZEMLJIŠTA


(1) Najniži i najviši iznosi honorara za izradu osnovnih faza realizacije (postignuća) obuhvaćenih paragrafom §37 u slučaju realizacije prostornog planiranja – urbanističkog projektovanja korisnih površina (gradskog gradjevinskog zemljišta), dati su u sledećoj tabeli honorara:







































(2) Dopušteni iznosi najnižih i najviših vrednosti honorara za medjuiznose datih obračunskih jedinica (OJ) od 5 000 OJ, obračunavaju se po principu interpolacije.

(3) Honorari su obračunati prema srazmeri datoj u stavu 4.
Oni su izdvojeni za obračun u zasebne grupe, pod brojevima 1, 3 i 4, dok je sadržaj posebne grupe pod brojem 2 saobrazan tabeli honorara, stav 1, kadgod izdvojen za obračun i služi u svrhu iznalaženja – izračunavanja iznosa ukupnog honorara koji se sabira.

(4) Za obračun honorara koriste se postavke i stavovi dati u grupama numerisanim brojevima 1 do 4.
Honorari se obračunavaju prema sledećim karakteristikama i vrednostima:

1. Prema prostorno vremenskim elementima
plana koji odgovaraju ciljanim prostorno
organizacionim i zemljišno – planski
pretpostavljenom broju stanovnika,
a po jednom stanovniku 10 OJ

2. Za projektom obuhvaćene (obradjene)
površine, prema sledećim tipovima:

a) stambene urbane površine
- po hektaru površine 1 800 OJ

b) površine gradskog gradjevinskog
zemljišta mešovite namene
- po hektaru površine 2 000 OJ

c) površine gradskog gradjevinskog
zemljišta industrijske namene
- po hektaru površine 1 600 OJ

3. Za projektom obuhvaćene površine ostalih
tipova i namena gradskog gradjevinskog
zemljišta, koji nisu obuhvaćeni u prethodnom
stavu 2, upotrebljava se obračun:
- po hektaru površine 1 400 OJ

4. Za tipove urbanističkim projektom obuhvaćenih
površina koje nisu predmet prethodnih
stavova 2 ili 3, na primer, za površine
koje su predvidjene za poljoprivredne svrhe
ili su to zelene šumske površine,
koristi se obrfačun:
- po hektaru površine 20 OJ


(5) Površine:
- opštih i zajedničkih potreba,
- posebnih gradjevinskih potreba i
- područja sanacija
bez bližeg opisa a analiza namene i načina korišćenja, uredjuju se za obračun takodje po hektaru površine, prema stavu (4) broj 2, a prema budućim očekivanim odgovarajućim odredjenjima funkcija prostora.

(6) Ukoliko se radi o prostornim planovima i prostornom uredjenju:
- neurbanizovanih površina,
- sela i
- poljoprivrednih dobara,
upotrebljava se obračun prema stavu (4) broj 3, za projektom obuhvaćene površine ostalih tipova i namena, sa izuzetkom onih površina koje su obuhvaćene u stavu (4) broj 4, koji se obračunavaju posebno i pridodaju obračunatim površinama iz ovog stava.

(7) Ukupan iznos honorara za faze realizacije (postignuća) 1 do 5, a koje su obračunate od stava 1 do stava 6 je najmanje vrednosti 3 000€.

(8) U slučaju kad je prema stavu (4) ponekad pojedinačan iznos za stavke pod brojevima 3 ili 4, ili je zbir pojedinačnih iznosa za stavku pod brojem 2 viši od iznosa 3 000 000 OJ (obračunskih jedinica), honorar je moguće ugovoriti po principu slobodnog dogovora sa naručiocem posla – investitorom.

(9) Honorari se obračunavaju na osnovu prikazanih i opisanih sadržaja plana, odnosno postignuća na polju gradskog urbanističkog projektovanja korisnih površina – gradskog gradjevinskog zemljišta, prema fazi realizacije (postignuća) 4 iz paragrafa §37.
Ukoliko je utvrdjenom porudžbinom ili ugovorom visina iznosa realizacije prema stavu (4) ovog paragrafa prevazišla onu predvidjenu, u tom slučaju, obračun honorara se vrši na osnovu naknadno i dodatno procenjenih iznosa.
U protivnom slučaju moguće je izvršiti obračun na osnovu procenjenih vrednosti prema stavu broj 4 i na taj način da bude utvrdjen konačan honorar sa naručiocem posla.
Obračun prema tački 1 stava (4) može da bude uzet kao obračun za konačni iznos honorara.
Ukoliko se ne izradjuju sve faze realizacije posla, honorar otstupa od karakteristika vrednosti koje su date u stavu (4) u tačkama 1 do 3. U tom slučaju, vrši se zaseban obračun honorara u dogovoru sa investitorom – naručiocem posla i uz njegovu pismenu saglasnost za posmatranu fazu realizacije posla (postignuća).

(10) Urbanistički planovi kod gradskog urbanističkog projektovanja (korisnih površina – gradskog gradjevinskog zemljišta) mogu da budu vrednosno odredjeni i putem:
- kvantiteta (broja),
- stepena težine posla,
- karakteristika težine posla,
- drugih obeležja težine posla
- stupnja otežanosti uslova realizacije.
U tom slučaju se u ugovornim odrednicama u pismenoj formi usaglašavaju elementi koji definišu otežanost faza realizacije i posla u celini.

Medju karakteristike otežanosti posla, ubrajamo i sledeće:

1. Učešća teških
- topografskih
- podzemnih topografskih ili
- geoloških uslova.

2. Plansko struktuiranje u
- gradjevinskom,
- saobraćajnom,
- socijalnom i
- ekonomskom pogledu, ili
uzimanje u obzir mera za saniranje posmatranog gradskog područja u većem opsegu.

3. Otežano planiranje putem posebnih mera osiguranja i zaštite životne sredine i okoline.

4. Otežano planiranje ukoliko postoje ili su u planu reforme ili preinake gradske ili opštinske uprave (gradska vlada, skupština i sl.), upravne vlasti ili vlasti u opštem smislu.


§ 39. IZVODI REALIZACIJE PLANA -
ISEČCI


Ukoliko se delovi površine obuhvaćene planom:
- preinačuju,
- menja im se sadržaj u toku postupka realizacije plana, ili
- ukoliko je potrebno da budu preradjeni (preradjeni izvodi plana),
prilikom obračunavanja honorara uzimaju se u obzir samo dodaci za nanovo izvršenje radova na posmatrnim izvodima, odnosno, isečcima plana.
Uspostavljanje honorara za prethodno opisan postupak može da bude izvršeno združeno sa obračunom honorara prema paragrafu §6, kao satnica.


§ 40. POSTIGNUĆA NA POLJU
DETALJNOG URBANISTIČKOG PLANIRANJA I
PROJEKTOVANJA


(1) Osnovne faze realizacija (osnovna postignuća) na polju detaljnog urbanističkog planiranja opisane su u stavu (2) ovog paragrafa, a predstavljene su brojevima 1 do 5
U narednoj tabeli, obračunate su vrednosti honorara u procentualnim iznosima u odnosu na paragraf §41.
Paragraf §37, stavke pod brojevima 3 do 5, koje su u opticaju, najbliže odgovaraju narednoj podeli.

Vrednovanje osnovnih
postignuća u %
procentualnim iznosima
honorara

1. Razjašnjenje postavljenog zadatka.
Iznalaženje pretpostavki za rešenje
postavljenog zadatka. 1 do 5

2. Iznalaženje predrešenja –
predloga za rešenje plana.
Utvrdjivanje i prihvatanje stanja i stavova,
kao i prognoza predvidjenog razvoja. 1 do 20

3. Realizacija prethodnog, privremenog
plana – skice plana – predprojekta.
Razrada bitnih delova predloženog
rešenja postavljenog zadatka plana. 37

4. Izrada konačnog rešenja zadatka plana
kao osnova za konačno usvajanje
od strane gradskih i opštinskih organa
(komisije za urbanizam, izvršnog odbora,
opštinskih odbornika ili gradske skupštine) 30

5. Izrada korigovanog plana podobnog za
odobravanje.
Razrada podloga koje se podnose
za dobijanje neophodnih odobrenja. 8

(2) Slika postignuća sadrži sledeće opšte radove – faze realizacije:

Osnovne faze realizacije (postignuća)

Posebne faze realizacije (postignuća)

1. Razjašnjenje postavljenog zadatka Odredjivanje i utvrdjivanje prostornih područja postavljenog zadatka. Odredjivanje i utvrdjivanje područja važnosti i primene postavljenog zadatka. Sastavljanje pregleda do tada izvršenih , postojećih i važečih planova posmatranog prostornog područja, kao i područja uže i šire okoline. Definisanje područja koje je obuhvaćeno projektom. Odredjenje granica projekta u: - kvantitativnom smislu, - kvalitativnom smislu, uz uzimanje u obzir postojeće - zakonske i - normativne regulative iz ove oblasti. Odredjivanje upotpunjenih stručnih operacija i radova koji prate realizaciju posla. Izdavanje naloga predstavnicima osstalih stručnih oblasti, koji su sastavni deo tima za realizaciju projekta, za izradu neophodnih stručnih delova projekta. Provera i odobravanje, ukoliko: - detaljan urbanistički plan, - regulacioni plan ili - plan urbanističke nadgradnje predstavlja plan koji je razvijen iz postojećeg: - generalnog plana, - plana opšteg karaktera, ili - važećih planskih zakonskih regulativa. Izlazak na teren i analiza elemenata urbanističkog plana in situ, tj. na licu mesta. 2. Utvrdjivanje prethodnih radova na izradi plana a) Utvrdjivanje obima i vrste radova na realizaciji posla Utvrdjivanje elemenata urbanističkog plana, kao što su: - pripadajući planski nacrti, - urbanističke studije, - urbanističke analize, - utvrdjivanje zakonskih mera, - utvrdjivanje potreba iskazanih od strane opštinskih organa i drugih predstavnika investitora i naručilaca planske dokumentacije, - sprovodjenje programskih zahteva, - realizacija programskih potreba koje su date od strane gradskih predstavnika značajnih javnih funkcija. Definisanje izvršnih ciljeva i potreba područja obuhvaćenog planom, kao na primer u pogledu: - topografije, - postojeće izgradnje, - postojeće urbanističke strukture i - postojećih prava koja su zatečena u posmatranom prostoru, - slobodnih površina, - zatečenih prava u odnosu na slobodne površine, uključujući: - površine pokrivene zelenilom (šume i parkovi), - saobraćajne površine, - površine za rekreaciju i bavljenje sportom, - površine planske gradnje, - površine neplanske gradnje, zatim, u pogledu: - karakteristika gradjevinskog zemljišta, - postojanja i uticaja objekata vodoprivrede, - zaštite spomenika kulture, - zaštite drugih objekata pod kulturnom zaštitom, - zaštite urbanog ambijenta, - zaštite urbanih podcelina: ulica, trgova, blokova, nizova kuća – zgrada i dr., - očuvanja prostornog milieu-a, - zaštite prirode, - zaštite urbanih graditeljskih struktura, - zaštite graditeljskog nasledja, - zaštite postojećih vodenih površina, - u pogledu vlasništva; Realizacije prethodnih faza vrši se putem: - obilazaka terena, - obilazaka i analize prostornih celina, - analize prostornih jedinica na licu mesta, - kroz izradu karata, - putem izrade mapa, - planova postojećeg stanja, - izrade opisa posmatrane urbane celine, - izrade izveštaja vezano za posmatranu urbanističku celinu i - putem ostalih metoda i sredstava urbanističkog istraživanja, - putem ostalih metoda i sredstava urbanističkog planiranja. Rešavanje programskih projektnih zadataka treba da bude vršeno u svemu u skladu sa važećim urbanističkim planovima koji pokrivaju posmatran prostor: - generalnim urbanističkim planom, - regulacionim planom i dr. i treba da predstavlja: - dalju razradu postojećeg plana šireg područja i - detaljniju izradu elemenata tog plana. Takodje, treba uzeti u obzir prethodni urbanistički plan (ili urbanistički projekt) za posmatranu urbanu celinu, na taj način da novi plan predstavlja razradu prethodnog i njegovo obnavljanje u skladu sa novonastalim promenama u urbanoj sredini u periodu izmedju nastanka prethodnog i novog urbanističkog plana. Planiranje i podizanje opšteg prostornog nivoa područja detaljnog urbanističkog planiranja. Razumevanje i analiza rezultata izjašnjavanja i predloga stanovnika posmatrane urbane sredine. b) Analiza sadržine rezultata istraživanja Analiza sadržine rezultata istraživanja: - uradjenog materijala i - napisanih stavova. c) Prognoze planom predvidjenog razvoja Prognoze planom predvidjenog razvoja projektovane urbane sredine, naročito uzevši u obzir stepen razvoja koji za to područje predvidjaju urbanistički planovi višeg – opštijeg ranga: - generalni urbanistički plan, - regulacioni plan i dr. d) Sudelovanje i saradnja prilikom postavljanja i izlaganja konkretnih planskih programa 3. Realizacija predplana – prethodnog plana (skice plana) Osnovno rešavanje bitnih delova zadatka plana u obliku brojčanih prikazivanja sa kratkim razjašnjavanjima i tumačenjima osnovnih postavki urbanističke koncepcije. Iznošenje mogućih alternativnih rešenja. Sudelovanje na predstavljanju koncepata realizacije urbanističkog plana na nivou sastanaka predstavnika: - upravne vlasti (gradske, opštinske, lokalne – predstavnika mesne zajednice), - nosilaca javnih funkcija, kao i - lokalnih predstavnika užeg i šireg susedstva (bloka, mesne zajednice i sl.). Vršenje grube procene visine investicija koje je neophodno izvršiti prilikom realizacije urbanističkog plana. Uskladjivanje predplana (skice plana) sa predstavnicima naručioca posla (investitora) i njihovim opunomoćnicima ili telima, kao što su: - komisije, - radne grupe, - odbori, koji imaju ovlašćenje da odlučuju u vezi realizacije urbanističkog projekta. 4. Izrada konačnog detaljnog urbanističkog plana (projekta) Projektovanje konačnih detaljnih urbanističkih planova, plansko urbanističko uredjenje prostora i priprema planova za javno izlaganje u obliku prednacrta za završni dokument. Sudelovanje u izradi investicione studije – predračunu troškova i, shodno tome, sudelovanje u vršenju potrebnih radnji i operacija za realizaciju osnovnih i njima srazmernih ciljeva urbanističke studije i detaljnog urbanističkog projekta. Saradnja u sastavljanju i uredjivanju materijala predložene planske dokumentacije za usvajanje od strane gradskih ili opštinskih nadležnih institucija i organa: - komisije za urbanizam, - izvršnog odbora skupštine grada, - izvršnog odbora opštine. Predstavljanje projekta tokom postupka javnog uvida. Otklanjanje nedoumica i nedostataka projektne dokumentacije nakon sugestija gradskih ili opštinskih stručnig predstavnika, kao i u toku i nakon postupka javnog uvida. Uskladjivanje konačnog planskog rešenja od strane naručioca posla – investitora – predstavnika gradske uprave. 5. Izrada korigovanog plana podobnog za odobravanje Završavanje detaljnog urbanističkog plana, u svemu u skladu sa odlukom i obrazloženjem gradske ili opštinske vlade, kao predlog za odobravanje kod upravnog nadleštva, uključujući i onaj deo nadleštva koji je specijalizovan za područje detaljnog urbanističkog projektovanja. Ova faza predvidja kontrolu i usaglašavanje plana sa postojećim zakonima i propisima na ovom polju.

Konačno utvrdjivanje i uspostavljanje principa i opsega nužnih prethodnih istraživanja, naročito onih vezano za prostorno područje plana, pretežno onog dela na kojem je predvidjena nadgradnja urbane strukture i sredine. Izrada kataloga postignuća urbanističkog projektovanja. Izrada modela terena – predmeta izrade urbanističkog detaljnog plana. Vršenje geodetskih merenja i izrada geodetskih podloga. Odredjivanje vrednosti snimanjem iz vazduha. Vršenje analiza snimanjem iz vazduha. Predstavljanje primera mogućih rešenja projektnog zadatka. Obnovljeno istraživanje i analize postojećih urbanističkih planova višeg ranga: - generalni urbanistički plan, - regulacioni plan. Sudelovanje prilikom iznalaženja mogućnosti ispunjavanja prostornih zahteva, principima otvorenog i javnog rada, otvorenim sredstvima rada, odnosno, uz prisustvo i učešće javnosti. Analiza slike grada. Analiza urbane strukture grada. Izrada modela. Sudelovanje u zajedničkom radu sa onim delom stanovništva koji ima neprihvatljiv stav prema novom urbanističkom projektu. Takodje, učešće u javnom radu, kao što su održavanja: - predavanja, - tribina, - okruglih stolova. Priprema i izdavanje: - štampanih informacija, - dodatnih planova, - priprema i vršenje otovrenih diskusija. Sprovodjenje postupaka predstavljanja projekta: - nosiocima javnih funkcija, - predstavnicima investitora, - predstavnicima organa javne uprave (gradske skupštine, opštine, komisije ili odbora za urbanizam), kao i Predstavljanje rezultata istraživanja mogućnosti rešenja urbanističkog projekta u pogledu osnovnih postavljenih različitih zahteva i potreba. Izrada modela. Realizacija pratećih planova – varijanti osnovnog plana, na primer plana arhitektonsko – gradjevinskog oblikovanja urbanog područja. Sudelovanje u javnom radu i delatnosti predstavnika naručioca posla. Obračun i realizacija plana mera zaštite životne sredine i životne okoline. Suštinsko menjanje i preinačavanje plana. Nanovo izrada elemenata i podceline plana, naročito nakon promena mišljenja i nanovih potsticaja. Izrada: - popravki, - korekcija i - doterivanja prema predlozima i korekturi od strane opštinskih većnika, odbornika, komisije za urbanizam, naročito nakon većih nedoumica i dilema. Dodatan rad na završavanju planske dokumentacije i njena priprema za štampu. Izrada dodatnih grafičkih priloga detaljnog urbanističkog plana: - 3D modela, - kompjuterskih simulacija, - kompjuterskih detalja. Izrada kompjuterske video animacije i simulacije za područje detaljnog urbanističkog plana.

§ 41 TABELA HONORARA ZA IZRADU
OSNOVNIH FAZA REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD
DETALJNOG URBANISTIČKOG PLANIRANJA I
PROJEKTOVANJA

(1) Najniži i najviši iznos honorara za izradu osnovnih faza realizacije (postignuća) obuhvaćenih paragrafom §40 u slučaju izrade detaljnog urbanističkog plana i projekta, dati su u sledećoj tabeli honorara, priloženoj uz stav (4) ovog paragrafa.

(2) Dopušteni iznosi najnižih i najviših vrednosti honorara za medjuiznose datih obračunskih jedinica (OJ) od 1 500 obračunskih jedinica (OJ), obračunavaju se po principu interpolacije.

(3) Honorari su obračunati prema srazmeri datoj u stavu (4) ovog paragrafa.
Honorari su izdvojeni za obračun u zbirove grupa pod brojevima 1 i 2 i zasebnih stavki pod brojevima 3 i 4, koje čine sadržaj Tabele honorara uz paragraf §41, a koja predstavlja izdvojene obračunate iznose, čijim pojedinačnim sabiranjem dobijamo konačan iznos honorara.

(4) Za gradjevinski plac (gradjevinsko zemljište – mesto gradnje), prema njegovim karakteristikama unutar gradske strukture, odredjuju se takozvane obračunske zone.
Obračunske zone su opšteg karaktera i ne poklapaju se sa zonama gradskog gradjevinskog zemljišta.
Ovo je pretpostavljeno iz razloga što primena obračuna honorara nije ograničena na jedan grad ili jednu urbanu sredinu, već se obračun primenjuje u opštem pogledu, na sve tipove i karakteristike urbane sredine.
Budući da tipologija urbanih sredina i zona gradnje, u generalnom smislu, kod nas nije izvršena, za obračun honorara u bilo kojem gradu ili bilo kojoj urbanoj sredini kod nas, moguće je primeniti takozvane obračunske zone.
Prema urbanističkim karakteristikama, dajemo 8 karakterističnih tipova gradjevinskog placa i, shodno tome, 8 karakterističnih tipova obračunskih zona. One su sledeće:

VI
- naselje izvan gradske zone,
- naselje ven grada,
- slobodne vangradske površine,
- šume,
- njive,
- saobraćajnice,
- vodene površine,
- naselja koja nisu pokrivena generalnim urbanističkim planom (GUP-om),
- naselja za koja ne postoji plan,
- bespravno podignuta naselja,
- divlja gradnja,
- deponije,
- takozvane tampon zone,
- nehigijenska naselja.

V
- prigradska naselja,
- stambena naselja van grada nižeg standarda,
- seoska naselja male gustine stanovanja,
- naselja sa velikim procentom slobodne površine izvan urbanizovanih gradskih zona,
- velike rekreativne površine,
- izletišta,
- vikend zone,
- kampovi,
- tržnice na otvorenom,
- ski staze,
- otvoreni parkinzi,
- po pravilu, površine sa izuzetno niskim koeficijentom izgradjenosti,
- po pravilu, to su površine sa izuzetno niskim stepenom zauzetosti terena.

IV
- naselja u širem centru,
- slobodne površine,
- industrijske zone,
- servisne zone i površine,
- stambena naselja van centra grada,
- saobraćajne površine,
- površine pri aerodromima,
- površine pri lukama,
- bescarinske zone,
- zone individualne gradnje van centra – srednjeg standarda,
- stambeno – poslovne zone van gradskih jezgara,
- zone niske gustine stanovanja van centra grada,
- kolektivno stanovanje van gradskih centara,
- gradske rekreativne površine,
- stadioni izvan centra.

III
- naselja u centralnim urbanim sredinama,
- zelene površine u gradu,
- površine za sport,
- površine za rekreaciju u gradu,
- gradska šetališta,
- parkovi,
- stambena naselja,
- sajmovi,
- gradski blokovi velike gustine,
- zatvorene garaže,
- tržnice,
- tržni centri van gradskog jezgra,
- stambeni blokovi,
- blokovi kolektivnog stanovanja,
- škole,
- obdaništa,
- centralne zone,
- gradski stadioni u urbanom tkivu.

II
- placevi u centru grada,
- područja sa velikom gustinom stanovanja,
- područja sa velikom gustinom radnog boravka stanovništva,
- centralne zone grada,
- zone stanovanja višeg standarda,
- gradska jezgra
- tržni centri unutar gradskog jezgra,
- trgovi u širem centru,
- parkovi u centru grada,
- hoteli,
- hotelski parkovi,
- javne zgrade van užeg centralnog tkiva grada,
- stambena naselja višeg standarda van centra grada,
- pešačke zone u širem centru,
- po pravilu, to su površine sa visokim koeficijentom izgradjenosti,
- po pravilu, to su površine sa visokim stepenom zauzetosti zemljišta.

I
- placevi i urbana područja u ekskluzivnim zonama u centru grada,
- placevi i urbana područja u ekskluzivnim zonama izvan centra grada,
- urbana područja sa izuzetno velikom gustinom stanovanja,
- područja užih gradskih centara,
- zone luksuznog stanovanja,
- ekskluzivne zone stanovanja,
- ekskluzivne zone u pogledu svih funkcija (stanovanje, rad, centralne funkcije),
- zaštićene urbane zone,
- zaštićene urbane sredine i područja,
- stara (centralna) gradska jezgra,
- muzejske celine i kompleksi,
- luksuzni tržni centri,
- bolnički kompleksi,
- aerodromi,
- željezničke stanice,
- metroi,
- autobuske stanice,
- automobilske trkačke piste,
- gradski trgovi,
- promenade,
- avenije,
- muzejski parkovi,
- dvorci,
- parkovi dvoraca,
- veliki (medjunarodni) sajmovi,
- velike (medjunarodne) izložbe,
- luksuzni hoteli,
- luksuzni hotelski parkovi,
- univerzitetski centri,
- fakulteti,
- univerzitetska naselja,
- biblioteke,
- druge reprezentativne zgrade,
- gradske većnice,
- stambena naselja sa posebnim režimom stanovanja,
- kondominijumi,
- područja posebne zaštite,
- područja posebne ekološke taštite,
- turističke zone,
- pešačke zone u užem centru,
- ekskluzivni shopping centri,
- gradski monumenti,
- gradske tvrdjave,
- istorijski spomenici,
- arheološka nalazišta,
- geološka nalazišta,
- crkve,
- manastiri i pripadajući manastirski objekti,
- gradske katedralne crkve,
- gredske upravne zgrade,
- državne upravne zgrade,
- banke,
- berze,
- gradska pozorišta,
- gradske opere,
- militarni objekti i kompleksi od specijalnog značaja,
- akvarijumi,
- gradske kapije,
- gradske zidine,
- po pravilu, to su urbane površine sa izuzetno visokim koeficijentom izgradjenosti,
- po pravilu, to su urbane površine sa izuzetno visokim stepenom zauzetosti zemljišta.

S Zona:
Gradjevinska zona za prostorne površine koje se nalaze izvan:
- urbanističkih zona,
- naselja,
- gradske sredine,
- seoske sredine,
ali ne predstavljaju neplansku izgradnju.
Ove urbane celine sadrže svu neophodnu infrastrukturu:
- saobraćajnu,
- električno snabdevanje,
- vodosnabdevanje i dr.,
- komunalnu strukturu,
ali ne predstavljaju podsistem urbanizovane sredine grada ili urbanog seoskog naselja.
Kao primer ovakvih celina možemo da navedemo:
- turističke lokalitete,
- hotelske komplekse van urbanizovane sredine,
- seoske sredine, van urbanizovane sredine sela,
- gradske autonomne sredine izvan urbanog gradskog tkiva.
Zona S se prilikom obračuna honorara primenjuje i u onim slučajevima kada dolazi do prožimanja – preklapanja različitih zona, odnosno, kad je neophodno izvršiti generalno uprosečenje jedne urbane sredine.

N Zona:
Gradjevinska zona za prostorne površine koje se nalaze izvan – ispod svih prethodno opisanih kategorija urbanističkih zona.
To su:
- slobodne površine,
- otvoreni prostori,
- šumski kompleksi,
- njive,
- livade,
- slobodni prostori duž saobraćajnica,
odnosno, prostori koji:
- nisu urbanizovani,
- nemaju po pravilu komunalnu i drugu infrastrukturu,
- izuzetno su niske gustine naseljenosti,
- izuzetno su niskog stepena zauzetosti terena.
Ove površine su sa izuzetno niskim stepenom urbanizovanosti.
Takodje, u ove površine ubrajaju se one sa vrlo niskim prostornim standardima u pogledu:
- kvaliteta prostora,
- komunalne opremljenosti,
- uslova života i sl.


Za obračun honorara za detaljno urbanističko projektovanje upotrebljavaju se iznosi koji se nalaze u odnosu na takozvane obračunske jedinice (OJ) i to prema sledećim vrednostima:


1. Za projektovanje u zoni VI
po hektaru površine 1 000 OJ

2. Za projektovanje u zoni V
po hektaru površine 2 000 OJ

3. Za projektovanje u zoni IV
po hektaru površine 3 000 OJ

4. Za projektovanje u zoni III
po hektaru površine 4 500 OJ

5. Za projektovanje u zoni II
po hektaru površine 6 000 OJ

6. Za projektovanje u zoni I
po hektaru površine 7 500 OJ

7. Za projektovanje u zoni “S”
po hektaru površine 2 500 OJ

8. Za projektovanje u zoni “N”
po hektaru površine 700 OJ


























































































(5) Posebni slučajevi:
- koji nisu obuhvaćeni opisima zona, i
- zemljište za gradnju za opšte potrebe
se takodje obračunavaju prema stavu (4).

(6) Za slučajeve:
- gde već postoji izradjen važeći detaljan urbanistički plan,
- za površine koje nisu tačno uvrštene u listu zona gradnje ili
- za površine koje nije moguće tačno obračunati zbog nekog drugog uzroka,
moguće je izvršiti otstupanje od datih obračunskih jedinica (OJ), ali ne više od 75 OJ.

(7) Ukoliko se gradjevinski teren nalazi u zonama III – VI, ali po urbanističkom programu (projektu) preovladjuju urbane osobine koje su karakteristične za zone I – II, moguće je, shodno učešću preovladjujućih karakteristika, izvršiti uvećanje vrednosti obračunskih jedinica (OJ) po hektaru do vrednosti 33% (procenta) njene vrednosti.

(8) Ukoliko su na osnovu stava (4) sume pojedinačnih vrednosti za predstavljene zone I – VI, S i N, veće od 1 000 000 (milion) obračunskih jedinica (OJ), tada je moguće obračunavanje honorara u slobodnom dogovoru – ugovoru sa investitorem – naručiocem posla.

(9) Honorari se obračunavaju nakon:
- završetka detaljnog urbanističkog plana,
- prikazivanja plana predstavnicima investitora,
- izrade završne verzije plana i
- odobrenja detaljnog urbanističkog plana.

Ugovornim odrednicama saopštavaju se karakteristike planom obuhvaćenog područja, pa zajedno s tim i pripadnost područja odredjenoj gradjevinskoj zoni.
U drugim slučajevima moguće je na osnovu:
- predvidjenih ili pretpostavljenih urbanih karakteristika,
- na osnovu predvidjenih ili pretpostavljenih mogućih posledica realizacije detaljnog urbanističkog plana,
- na osnovu zona gradnje datih u stavu (4),
izvršiti predvidjanje pripadnosti predmetnog prostora odredjenoj gradjevinskoj zoni, pa shodno tome, moguće je izvršiti obračun honorara. U tom slučaju, daje se predvidjeni iznos honorara, dok se konačni honorar izračunava u svemu prema prevoj rečenici ovog stava (9).
Ukoliko tokom projektovanja nije postignut konačni (krajnji) plan, iznos honorara se menja, u svemu u skladu sa dogovorom sa investitorom – naručiocem, pa se konačni honorar obračunava nakon utvrdjivanja ovakvog dogovora, pismenim putem.

(10) Detaljan urbanistički plan može da bude odredjen i:
- obimom posla,
- učestalošću realizacije posla,
- merom težine – otežanosti posla,
ukoliko su ovi elementi definisani, dogovoreni i pismeno uneti u ugovor.

Medju karakteristike otežanosti posla na realizaciji detaljnog urbanističkog plana ubrajaju se sledeće:
1. Teški ili otežani uslovi:
- topografske prirode,
- pokrenutosti terena,
- nepristupačnosti terena,
- teški geološki uslovi terena,
koji suštinski utiču na urbano područje – projektnu sredinu.
2. Plansko prestruktuiranje sredine u:
- graditeljskom,
- saobraćajnom ili
- socio – ekonomskom smislu.
3. Otežano planiranje kroz posebne mere, kao na primer:
- zahtevi zaštite životne sredine,
- zahtevi zaštite spomenika kulture,
- zahtevi zaštite istorijskih celina i gradskih jezgara i sl.
4. Projektovanje područja na posebno detaljan način.
5. Menjanje ili nanovo izrada delova projekta usled:
- njihovog uskladjivanja sa naknadno utvrdjenim zahtevima pravne vrste, ili
- menjanje da bi projekt bio uskladjen sa novim, proširenim projektnim zadatkom ili projektnim uslovima, kao i
- usled povišenja kriterijuma i zahteva u vezi sa projektom.
6. Izrada detaljnog urbanističkog plana ili projekta za jedno područje:
- koje je u fazi razvoja, ili za područje
- koje je predmet sanacije,
prema uslovima datim za takvo područje.
7. Izrada detaljnog urbanističkog plana za područja ili mesta kod kojih su otežani uslovi urbanizacije i gradnje.

(11) Ukoliko su predmetne površine, koje su definisane stavom (4) zastupljene u neznatnoj meri, tako da nije moguće izvršiti obračun honorara na osnovu stavova (1) do (9), niti je moguće honorar izvesti iz date tabele obračuna honorara, moguće je u tom slučaju primeniti obračun vremenskog honorara (satnice), u svemu prema paragrafu §6.

(12) Paragraf §39 vredi saobrazno situaciji njegove primene.


§ 42. OSTALA POSTIGNUĆA
PRI URBANOM PLANIRANJU I
PROJEKTOVANJU


(1) U ostala postignuća (realizacije) pri urbanom planiranju ubrajamo:

1. Sudelovanje u dopunjavanju materijala vezanog za gradjevinsko zemljište, odnosno, područje gradnje i priprema materijala za izradu izvodjačkih gradjevinskih planova.
2. Učestvovanje u sprovodjenju odobrenih urbanističkih planova, ukoliko ono nije obuhvaćeno paragrafom §41, kao na primer:
- programa pojedinačnih mera,
- davanje potrebnih mišljenja u vezi posmatranog urbanističko – gradjevinskog područja,
- vršenje potrebnih veštačenja u vezi posmatranog urbanističko – gradjevinskog područja,
- savetodavstvo i savetovanje u vezi oblikovanja prostora,
- rukovodjenje procesom urbanizacije,
- preradjivanje već odobrenih rešenja.
3. Planiranje i projektovanje u vezi sa pojedinačnim urbanističkim zahtevima u:
- funkcionalnom,
- oblikovnom i
- tehničkom pogledu,
na primer:
- oblikovanje mesta – terena gradnje,
- projektovanje plana masa zgrade,
- davanje i izrada saobraćajnih rešenja (po pravilu u razmeri 1:500 ili 1:200), kao i
- izrada neophodnih tumačenja, opisa i objašnjenja.
4. Posebna realizacija urbanističkog planiranja i projektovanja, kao na primer:
- davanje mišljenja na pojedinačna pitanja planiranja,
- posebna izlaganja i predstavljanja plana,
- izrada modela,
- razrada i nadgradnja urbanističkih pravila i uredbi,
- propisivanje granica plana,
- propisivanje granica gradjevinskih parcela unutar plana,
- iscrtavanje granica zemljišnih jedinica,
- iscrtavanje granica blokova,
- odredjivanje regulacionih linija,
- odredjivanje gradjevinskih linija,
- koordiniranje mera,
- zaključivanje mera,
- zaključivanje dimenzija,
- zaključivanje proporcija,
- zaključivanje drugih fizičkih odnosa na terenu,
- učestvovanje na raspravama i pregovorima sa predstavnicima vlasti,
- učestvovanje na sednicama opštinskih odbora i gradskih skupština prilikom odobravanja plana.
5. Vršenje istraživanja na urbanističkom planu u vezi sa pripremanjem ili sprovodjenjem:
- postupaka urbanističkog saniranja, ili
- postupaka razvojnih urbanističkih mera,
a u svemu prema važećim zakonima i propisima iz oblasti urbanizma.

(2) Honorari vezano za stav (1) predstavljenih postignuća mogu da budu slobodno obračunati i ugovoreni, ukoliko su predstavljeni u vidu tzv. kataloga postignuća.




















































DEO VI


REALIZACIJE KOD
PEJZAŽNOG URBANISTIČKOG
PLANIRANJA


§ 43. PODRUČJE PRIMENE


(1) Faze realizacije i učinak kod pejzažnog urbanističkog planiranja sadrže:
- pripremu radova,
- vršenje radova neophodnih za izradu urbanističkog (prostornog) plana koji su dati u stavu (2) ovog člana,
- sudelovanje u vršenju postupaka urbanističkog (prostornog) planiranja, kao i
- ostale učinke prilikom realizacije pejzažnog urbanističkog plana,
a prema paragrafu §50.

(2) Odredjenje ovog odeljka (Deo VI) odnosi se na sledeće:

1. Planove:
- prostorne planove,
- gradske urbanističke (prostorne) planove (po paragrafu §38), i posebno
- pejsažne urbanističke planove,
koji predstavljaju urbanističke planove izradjene prvenstveno prema sledećim zahtevima:
- zahtevima za zaštitu prirode,
- zahtevima za zaštitu prirodnog pejsaža,
kao što su:
- plan i program negovanja prirodne sredine i pejsaža,
- plan i program opšteg uredjenja i zaštite prirode,
- plan i program opšteg uredjenja zelenila,
- plan očuvanja eko – sistema,
- plan i program prezervacije i zaštitie životne sredine sa aspekta zaštite prirode.

2. Planove i programe:
- realizacije pejsažnog sistema urbane sredine i njenog okolišja,
- planove i programe očuvanja prirode,
- planove i programe očuvanja stanja i izgleda pejsaža u urbanoj strukturi i van nje, kao i
- projektovanje pristupa i metoda urbanizacije koji neće naškoditi prirodi, niti će dovesti do debalansa prirodnog ekološkog sistema.



§ 44. UPOTREBA UPUTSTAVA
SADRŽANIH U DELU V


(1) Paragrafi §36 i §39 važe i upotrebljavaju se u odgovarajućim slučajevima.

(2) Posebni učinci (postignuća) napomenuti u paragrafima §37 i §40, mogu da budu saglasni takodje kod planova predstavljenih paragrafom §43, stav (2).


§ 45. PRIKAZ POSTIGNUĆA (UČINKA)
KOD PEJSAŽNOG URBANISTIČKOG
PLANIRANJA


(1) Osnovni elementi realizacije (postignuća) kod pejsažnog urbanističkog planiranja su predstavljeni medjusobno povezanim fazama realizacije, pod brojevima 1 do 4.
Ove faze su date u narednoj tabeli, a vrednovane su u procentualnim iznosima honorara datim u paragrafu §46.


Vrednost osnovnih faza
realizacije (postignuća)
u % (procentima) iznosa
honorara

1. Razjašnjenje postavljenog zadatka.
Iznalađenje pretpostavki za rešenje
Postavljenog zadatka. 1 do 5

2. Iznalaženje predrešenja – predloga za
rešenje plana.
Utvrdjivanje i analiza stanja prirodne
sredine i prognoze predvidjenog prostornog
razvoja u njoj.
Utvrdjivanje stanja prirodnog i urbanog
pejsaža, vrednovanje pejsaža i
njegovo kratko i sažeto pretstavljanje. 1 do 35

3. Izrada prethodnog, privremenog plana –
skice plana – pretprojekta.
Razrada suštinskih delova predloženog
rešenja projektnog zadatka. 50

4. Postavka i realizacija konačnog rešenja
plana – projekta.
Razrada konačnog rešenja plana –
Projektnog zadatka. 10


(2) Slika faza realizacije (postignuća) sadrži sledeće elemente – opise radova:

Osnovne faze realizacije – (postignuća)

Posebne faze realizacije – (postignuća)

1. Razjašnjenje postavljenog Zadatka Zajedničko utvrdjivanje prostornih područja važnosti i primene. Sastavljanje pregleda do tada izvršenih, kao i postojećih – važećih planova posmatranog prostornog područja, kao i područja uže i šire okoline. Razgraničenje i ograničenje područja koje je obuhvaćeno planom. Zajedničko postavljanje i utvrdjivanje: - odgovarajuće planske i projektne dokumentacije, - karata, - kartografskog materijala, - podataka vezano za karte, i njihova klasifikacija po: - opsegu – obimu i - kvalitetu. Čvrsto postavljanje i konačno utvrdjivanje posebnih – specijalističkih faza realizacije (postignuća) koje je takodje neophodno izvršiti da bi se došlo do željenog cilja. Vrednovanje i analiza postojećeg osnovnog materijala i dokumentacionih priloga. Odredjivanje i proračuni opsega realizacije faza projektovanja. Izlazak na teren i analiza elemenata pejsažnog plana na licu mesta. 2. Utvrdjivanje osnova Plana a) Utvrdjivanje obima i vrste radova na realizaciji posla Utvrdjivanje i obuhvatanje: - prirodnog okruženja, - jedinstva i ravnoteže pejsaža i ekologije, - korišćenja zemljišta, - pravaca razvoja, - pravaca razvoja i stanja korišćenja zemljišta, uključujući i planska predvidjanja, - zaštite neposrednog okruženja, - mera zaštite pripadajućeg prirodnog pejsaža, - postavljanje temelja prvih podloga za razvoj datog prostornog okruženja. Analiza i istraživanje rezultata izjašnjavanja stanovnika posmatranog područja. b) Vrednovanje pejsaža Vršenje vrednovanja pejsaža prema: - ekološkim, - pejsažno - oblikovnim, - sportsko – rekreativnim karakteristikama izgleda. Utvrdjivanje mogućih posledica stvorenih razvojem posmatrane prirodne sredine u pogledu očuvanja prirode i slike pejsaža. Utvrdjivanje posebnih postupaka i faza realizacije pejsažnog urbanističkog plana obzirom na: - opredeljeno rešenje urbanističkog plana korišćenja zemljišta, - mogućnosti razvoja različitih funkcija i - mogućnosti razvoja različitih vidova upotrebe datog zemljišta. Odredjivanje mogućih konflikata ciljeva izmedju: - pretenzija iskorišćavanja zemljišta, - ekoloških uslova i - pejsažno oblikovnih mogućnosti. c) Sažeto i jezgrovito pretstavljanje podloga korišćenja i održavanja zemljišta Prikaz vrednovanja i održavanja zemljišta. Prikaz vrednovanja prirodne sredine, putem: - tekstuelnog opisa i - na grafički način – pomoću planova i karata. 3. Realizacija pretplana – Prethodnog plana (skice plana) Osnovno rešavanje bitnih delova zadatka plana u obliku: - tekstuelnih priloga i - grafičkih karata, sa pretstavljanjem alternativa. a) Pretstavljanje namena površina Analiza i pretstavljanje namena površina, i to kao: - plan namene površina, - plan funkcija površina, prema: - ekološkim zahtevima, - oblikovnim zahtevima i tačkama gledišta. Razmatraju se sledeći tipovi površina: a.1. Površine sa ograničenjima u pogledu namene i funkcije: - zaštićene pejsažne površine, - pejsažne površine vredne zaštite, - sredine koje su uvrštene u programe zaštite i očuvanja prirodne okoline, - sastavni delovi pejsaža koji su uvršteni u program zaštite prirodne sredine. a.2. Slobodne površine, uključujući: - površine namenjene sportu, - površine namenjene igri, - površine namenjene slobodnim fizičkim aktivnostima na otvorenom prostoru, - površine namenjene za odmor i rekreaciju. a.3. Površine sa preimućstvom u pogledu: - urbanističke nadgradnje, - infrastrukturne nadgradnje, - prostorne celine predvidjene za potrebe zemljišne privrede, - prostorne celine predvidjene za potrebe šumske privrede, - prostorne celine predvidjene za potrebe vodoprivrede, - groblja, - arheološka nalazišta, - sakupljališta, - izvorišta za vodosnabdevanje i sl. b) Pretstavljanje principa zaštite sredine Pretstavljanje principa i sistema: - zaštite sredine, - prostorne fizionomije i oblika, - mera za negovanje i održavanje. Uspostavljanje pravila i principa vremenskog niza realizacije prostora. Davanje predračuna troškova mera i postupaka sprovodjenja planske realizacije prostora. c) Ograničavanje sadržaja Ograničavanje sadržaja koji je predvidjen i dat ostalim urbanističkim planovima na onaj koji je sadržan u urbanističkom pejsažnom planu. d) Upućivanje na zaključene planove Upućivanje na zaključene planove i stavove vezano za pejsažni plan. Uskladjivanje pretprojekata potrebama i zahtevima naručilaca posla. Uskladjivanje pretprojekata zahtevima pretstavnika vlasti za oblast očuvanja prirode i negovanje pejsaža i prirodne okoline. 4. Postavka i realizacija konačnog planskog rešenja Postavljanje urbanističkog pejsažnog plana u prethodno opisane okvire putem: - tekstualnih priloga i - grafičkim putem (pomoću karata)

Izrada kataloga faza realizacije (postignuća). Izrada predloga postupaka za realizaciju dodatnih elemenata plana. Pojedinačno i posebno istraživanje neposrednog prirodnog okruženja. Pojedinačno istraživanje specifičnih potreba u prirodnom okruženju. Saradnja prilikom ulaska u posao i razrade pejsažnih planova u sastavu gradjevinskih – izvodjačkih projekata. Sudelovanje prilikom prilagodjavanja gradjevinskih (izvodjačkih) projekata uslovima koji proističu iz pejsažnog plana.

(3) U slučaju kad je završetak realizacije pretplana – prethodnog plana (skice plana – faza realizacije (učinka) br. 3) kao izdvojeno postignuće, dato i izdvojeno u ugovoru u pismenoj formi, moguće je za ovo obračunati do 55% (procenata) honorara, u saglasnosti i prema paragrafu §46.

(4) Paragraf §37, stavovi (3) i (5) takodje se primenjuju.


§ 46. TABELA HONORARA ZA
OSNOVNE FAZE REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD
PEJSAŽNOG URBANISTIČKOG
PLANIRANJA


(1) Za najniže i najviše iznose honorara za izradu osnovnih faza realizacije (postignuća) obuhvaćenih paragrafom §45 u slučaju izrade pejsažnog urbanističkog plana, uzimaju se rezultati iz tabele honorara date u paragrafu §38, stav (1).

(2) Paragraf §38 stav (2) takodje se primenjuje.

(3) Honorari se obračunavaju na osnovu merila stavki datih u stavu (4) ovog paragrafa.
Oni se izračunavaju kao zasebne stavke pod brojevima 1,2 i 4 i za sumu izdvojene stavke pod brojem 3, saobrazno honorarnoj tabeli iz paragrafa §38, stav (1), kadgod izdvojeno za obračun i u svrhu izračunavanja ukupnog honorara ih je potrebno sabrati.

(4) Za obračun honorara upotrebljavaju se sledeći stavovi:

1.
- Za područje obuhvaćeno planom,
- za vremenskol razdoblje važnosti plana,
- srazmerno ciljevima uredjenja prostora,
- srazmerno ciljevima planiranja zemljišta,
a na osnovu prethodnog,
- za planom predvidjeni broj stanovnika,
- na planom obuhvaćenom području,

po glavi stanovnika 5 OJ

2. Za:
2.a
- površine sa posebnim značajem,
- površine sa izuzetnim zahtevima
u pogledu sačuvanja prirode, ili
- površine sa izuzetnim zahtevima
razvojem prirodne sredine,
- površine bez funkcija u smislu visokog urbanističkog razvoja,
- površine bez funkcija u smislu visokog tehničko – tehnološkog industrijskog razvoja,
- bez zahteva za razvoj saobraćaja,
- bez potreba za ostalom infrastrukturom.

2.b.
- zelene površine,
- površine namenjene za funkcije sporta,
- površine namenjene za funkcije igre,
- površine namenjene zabavi i razonodi,
- površine namenjene odmoru i rekreaciji.

2.c.
- površine predvidjene za rekultivisanje – obradivo zemljište,
- nasipi,
- iskopi,
- deponije,
ukoliko zahtevaju izradu posebne planske dokumentacije,

po hektaru površine 400 OJ

3. Za:

- površine zemljišne privrede i
- šumarstva,
ukoliko posmatrani slučajevi ne potpadaju u grupu pod brojem 2,

po hektaru površine

za slučajeve do 1 000 ha (hektara) 60 OJ
za svaki sledeći hektar (ha), do 5 000 ha 40 OJ
preko prethodnog (izvan) za svaki sledeći
hektar (ha) 20 OJ

4. Za:
- površine sa posebnom namenom
(funkcijom), uključujući
- gradjevinske površine (površine sa
preovladjujućom gradnjom),
ukoliko ne potpadaju pod površine date brojem 2,

za svaki hektar (ha) površine 20 OJ


(5) Ukoliko je slučaj da su izdvojene stavke brojeva 1,2 ili 4 stava (4), ili je suma izdvojenog stava za broj 3 viša od 3 000 000 (miliona) OJ (obračunskih jedinica), u tom slučaju, moguće je honorar slobodno obračunati, u sporazumu ili dogovoru sa naručiocem posla – investitorom.

(6) Honorari se obračunavaju na osnovu opisa pejsažnog urbanističkog planiranja, faze realizacije posla 4 iz paragrafa §45.
Ukoliko je prema saopštenju naručioca posla visina stavki iz stava (4) ovog člana dovoljno premašena, moguće je obračunati honorar prema procenjenim stavkama, a na osnovu stava (4).
U protivnom slučaju, moguće je na osnovu procenjenih stavki iz stava (4) utvrditi privremeni honorar. Krajnji iznos honorara se obračunava na osnovu 1. rečenice ovog stava.
U slučaju da ne dodje do konačne realizacije plana, tada se honorar koji otstupa od stavki rečenica 1 do 3, utvrdjuje na osnovu pretstavljanja sa naručiocem posla utvrdjenog stava.

(7) Pejsažni plan može da bude odredjen i:
- obimom,
- učestalošću posla i
- merom težine – otežanosti posla,
ukoliko su ovi elementi definisani – dogovoreni i pismeno uneti u ugovor.
Medju karakteristike otežanosti posla na realizaciji pejzažnog urbanističkog plana ubrajaju se sledeće:

1. teške okolnosti sa aspekta:
- ekologije,
- topografije sredine,
- pokrenutosti terena, ili
- druge geografske otežane okolnosti.
2. obimno plansko prestruktuiranje sredine u:
- graditeljskom, ili
- socio – ekonomskom smislu.
3. otežano planiranje kroz:
- posebne mere očuvanja životne sredine i
- zaštite životne okoline.


§ 47. SLIKA FAZA REALIZACIJE –
POSTIGNUĆA KOD
HORTIKULTURNOG UREDJENJA


(1) Osnovne faze realizacije – postignuća u slučaju realizacije plana hortikulturnog uredjenja date su putem opisa u stavu (2) ovog člana.
Ova postignuća su u narednoj tabeli svrstana u faze ili kategorije, pod brojevima 1 do 4, dok su vrednosti honorara za svaku fazu pojedinačno date u formi procentualnih iznosa ukupnog (zbirnog) honorara datog u obračunskoj tabeli u sastavu paragrafa §48.


Vrednost osnovnih faza
realizacije (postignuća)
u % (procentualnim) iznosima honorara


1. Razjašnjenje postavljenog zadatka.
Iznalaženje pretpostavki za rešenje
postavljenog zadatka. 1 do 5

2. Iznalaženje predrešenja – predloga
za rešenje plana.
Utvrdjivanje i analiza stanja
prostorne celine, njeno vrednovanje i
vrednovanje sveukupnog područja koje
obuhvata hortikulturni plan. 1 do 30

3. Izrada prethodnog, privremenog
plana – skice plana – pretprojekta.
Razrada suštinskih delova predloženog
rešenja projektnog zadatka. 55

4. Postavka i realizacija konačnog rešenja
plana – projekta.
Razrada konačnog rešenja plana –
projektnog zadatka. 10

(2) Slika faza realizacije (postignuća) sadrži sledeće elemente – opise radova:

Osnovne faze realizacije (postignuća)

Posebne faze realizacije (postignuća)

1. Razjašnjenje postavljenog zadatka Zajedničko utvrdjivanje i postavljanje prostornih područja važnosti i primene i sastavljanje pregleda do tada izvršenih i postojećih – važećih planova posmatranog prostornog područja, kao i područja uže i šire okoline. Razgraničenje i ograničenje područja koje je obuhvaćeno planom. Zajedničko postavljanje i utvrdjivanje: - odgovarajuće planske dokumentacije, - projektne dokumentacije, - karata, - kartografskog materijala i - podataka i njihova klasifikacija po: - opsegu, - obimu i - kvalitetu. Čvrsto postavljanje i konačno utvrdjivanje posebnih – specijalističkih faza realizacije (postignuća) koje je takodje neophodno izvršiti da bi se došlo do željenog cilja. Vrednovanje i analiza postojećeg osnovnog materijala i dokumentacionih priloga. Potvrdjivanje plana, ukoliko je hortikulturni plan razvijen iz pejsažnog urbanističkog plana ili ga je moguće razviti iz podloge pejsažnog plana. Odredjivanje i proračun opsega realizacije faza projektovanja. Izlazak na teren i analiza elemenata vezano za buduće hortikulturno rešenje na licu mesta. 2. Utvrdjivanje osnova plana a) Utvrdjivanje obima i vrste radova na realizaciji posla Utvrdjivanje i obuhvatanje sledećih elemenata i aspekata plana: a.1. - prirodnog okruženja, - posebno strukture pejsaža i - prirode terena. a.2. - korišćenja zemljišta, pod posebnim uzimanjem u obzir - karakteristika naselja, - urbanog identiteta i infrastrukture. a.3. - pravaca razvoja korišćenja zemljišta, - stanja korišćenja zemljišta, uključujući i - planska predvidjanja. a.4. - uticaje na prirodno okruženje terena obuhvaćenog planom. a.5. - zaštitu neposrednog okruženja i - mere zaštite pripadajućeg prirodnog pejsaža, - mere zaštite pripadajućih objekata koji se nalaze pod posebnom zaštitom, kao što su: istorijski spomenici i spomenici kulture. a.6. - postavljanje temelja prvih podloga za razvoj datog planskog okruženja. Analiza i istraživanje rezultata izjašnjavanja stanovnika posmatranog područja u vezi sa predlozima hortikulturnih rešenja. b) Vrednovanje područja realizacije plana - Vrednovanje sa aspekta ekološkog vrednovanja i ispunjenja ekoloških uslova. - Vrednovanje sa oblikovnog aspekta. Ocenjivanje i prosudjivanje ispunjenih uslova prostora za funkcije: - sporta, - igre, - rekreacije. Utvrdjivanje mogućih posledica stvorenih razvojem posmatranog inserta prirodne sredine u pogledu očuvanja prirode i slike pejsaža. c) Sažeto i jezgrovito pretstavljanje podloga korišćenja i održavanje zemljišta Prikaz vrednovanja neposrednog prirodnog okruženja, putem: - tekstuelnog opisa i - grafičkim putem – pomoću crteža i karata. 3. Realizacija predplana – prethodnog plana (skice plana) Osnovno rešavanje suštinskih delova projektnog zadatka tekstuelnim i grafičkim prilozima, uključujući i alternativna rešenja. a) Predstavljanje funkcija i prostornih struktura sa ekoloških i oblikovnih aspekata Predstavljanje funkcija i prostornih struktura sa ekoloških i oblikovnih aspekata, i to: - površina, sa datim i prirodnim ograničenjima u odnosu na funkcije, - slobodne površine, - površine sa odredjenim posebno opredeljenim funkcijama. b) Predstavljanje principa i sistema zaštite sredine: Predstavljanje: - principa i sistema zaštite sredine, - prostorne fizionomije i oblika, - mera za negovanje, - mera za održavanje, posebno: - oblikovanja zelenih površina, - postavljanja zasada i podizanja zelenih površina i ukrasnog zelenila, - oblikovanja zelenih i slobodnih (otvorenih) površina namenjenih sportu, igri i rekreaciji, - oblikovanje sistema pešačkih staza, - utvrdjivanje mera negovanja i održavanja ukrasnog i prirodnog zelenila, - utvrdjivanje mera zaštite prirode, - utvrdjivanje mera negovanja pejsaža. Odredjivanje vremenskog toka realizacije mera negovanja i održavanja. Izrada predračuna troškova za tekuće održavanje. c) Ograničavanje sadržaja: Ograničavanje sadržaja koji je predvidjen i dat ostalim urbanističkim planovima na onaj koji je zadržan u hortikulturnom planu. Uskladjivanje pretprojekata sa zahtevima naručilaca posla – investitora. Uskladjivanje pretprojekata sa zahtevima predstavnika vlasti u pogledu zaštite prirode i održavanja pejsaža. 4. Postavka i realizacija konačnog planskog rešenja Postavljenje plana hortikulturnog uredjenja u prethodno opisane okvire putem: - tekstualnih priloga i - grafičkim putem – putem crteža.

Izrada kataloga faza realizacije (postignuća). Pojedinačno i posebno istraživanje neposrednog terena projektovanog hortikulturnog plana. Sudelovanje pri razradi detaljnih hortikulturnih rešenja – plana parternog rešenja u sastavu izvodjačkog gradjevinskog projekta. Sudelovanje u uskladjivanju i prilagodjavanju gradjevinskog – izvodjačkog projekta uslovima koji proističu iz plana hortikulturnog uredjenja zemljišta.

(3) U slučaju kad je završetak realizacije predplana – prethodnog plana (skice plana – faza realizacije/ učinak br.3), kao izdvojeno postignuće, dato i izdvojeno u ugovoru u pismenoj formi, moguće je za ovo obračunati do 65 % (procenata) honorara, u saglasnosti i prema paragrafu §48.

(4) Paragraf §37, stavovo (3) i (5), takodje se primenjuju.


§ 48. TABELA HONORARA ZA
OSNOVNE FAZE REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) KOD PLANA
HORTIKULTURNOG UREDJENJA

(1) Za najniže i najviše iznose honorara za izradu osnovnih faza realizacije (postignuća) obuhvaćenih paragrafom §47 u slučaju izrade plana hortikulturnog uredjenja, uzimaju se rezultati iz tabele honorara date u paragrafu §41, stav (1).

(2) Paragraf §41, stav (2) takodje se primenjuje.

(3) Honorari se izračunavaju prema tabeli honorara paragrafa §41, stav (1), kao sume pojedinačnih vrednosti iz stava (4) ovog paragrafa.

(4) Za izračunavanje honorara koriste se sledeći stavovi:

a)
- za zemljište koje se nalazi u gradjevinskim
zonama VI do IV, pa, shodno tome, i u
- obračunskim zonama VI do IV, datim u
paragrafu §41, stav (4),
- u slučaju kada nije
potrebno da se radi projekat parternog
uredjenja objekta,
- niti se vrši detaljno hortikulturno
projektovanje partera

po hektaru površine 400 OJ
b)
- za zemljište koje se nalazi u gradjevinskim
zonama VI do IV, pa, shodno tome i u
- obračunskim zonama VI do IV,
datim u paragrafu §42, stav (4),
- u slučaju kada se radi projekat
parternog uredjenja objekta i
- vrši se detaljno hortikulturno
projektovanje partera

po hektaru površine 1 150 OJ

c)
- za zemljište koje se nalazi u gradjevinskim
zonama V do I, pa shodno tome i u
- obračunskim zonama V do I
datim u paragrafu §41, stav (4),
- u slučaju kad nije potrebno da se radi
projekat parternog uredjenja objekta,
- niti se vrši detaljno hortikulturno
projektovanje partera

po hektaru površine 600 OJ

d)
- za zemljište koje se nalazi u gradjevinskim
zonama V do I, pa shodno tome i u
- obračunskim zonama V do I
datim u paragrafu §41, stav (4),
- u slučaju kada je potrebno da se radi
projekat parternog uredjenja i
- kada se vrši detaljno hortikulturno
projektovanje partera

po hektaru površine 1 350 OJ

e)
- za slučajeve gradjevinske i obračunske
zone “S”, date u paragrafu §41, stav (4),
- u slučaju kada nije potrebno da se radi
projekat parternog uredjenja objekta
- niti se vrši detaljno hortikulturno projektovanje
partera

po hektaru površine 600 OJ

f)
- za slučajeve gradjevinske i obračunske
zone “S”, date u paragrafu §41, stav (4),
- u slučaju kada je potrebno da se radi
projekat parternog uredjenja objekta i
- kada se vrši detaljno hortikulturno projektovanje
partera

po hektaru površine 1 350 OJ

g)
- za površine koje su izuzete od gradnje i
- površine koje su izuzete od urbanističke
nadgradnje

po hektaru površine 750 OJ

h)
- za površine – slučajeve koji su dati u
paragrafu §41, stav (7), odnosno
- za površine koje se nalaze u zonama
III do VI, ali po urbanističkom programu
(projektu) preovladjuju urbane osobine koje su karakteristične za zone I do II

po hektaru površine 1 000 OJ

i)
- za površine sa negovanim zelenilom,
odnosno,
- površine na kojima treba posaditi negovano
zelenilo u periodu pre nego što na njima
budu izgradjeni planirani gradjevinski objekti

po hektaru površine 750 OJ

j)
- za površine nasipa,
- iskope, ili
- mesta bivših kamenoloma,
- bivših gliništa (iskopa gline), ili
- drugih industrijskih otkopa ili
- iskopa terena

po hektaru površine 400 OJ

k)
- za površine zemljišne privrede,
- površine pod šumama,
- vodoprivredne površine i
- druge slične površine

po hektaru površine 100 OJ

(5) Ukoliko je iznos pojedinačne stavke iz stava (4) viši od 1 000 000 (milion) OJ (obračunskih jedinica), tada honorar može da bude obračunat slobodno, u dogovoru sa investitorom – naručiocem posla.

(6) Planovi hortikulturnog uredjenja mogu da budu odredjeni i:
- obimom posla,
- učestalošću posla i
- merom težine otežanosti posla,
ukoliko su ove odrednice definisane – dogovorene i pismeno unete u ugovor.
Medju karakteristikama otežanosti posla na realizaciji plana hortikulturnog uredjenja ubrajaju se sledeće:

1. Teški uslovi terena i projektovanja sa stanovišta:
- ekologije,
- topografije,
- pokrenutosti terena, kao i
- geološke okolnosti otežanosti terena.

2. Otežani uslovi projektovanja putem primene posebnih mera:
- zaštite životne sredine,
- zaštite istorijskih spomenika,
- zaštite spomenika kulture,
- zaštite prirode,
posebnih okolnosti projektovanja i održavanja:
- površina za igru,
- površina za odmor i rekreaciju,
- projektovanja sportskih centara i
- projektovanja sportskih zona.

3. Vršenje:
- izmena,
- menjanja ili
- preradjivanja
prethodno uradjenih hortikulturnih planova za:
- posebne površine ili
- posebne prostorne celine,
sa:
- povišenim kriterijumima koji se primenjuju za novi plan i
- višim standardima koji se primenjuju za novoprojektovanu sredinu.

4. Izrada hortikulturnog plana – rešenja za:
- područje koje se nalazi u stanju realizacije razvoja, ili
- područje u fazi realizacije programa sanacije,
na osnovu razvojnog i sanacionog programa, ili zakona donetog od strane gradske vlasti ili upravne vlasti uopšte.

(7) Paragrafi §39 i §41, stav (11) takodje se primenjuju.


§ 49. PLANOVI NEGE I
ODRŽAVANJA PEJSAŽA


(1) Za faze realizacije (postignuća) kod planova nege i održavanja pejsaža koriste se i primenjuju prikazi realizacije (postignuća – učinka) kod pejsažnog urbanističkog planiranja (§45) i plana hortikulturnog uredjenja zemljišta (§47).

(2) Za obračunavanje honorara osnovnih faza realizacije – postignuća kod planova nege i održavanja pejsaža saobrazno se upotrebljavaju principi iz paragrafa §46 i §48.
U prilogu se ne uzima u obzir iz paragrafa §46, stav (4), broj 1.
Za procenu površina uzimaju se date mere – karakteristike pejsaža projektom obuhvaćenog prostora.
Procena i uspostavljanje honorara za opise iz 1. i 2. Rečenice mogu da budu izvršeni kao vremenski honorar (satnica), prema paragrafu §6.


§ 50. OSTALE FAZE REALIZACIJE
(POSTIGNUĆA) NA POLJU
PEJSAŽNOG PLANIRANJA

(1) U ostale faze realizacije (postignuća) na polju pejsažnog planiranja ubrajamo:

1. Sudelovanje u:
- obnavljanju grafičkih podloga,
- upotpunjavanju grafičkih podloga i ostalog materijala
kao priprema za realizaciju pejsažnog plana.

2. Sudelovanje u realizaciji i sprovodjenju planova hortikulturnog uredjenja, za radove koji nisu sadržani u sastavu paragrafa §48, kao na primer:
- radove na realizaciji posebnih mera projektnog zadatka,
- davanje potrebnih mišljenja u vezi projektovanog objekta,
- savetovanja u vezi oblikovnih i sličnih pitanja.

3. Realizacija posebnih planova i projekata održavanja i nege pejsaža kao i uredjenja zelenih površina u:
- funkcionalnom,
- oblikovnom i
- tehničkom smislu i aspektu,
kao na primer:
- izrada plana sadnje, ili
- izrada plana ozelenjavanja,
po pravilu u razmeri 1:500 ili 1:200, kao i
- neophodnih tumačenja koja prate ove planove.

4. Posebne faze realizacije (postignuća) održavanja i nege pejsaža i održavanih površina pod zelenilom (tzv. “zelene površine”), kao na primer:
- davanje mišljenja i suda u vezi posebnih pitanja plana i planiranja,
- davanje mišljenja sa aspekta ekologije,
- realizacija posebnih izlaganja u vezi plana,
- izrada modela,
- razrada posebnih propisa i normi vezano za posmatranu oblast,
- razmatranje i većanje u zajedništvu sa predstavnicima vlasti, kao i
- sudelovanje na sednicama nadležnih organa i institucija koje imaju za teme završne operacije na izradi plana i sam proces usvajanja konačnog planskog rešenja.


(2) Honorari za nazvane faze realizacije (postignuća) sadržane u stavu (1) mogu za osnovu da imaju izradjen detaljan katalog faza realizacije i mogu da budu slobodno odredjeni i utvrdjeni, uz dogovor sa investitorom – naručiocem posla.



























DEO VII


FAZE REALIZACIJE (POSTIGNUĆA)
NA POLJU IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA
U OBLASTI ZGRADARSTVA,
KONSTRUKCIJA, KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNOG SKLOPA ZGRADE


§ 51. PODRUČJE PRIMENE


Odredjenje ovog odeljka pravilnika o honorarima odnosi se (važi) na faze realizacije (postignuća) kod projektovanja u oblasti zgradarstva, konstrukcija, konstruktivnih sistema i konstruktivnog sklopa zgrade i pripadajućih gradjevinskih objekata.


§ 52. OSNOVA ZA HONORARE


(1) Honorari za osnovne faze realizacije (postignuća) izvodjačkog projektovanja u oblasti zgradarstva, konstrukcija, konstruktivnih sistema i konstruktivnog sklopa zgrade, odredjuju se na osnovu:
- troškova koje je moguće obračunati i prema
- honorarnoj zoni, kojoj pripada realizacija ovog posla.

(2) Troškovi koje je moguće obračunati odnose se na sledeća polja projektovanja - postignuća:
- zemljane radove (radove u zemlji),
- zidarske radove,
- betonske i armiranobetonske radove,
- radove zidanja i oblaganja prirodnim kamenom,
- tesarske radove i radove gradnje drvetom,
- radove na čeličnim konstrukcijama,
- hidroizolacije od atmosferske vode,
- hidroizolacije protiv spoljašnje i unutrašnje vlage,
- krovopokrivačke radove,
- limarske radove,
uključujući troškove:
- pripremnih radova
za sve izdvojene grupe radova.

(3) Ugovorne strane mogu da otstupe od dogovorenih članova iz stava (2).
U tom slučaju se obračunavaju troškovi za radove koji su predvidjeni važećim:
- normama,
- propisima i
- standardima
za pojedine
- oblasti,
- grupe radova i
- pojedine radove.
Ove norme, propisi i standardi dati su u projektnoj dokumentaciji u posebnom elaboratu – predmeru i predračunu radova, koji sadrži detaljne opise svih projektom obuhvaćenih grupa radova, kao i pojedinačnih radova.

(4) Paragraf §10, stavovi (2) i (3) važe za odgovarajuće slučajeve.

(5) Nije moguće obračunavanje iz troškova, na osnovu stavova (2) i (4), izuzete iznose poreza na dodatu vrednost, kao i troškove koji su neophodni za realizacije vezano za:

1. Osnivanje i organizovanje gradilišta.
2. Troškove vezane za zemljište:
- otkup zemljišta,
- prenos zemljišta,
- zakup zemljišta,
- premeravanje zemljišta i sl.
3. Dodatne troškove za vanredne radove na iskopu ili otkopu zemljišta, na primer radove:
- na iskopu lakih stena,
- na iskopu tvrdih stena
koji se nepredvidjeno pojave tokom iskopa.
4. Troškove iskopa na postavljanju cevovoda.
5. Zidarske radove za zidove čija je debljina <11,5cm.
6. Radove izrade temeljnih i podnih ploča, bez statičkog proračuna.
7. Dodatne troškove za posebne radove izvodjenja, kao na primer za radove izvodjenja bakarnih krovova.
8. Dodatne troškove za:
- mere zimske zaštite gradilišta i
- troškove izazvane zimskim nepredvidjenim uslovima gradnje, kao i
- ostale slične troškove za sprovodjenje mera zaštite gradilišta.
9. Troškove za radove:
- zidanja i oblaganja prirodnim kamenom,
- rad betonskim blokovima,
- drvodeljske i tesarske radove,
- radove gradnje čeličnim i drugim metalnim elementima, kao i za
- limarske radove,
a koje je neophodno izvršiti u vezi sa osnovnim radovima izgradnje jednog objekta.
10. Sporedne troškove gradnje.

(6) ukoliko dodje do povećanja troškova izvršioca posla kod sledećih grupa radova:
- izrade i polaganja oplate za temeljne jame i temeljne iskope,
- radova nabijanja zemljišta,
- radova zaštite gradjevine od prodora vode,
- radova utiskivanja pomoću prefabrikovanih gotovih elemenata (poput betonskih elemenata), kao i
- radova betoniranja na licu mesta, ili
- radova oblaganja fasade,
moguće je da se dve ugovorne strane usaglase da ovi troškovi zbog tog povećanja upotpunosti ili delimično potpadnu pod načela stava (2).


§ 53. HONORARNE ZONE ZA
FAZE REALIZACIJE (POSTIGNUĆA)
KOD IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA
U OBLASTI ZGRADARSTVA,
KONSTRUKCIJA,
KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNOG SKLOPA ZGRADE


(1) Honorari za faze realizacije (postignuća) kod nizvodjačkog projektovanja u oblasti zgradarstva, konstrukcija, konstruktivnih sistema i konstruktivnog sklopa zgrade, u osnovi su svrstani, prema vrednosnim obeležjima, u sledeće honorarne zone:

1. Honorarna zona I:

Postignuća kod izvodjačkog projektovanja sa vrlo malim ili neznatnim stepenom težine realizacije, medju kojima su:
- statički jednostavni radovi i
- izvodjački laki radovi,
i to posebno:
- radovi u drvetu,
- radovi u čeliku,
- radovi u kamenu ili
- nearmiranom betonu
sa:
- mirujućim statičkim opterećenjem,
- bez utvrdjivanja horizontalne krutosti sistema.

2. Honorarna zona II:

Postignuća kod izvodjačkog projektovanja sa malim stepenom otežanosti, medju kojima su:
a)
- statički odredjene ravne konstrukcije i konstruktivni sistemi kod
- uobičajenih tipova gradjevinskih objekata,
- bez spregnutih ili utegnutih konstrukcija,
- sa mirujućim opterećenjem.
b)
- krovne konstrukcije sa mirujućim površinskim opterećenjem,
- koje se obračunavaju putem uobičajenih tabeli za statičko obračunavanje konstrukcija.
c)
- zidarski radovi, uključujući sve prosečne radove do temeljenja glavnih konstruktivnih nosećih zidova,
- bez utvrdjivanja horizontalne krutosti sistema.
d)
- ravno temeljenje i
- podupiranje
jednostavnim metodama.

3. Honorarna zona III:

Učinci izvodjačkog projektovanja sa prosečnim stepenom otežanosti, medju kojima su:
a)
- teške statički odredjene ravanske konstrukcije i konstruktivni sistemi,
- teške statički neodredjene ravanske konstrukcije i konstruktivni sistemi
- kod uobičajenih tipova gradjevinskih i arhitektonskih objekata,
- bez upotrebe sistema prednaprezanja i
- bez ispitivanja stabilnosti sistema.

b)
- jednostavne spregnute konstrukcije višespratnica (visokih objekata),
- bez uzimanja u obzir uticaja izvlačenja (puzanja).

c)
- konstrukcije i površinski konstruktivni sistemi za zgrade, uključujući
- noseće elemente i zidove za konstruktivno ukrućenje i podupiranje.

d)
- konstruktivno ukrućenje kod skeletnih sistema zgrada

4. Honorarna zona IV:

Konstrukcije i konstruktivni sistemi sa natprosečnim stepenom težine realizacije sistema, medju kojima su:

a)
- Statički i konstruktivno teške za realizaciju konstrukcije i konstruktivni sistemi
- kod uobičajenih tipova gradjevinskih objekata,
- kod uobičajenih tipova konstrukcija i konstruktivnih sistema,
- za koje je potrebno i obavezno utvrdjivanje područja sigurnosti konstrukcija i konstruktivnog sistema, kao i
- obavezno utvrdjivanje čvrstoće sistema,
- za koje je obavezno i potrebno uzeti u obzir i računski sprovesti njihovu kontrolu i dokazivanje.
b)
- Višestruko statički neodredjeni sistemi.
c)
- Statički odredjeni nosači i prostorni sistemi.
d)
- Jednostavni naborani konstruktivni sistemi, realizovani i proračunati na osnovu teorije greda.
e)
- Konstrukcije i konstruktivni sistemi za statički komplikovane ramovske i skeletne objekte, kao što su
- kulne gradjevine ili soliteri, odnosno objekti
- kod kojih je neophodno vršenje statičke provere stabilnosti konstrukcija i krutosti sistema, odnosno,
- kod kojih je neophodno vršenje posebnih obračunavanja i kontrole stabilnosti konstrukcija i krutosti sistema.
f)
- Uvezane konstrukcije, ukoliko nisu obuhvaćene u okviru Honorarne zone III.
g)
- Konstrukcije i konstruktivni sistemi kod kojih je potrebno sprovodjenje jednostavne računske provere pomeranja i klaćenja konstruktivnog sistema.
h)
- Teška statički neodredjena površinska temeljenja,
- statički teške površine,
- prostorna temeljenja upotrebom temelja samaca,
- temeljenja upotrebom šipova,
- temeljenja upotrebom kontra ploča.

5. Honorarna zona V:

Konstrukcije i konstruktivni sistemi sa vrlo visokim stepenom otežanosti izrade i projektovanja, medju kojima su:

a)
- Statički i konstruktivno neuobičajeno i neobično teške konstrukcije i konstruktivni sistemi.
b)
- Teške konstrukcije i konstruktivni sistemi kod novih tipova gradjevina.
c)
- Prostorni štapni konstruktivni sistemi i
- statički neodredjeni prostorni konstruktivni sistemi.
d)
- Površinski nosači i površinski konstruktivni sistemi, kao što su:
- ploče,
- opne,
- ljuske,
- nabori
za čiji proračun je potrebno upotrebiti teoriju elastičnosti (teoriju elasticiteta).
e)
- Konstrukcije i konstruktivni sistemi za koje je potrebno izvršiti posebne provere stepena sigurnosti, a
- čije je provere stepena sigurnosti moguće izvesti jedino uz pomoć statičkih modela, čijom analizom i istraživanjem je jedino moguće proceniti nivo stepena sigurnosti posmatrane konstrukcije.
f)
- Konstrukcije i konstruktivni sistemi koji zahtevaju obavezno dodatne dinamičke proračune njihanja – pomeranja.


(2) Ukoliko kriterijumi jedne konstrukcije ili konstruktivnog sistema potpadaju istovremeno pod više honorarnih zona koje mogu da budu primenjene u obračunu i zbog toga postoji sumnja u koju honorarnu zonu je moguće ubrojiti posmatrani slučaj, merodavno je pripadanje većeg dela karakteristika jedne konstrukcije odredjenoj honorarnoj zoni iz stava (1), odnosno, učešće i sadržavanje pretstavljenih kriterijuma i njihovo pojedinačno sadržavanje unutar jedne honorarne zone.


§ 54. PRIKAZ FAZA REALIZACIJE –
POSTIGNUĆA KOD IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA U
OBLASTI KONSTRUKCIJA,
KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNIH SKLOPOVA ZGRADE
(STATIKA KONSTRUKCIJA)


(1) Osnovna postignuća kod izvodjačkog projektovanja u oblasti zgradarstva, konstrukcija, konstruktivnih sistema i konstruktivnih sklopova zgrade (statika konstrukcija), data su u stavu (3) ovog paragrafa putem opisa faza realizacije posla 1 do 6.
Ove vrednosti su u sledećoj tabeli pretstavljene u vidu procentualnog iznosa honorara koji su obračunati u paragrafu §55.


Vrednovanje osnovnih faza realizacije (postignuća)
u % procentima honorara

1. Idejna skica, idejno rešenje.
Razjašnjenje projektnog zadatka.
Analiza projektnog zadatka. 3

2. Izrada pretprojekta – idejnog projekta
(projektni i planski prednacrt).
Razrada statičkih konstruktivnih
koncepata konstrukcije i konstruktivnog
sistema objekta. 10

3. Idejni projekat.
Konstruktivni idejni projekat.
Sistemski i integracioni projekat.
Razrada konstruktivnog rešenja objekta
Sa uključujućim statičkim proračunima. 12

4. Odobreni projekat.
Odobreni idejni projekat.
(Korigovani – korektovani projekat).
Izrada i zajedničko postavljanje statičkog
proračuna sa pozicionim planom
(planom pozicija)
Njihovo pretstavljanje
radi odobravanja i tehničke kontrole. 30

5. Izvodjački projekat.
Glavni projekat.
Izrada detaljnih crteža potrebnih za
izvodjenje konstrukcije i konstruktivnog
sistema. 42

6. Supervizija projekta.
Priprema projekta za predaju.
Izrada priloga predmera elemenata
konstruktivnog sistema, uključujući
njihove opise i opise postupaka za
njihovu realizaciju.
Izrada priloga predračuna radova,
za sve neophodne faze radova, uključujući
opise faza. 3

7. Sudelovanje u predaji projekta.
sudelovanje u odbrani projekta pred
naručiocem posla – investitorom. -

8. Nadzor nad realizacijom projekta. -

9. Nadzor nad objektom u toku perioda
puštanja u rad. -
Nadzor nad objektom u toku garantnog
perioda. -

(2) Faza realizacije broj 5 otstupa od stava (1) u slučajevima:
- gradnje armiranim betonom ukoliko u ugovoru nije naznačena izrada plana oplate, kao i kod
- gradnje čelikom i
- gradnje drvetom,
sa 26% (procenata) honorara koji je obračunat u paragrafu §55.

(3) Tabela projektnih faza i postignuća, sa detaljnim opisom karakteristika faza, data je u sledećem tekstu:

Osnovne faze realizacije (osnovna postignuća)

Posebne faze realizacije (posebna postignuća)

1. Idejna skica, idejno rešenje Analiza projektnog zadatka. Razjašnjenje projektnog zadatka sa usko stručnog aspekta rešenja konstrukcije i konstruktivnog sistema u sporazumu sa planerom – projektantom (autorom) objekta. 2. Izrada pretprojekta – Idejnog projekta (projektni i planski prednacrt) Savetovanje u pogledu statičko – konstruktivnog aspekta objekta, obzirom na važnost pitanja: - statičke sigurnosti, - podobnosti konstrukcije za upotrebu, - podobnosti konstruktivnog sistema za upotrebu, - ekonomske opravdanosti konstrukcije i konstruktivnog sistema. Saradnja prilikom razrade koncepta projekta (planskog koncepta) uključujući ispitivanje različitih mogućnosti za rešenje plana konstrukcije (proračuna konstrukcije) i konstruktivnog sistema pod jednakim zadatim uslovima. Ispitivanja uključuju izradu skica mogućih rešenja. Razjašnjenje i postavljanje, za konstrukciju i konstruktivni sistem objekta, čvrsto utvrdjenih stavova i rešenja, kao na primer, u pogledu: - materijala gradnje, - načina gradnje, - sistema gradnje, ili - sistema rekonstrukcije objekta, ili - utvrdjivanje konstruktivnih zahteva objekta. Saradnja u prvobitnoj fazi većanja i analize konstruktivnog sistema, zajedno sa predstavnicima investitora – naručilaca i drugim učesnicima u procesu projektovanja koji su u usko stručnom pogledu angažovani na realizaciji procesa projektovanja, a sve pod odobrenjem naručioca i autora projektnog rešenja. Učestvovanje u realizaciji početne faze izrade predmera i predračuna konstrukcije i konstruktivnog sistema. 3. Idejni projekat.. Sistemski i integracioni projekat Razrada rešenja konstrukcije i konstruktivnog sistema objekta (statička razrada) na osnovu i obzirom na: - plan objekta i - integrisane posebne stručne projekte objekta, uključujući: - rešenje konstrukcije, dato u odredjenoj razmeri, - uključujući kotiranje mera vezanih za konstrukciju, - ostala numerička odredjenja i - statički proračun. Izrada dodatnih statičkih proračuna i odmeravanja. Čvrsto i konačno utemeljenje konstruktivnih detalja i glavnih statičkih merenja konstrukcije i konstruktivnog sistema u odnosu na, na primer: - oblikovanje glavnih nosećih vertikalnih i horizontalnih elemenata, - elemenat primarne i sekundarne noseće konstrukcije, - detalja ukrućenja, - detalja veza konstruktivnih elemenata sredstvima za vezivanje, - uključujući sve prateće i neophodne statičke proračune. Sudelovanje u izradi tehničkog opisa objekta. Sudelovanje u dogovorima sa predstavnicima investitora, nalogodavaca, kao i drugim specijalizovanim učesnicima u procesu projektovanja u vezi odobravanja i prihvatanja projektne dokumentacije. Saradnja prilikom izrade i obračuna troškova potrebnih za realizaciju objekta. 4. Odobreni projekat, odobreni korigovani projekat Izrada i postavljanje konačnog projektnog rešenja za odobrenje u vidu statičkog proračuna konstrukcije i konstrukcionog sistema, uzimajući u obzir sve prethodno date projektne uslove: - kako one koje je postavio projektant – autor, tako i - uslove koji proističu iz zakonske regulative i standardizacije, posebno - uslove sa područja gradjevinske fizike i sličnih oblasti. Završetak pozicionog plana (plana pozicija) za izradu konstrukcije i konstruktivnog sistema i donošenje: - statičkih pozicija, - tabela dimenzija konstruktivnih elemenata, kao i - dimenzionisanje konstruktivnog sistema, - donošenje tabela saobraćajnog opterećenja konstrukcije, - liste tipova i kvaliteta gradjevinskog materijala, - opisa i detalja specifičnosti konstrukcija koji su dati u opštem smislu u razradi projektne dokumentacije – arhitektonskog projekta. Prethodno opisani prilozi daju se u - pismenoj i - grafičkoj formi – kao kompjuterski crteži ili crteži na pausu. Zajedničko uskladjivanje i postavljanje osnova i podloga - projekta konstrukcije i - konstruktivnog sistema, - statičkog proračuna i njihova priprema i predstavljanje za konačno zajedničko odobravanje. Pretresanje i rešavanje sa predstavnicima tehničke kontrole, inženjerima zaduženim za kontrolu projektne dokumentacije. Upotpunjavanje i eventalno ispravljanje tehničke dokumentacije, uključujući njene detalje isto kao i opšti plan. 5. Izvodjački projekat, projekat za izvodjenje Razrada rezultata faza realizacije 3 i 4 sa posebnom pažnjom posvećenom u odnosu na razradu i uticaj integrisanih specijalizovanih projekata vezanih za osnovni projekt objekta. Završavanje detaljnog projekta oplate. Upotpunjavanje izvodjačkog projekta detaljima i elementima sklopa objekta. Upotpunjavanje izvodjačkog projekta računskim potvrdama vezanim za dimenzionisanje konstrukcije i konstruktivnog sistema, sa: - opisima konstrukcije, - opisima konstruktivnih detalja, kao na primer: - detaljima armature, - presecima nosača i - detaljima konstruktivnih čvorova. Izrada plana montaže kod čeličnih konstrukcija. Izrada krojnih planova i detalja kod drvenih konstrukcija. Prethodno pomenuti planovi ne uključuju izradu radioničkih crteža niti fabričkih detalja, za one elemente koji se rade u fabrici, u industrijskom procesu proizvodnje. Predstavljanje detaljnih tabela i specifikacija u slučaju metalnih konstrukcija, kao i izrada predmera i predračuna vezanih za izradu konstrukcija. Tabele i specifikacije se izradjuju kao dopuna statičkim i drugim proračunima vezanim za konstrukciju ili predmerima vezano za metalne konstrukcije. 6. Supervizija projekta, predmer detalja i izrada plana realizacije objekta Supervizija i izračunavanje: - količine armature kod armiranobetonske konstrukcije, - količine i težine čelika kod čeličnih konstrukcija i - zapremine drvenih masa kod inženjerskih drvenih konstrukcija, uključujući: - obračun pripadajućih delova i elemenata konstrukcije, - spojnih i vezivnih delova konstrukcije, - vezivnih materijala, kao prilog uz izradjeni predmer i predračun. Izrada detaljnih faza realizacije kao poseban deo razrade faze izvodjačkog projekta. Pripremanje licitacionog elaborata – konkursnih podloga za izbor najpovoljnijeg ponudjača radova konstrukcije i konstruktivnog sistema objekta. 7. Učestvovanje u vršenju izbora najpovoljnijeg izvodjača radova 8. Projektantski nadzor, gradjevinski nadzor, nadzor nad objektom u toku gradnje, nadzor nad gradnjom 9. Vršenje radova direktora gradilišta, rukovodioca gradilišta za izradu konstrukcije i konstruktivnog sistema objekta

Uspostavljanje i izrada uporednog jednoobraznog obrfačuna za više predloženih mogućih rešenja, pod različitim uslovima plana objekta. Postavljanje i realizacija statičkog plana opterećenja (šeme opterećenja) kao osnove za davanje mišljenja o vrsti i načinu temeljenja objekta. Prethodna izrada mogućeg dokazujućeg obračuna tipa predloženog temeljenja objekta. Izrada statičkog proračuna sa celovitim postupkom obračuna, kojim se dokazuje i pokazuje tačnost svih obračunskih stavki. Izrada dokaznog statičkog proračuna sa svim detaljima neophodnim za izvodjenje objekta. Dodatni rad ili dodatni utrošak vremena na izradi posebnih uputstava i opisa za izradu specifičnih konstrukcija ili konstruktivnih detalja. Posebno, rad na izradi detaljnih opisa konstruktivnih detalja. Predmer i predračun utroška materijala, kao na primer, utroška čelika prilikom izrade čeličnih konstrukcija. Priprema predmera i predračuna radova i materijala kao tendera kod raspisivanja konkursa za izbor najpovoljnijeg izvodjača, takodje, kao neposredne podloge za izvodjenje. Izrada elaborata i obaveštenja iz oblasti gradjevinske fizike, kao na primer: - elaborata protivpožarne zaštite, - termičke zaštite, - zvučne zaštite, ukoliko ovi elaborati nisu, zbog posebnih karakteristika objekta, već uključeni u projektnu dokumentaciju, obradjeni od strane lica specijalizovanih za pojedine oblasti gradjevinske i arhitektonske fizike. Izrada statičkog numeričkog obračuna sigurnosti objekta i davanje mera: - osiguranja zgrade i gradilišta, - osiguranja tla ispod i neposredno oko zgrade od sleganja, klizanja ili - obrušavanja, - proračun osiguranja budućeg objekta od sleganja, klizanja ili pomeranja. Realizacija crteža koji uključuju statičke pozicije i dimenzionisane detalje: - statičkih elemenata, - šeme armatura, - profile elemenata, - šeme pozicija opterećenja, - šeme uticaja opterećenja, - vrstu i kvalitet materijala koji je upotrebljen za izradu konstrukcije. Takodje, uz crteže se prilažu posebni tekstuelni opisi koji detaljno objašnjavaju posebnosti konstrukcije, što predstavlja prilog – dokaz uz izradjeni pozicioni plan. Izrada radioničkih crteža kao i detaljnih crteža za fabričku izradu kod: - čeličnih i - drvenih konstrukcija. Izrada planova elemenata i detalja za izradu: - konstrukcija od gotovih – prefabrikovanih elemenata i - sklopova od betona i armiranog betona. Ovi planovi uključuju: - specifikacije elemenata konstrukcije, - njihov predmer i - predračun. Razrada i sprovodjenje: - postupka prednaprezanja i - izrada protokola prednaprezanja kod realizacije konstrukcije od prednapregnutog betona. Statičko dokazivanje i proračun postupka izvodjenja u slučaju kod suštinskih izmena odobrenog projekta, koje je potrebno izvršiti, a koje nisu bile ugovorene i nisu obavezujuće za izvršioca posla. Izrada priloga uz opis radova i faza realizacije konstrukcije i konstruktivnog sistema. Izrada programa izvodjenja radova na objektu, za one vrste radova koji nisu predmet osnovnih radova ove faze. Ukoliko su radovi obuhvaćeni osnovnim radovima, dopunskim postignućima će biti obuhvaćeni oni prilozi uz osnovne radove, koji nisu njima obuhvaćeni. Izrada priloga uz predračun radova koji nisu obuhvaćeni osnovnim fazama postignuća. Postavljanje liste faza radova na izradi noseće konstrukcije. Sudelovanje kod ocenjivanja i vrednovanja ponuda za izvodjenje radova, datih na osnovu opisa radova, programa i plana realizacije objekta. Saradnja kod ocenjivanja i vrednovanja alternativnih ponuda i ponudjača. Izrada priloga dopunskih radova (dodatnih troškova), kao jediničnih cena ili u vidu paušalnog iznosa. Inženjersko tehnička kontrolaizvodjenja konstrukcije i konstruktivnog sistema objekta. Generalno usaglašavanje konstrukcije koja se izvodi sa odobrenom statičkom podlogom. Inženjerska kontrola gradjevinskih sredstava koja su prisutna na gradilištu, kao na primer: - radnih i pomoćnih skela, - kranskih staza, - osiguranja širokog otkopa, - kontrola sigurnosnih skela. Kontrola: - izrade betona, - armiranja, - procesa betoniranja objekta sa posebnih konstruktivnih aspekata, kao što su: - statičke kontrole, - kontrole otpornosti materijala i - kontrole kvaliteta materijala. Savetovanje i savetodavstvo na polju tehnologije proizvodnje i ugradnje betona. Radovi kojima se: - organizuje proces gradnje, - uspostavlja kvalitetan proces gradnje i - nadziru mogući uticaji na sigurnost konstrukcije objekta, - nadziru mogući uticaji na kvalitet konstrukcije objekta.

§ 55. TABELA HONORARA ZA
OSNOVNE FAZE RADOVA
(POSTIGNUĆA) NA POLJU
IZVODJAČKOG PROJEKTOVANJA
U OBLASTI KONSTRUKCIJA,
KONSTRUKTIVNIH SISTEMA I
KONSTRUKTIVNIH SKLOPOVA ZGRADE
(STATIKA)


(1) Najniži i najviši iznosi honorara za područje obuhvaćeno paragrafom §54, za osnovne faze vrealizacije (postignuća) kod projektovanja u oblasti:
- konstrukcija,
- konstruktivnih sistema i
- konstruktivnih sklopova zgrade
(područje statike konstrukcija),
dati su putem obračunatih utvrdjenih iznosa u sledećoj tabeli honorara.

(2) Paragraf §16 stavovi 2 do 4, primenjuju se u posmatranom slučaju.


§ 56. PORUDŽBINA, UGOVOR ILI
RADNI NALOG SA VIŠE
PROJEKATA KONSTRUKCIJE,
UKLJUČUJUĆI SLUČAJE
KONSTRUKTIVNOG PREPRAVLJANJA I
NADZIDJIVANJA OBJEKTA

(1) Ukoliko jedan ugovor, porudžbina ili radni nalog obuhvata više objekata sa konstruktivno različitim sistemima ili konstruktivnim elementima, u tom slučaju obračunavaju se honorari za svaki projekat konstrukcije ili svaki statički proračun, odvojeno.

(2) Ukoliko jedan ugovor, porudžbina ili radni nalog uključuje više objekata sa konstruktivnim sistemima koji obuhvataju medjusobno uporedive projekte konstrukcije istih honorarnih zona, u tom slučaju se troškovi koje je moguće obračunati, a odnose se na troškove izrade projekta konstrukcije i konstruktivnog sistema (uključujući statički proračun) jedne honorarne zone obuhvataju obračunom honorara.
Ukupan honorar obračunava se prema zbiru troškova koje je moguće obračunati.

(3) Za slučaj kada ugovor, porudžbina ili radni nalog obuhvata više objekata sa konstruktivno istim sistemima koji pretpostavljaju iste projekte, tada se za svako ponavljanje procenta realizovane faze realizacije (postignuća) 1 do 6 u paragrafu §54, vrši umanjenje za 90 % (procenata).

(4) U slučajevima konstruktivnog prepravljanja, konstruktivnih nadgradnji i promena u konstruktivnoj strukturi i sistemu jednog objekta, moguće je izvršiti uvećanje honorara obračunatih po osnovu paragrafa §55 i to do 50% (procenata) uvećanja u odnosu na utvrdjeni iznos honorara.
Pored toga, moguće je troškove za pojedine izdvojene celine (faze) realizacije ili izdvojene delove pojedinih faza realizacije, obračunati prema paragrafu §52.

















































DEO VIII


ZAVRŠNE ODREDBE I
ODREDBE VEZANO ZA PRIMENU
OBRAČUNA HONORARA


§ 57. PRIMENA OBRAČUNA


(1) Obračun predstavlja predlog i može se kao predlog za obračun primenjivati po sopstvenoj volji i nahodjenju projektanata – izvršilaca i investitora – naručilaca, a uz obostranu saglasnost.

(2) Ukoliko je dogovorena dobrovoljna primena Obračuna, moguće je sadržaj obračuna ili neke njegove delove uneti u ugovor izmedju naručioca (investitora) i izvršioca (projektanta).

(3) Obračun honorara ne predstavlja uslov za realizaciju bilo koje ugovorne strane, već je njegova upotreba isključivo predmet dobre volje dve ugovorne strane.

(4) Moguće je vršiti izmene delova i elemenata Obračuna, u skladu sa okolnostima i potrebama pojedinog posla, uslovima i potrebama naručioca posla.

(5) Ukoliko se Obračun honorara primenjuje u celosti i to u neizmenjenom oliku, moguće je unošenje klauzule u ugovoru izmedju naručioca i izvršioca posla o primeni Obračuna honorara, na koji način je celokupan sadržaj Obračuna honorara unet u sadržaj ugovora.


§ 58. ZAKONI I
ZAKONSKE ODREDBE


(1) Svi zakoni i zakonske odredbe koji su na snazi, a vezani su za oblast i područje koje pokriva Obračun honorara, primenjuju se u svom datom obliku.

(2) Ukoliko pojedinačni slučaj to zahteva, moguće je prilagoditi sadržaj ili pojedinu odrednicu Obračuna honorara važećem zakonu, ili novonastaloj situaciji nakon donošenja posebnog propisa ili zakona u posmatranoj oblasti.

(3) Ukoliko je Obračun honorara unet kao klauzula u ugovor, moguće je stavove iz Obračuna koristiti prilikom:
- obračunskih situacija,
- konačnih situacija,
- veštačenja ili
- superveštačenja.


§ 59. STUPANJE NA SNAGU
OBRAČUNA


(1) Obračun honorara za realizacije (postignuća) arhitekata, urbanista, prostornih planera, stupa na snagu i primenjuje se od dana izdavanja knjige Obračuna, odnosno, od dana izlaska ove knjige iz štampe.

(2) Ugovorne strane koje zaključuju svoje ugovore nakon objavljivanja Obračuna, mogu vršiti obračunavanje honorara na osnovu ovog pravilnika.

(3) Ugovorne strane koje su zaključile ugovore u periodu pre stupanja na snagu ovog Obračuna, mogu sporazumno, putem ugovorenog aneksa ugovora, vršiti obračune honorara nakon stupanja na snagu ovog obračuna, za poslove koje vrše u periodu nakon stupanja na snagu Obračuna.

(4) Revizija i sporazumne izmene ugovora koji su zaključeni pre stupanja na snagu Obračuna, mogu biti vršeni u skladu sa Obračunom, a u medjusobnom dogovoru dve ugovorne strane.








































TABELE HONORARA


PROŠIRENE TABELE HONORARA
PARAGRAFA § 16., § 17., § 34. §38., § 41. I § 55.





















































PROŠIRENE TABELE HONORARA
ZA REALIZACIJE
ARHITEKATA, INŽENJERA,
URBANISTA I
PROSTORNIH PLANERA


1. Obračun honorara za realizacije arhitekata, inženjera, urbanista i prostornih planera u osnovi sadrži obračune medjusobno povezanih honorara klasifikovane u 6 različitih honorrnih tabela, medju kojima je svaka povezana za odgovarajući paragraf Obračuna honorara.
U tabelama, moguće je iznalaženje odredjenih odredbi vrednosti honorara koje su numerički izražene kao “granične vrednosti”, odnosno, zaokružene vrednosti koje su posebno izračunate i medjusobno razdvojene i poredjane u rastućem nizu.
U tekstu, ove vrednosti su predstavljene kao “troškovi”, “obračunski troškovi”, “vrednosti”, “obračunske jedinice”.
Kod praktične upotrebe dovoljno je pozvati se na honorarne tabele koje su date u sklopu odgovarajućih paragrafa.
Medjutim, često nije moguće pronaći odgovarajući iznos honorara – u tom slučaju, može se iskoristiti osnovna shema u knjizi obračunate tabele honorara, ali se tačan iznos izračunava prema principu interpolacije. U tom slučaju, u ugovor ili u obračun honorara unosi se klauzula:
“Za slučajeve kada se obračunske vrednosti nalaze unutar graničnih okvira najnižih i najviših iznosa, za medjuvrednosti, iznosi se dobijaju putem interpolacije”.

2. Zaradi uštede vremena i smanjenja troškova naručioca (nalogodavca, investitora) i izvršioca (izvodjača, projektanta), izvršeno je vertikalno proširenje svih prethodno pomenutih tabela honorara.
Takodje, moguće je izvršiti dalje proširenje tabela u istom smislu, putem interpolacije, uz zadržavanje intervala koji su dati u knjizi.
U opštem smislu, putem obračuna interpolovanih vrednosti mogu da budu dobijene medjuvrednosti u odnosu na one date u tabelama do deset interpolovanih brojeva.
U prethodnom smislu, moguće je za svaki konkretan projekat obračunati stvarnu vrednost honorara, bilo da je ona već obračunata i data tačnim iznosom u tabeli, ili je obračunata putem interpolacije.

2.1. Za pronalaženje tačne medjuvrednosti koja se ne nalazi obračunata u tabeli, vrši se proširenje tabele. Za tu svrhu, koristi se prethodno opisana “interpolacija”, koja se vrši u okviru matematičke metode vršenja podele vrednosti.
Interpolacija se, medjutim, koristi samo kod slučajeva osetnog otstupanja vrednosti realizacije od onih vrednosti koje su date u tabelarnim prikazima.
Ukoliko su otstupanja neznatna, vrši se zaokruživanje vrednosti i obračun na osnovu prvog približnog većeg iznosa koji je dat u tabeli, u vidu više, približne tzv. “granične vrednosti”.
Često se, putem zaokruživanja vrednosti, dobija vrlo nepravilan rezultat vrednosti honorara, pa sa iz tih razloga, koji se često pojavljuju u praksi, koriste formule za obračun medjuvrednosti.
Iz praktičnih razloga, mi smo se u prethodnom slučaju opredelili za tzv. “linearnu interpolaciju”, odnosno, jednu ogoljenu i ne sasvim preciznu matematičku operaciju odredjenja srazmere. Na ovaj način obračunate vrednosti honorara su po pravilu nešto niže i često prikazuju skokove kod prelaznih iznosa vrednosti iz jednog intervala u drugi.
S druge strane, iako manjkav i neprecizan, obračun u svakom momentu može da bude realizovan srazmernim uporedjivanjem sa datim vrednostima i zaokruživanjem na najbližu datu vrednost u tabeli.

2.2. Izračunavanje jednog honorara, koji nije moguće utvrditi putem proširenja vrednosti date tablice honorara, može da bude izvršeno upotrebom sledeće jednačine (formule):

a’ = b’ + ((a-b) (c’-b’)) / (c-b),
gde je:

a činjenični (stvarni) obračunski troškovi
(troškovi koje je moguće pripisati),
a’ činjenični (stvarni) honorar,
b najbliži niži iznos obračunskih troškova
(troškova koje je moguće pripisati),
b’ najbliži iznos honorara,
c najbliži viši iznos obračunskih troškova,
c’ najbliži viši iznos honorara.

Na mestu “obračunskih troškova” stoje:
- iz Tabele honorara date uz paragraf §34: “vrednost”,
- Tabele honorara date uz paragrafe §38 i §41: “vrednost OJ” (“vrednost obračunske jedinice”).

Primer:

Ukoliko je za jedan projekat po paragrafu §16:

- utvrdjen iznos obračunskih troškova 1 250 000€,
- projekat pripada honorarnoj zoni III i
- na osnovu toga je obračunat,
-
vrednost honorara a’ dobija se postavljanjem iznosa:

b’ najbliži niži honorar 87 324 €
a činjenični (stvarni) obračunski
troškovi 1 250 000 €
b najbliži niži iznos obračunskih
troškova 1 200 000 €
c’ najbliži viši iznos honorara 93 346 €
c najbliži viši iznos obračunskih
troškova 1 300 000 €

U narednoj jednačini:

a’ = 87 324 + ((1 250 000 – 1 200 000) · (93 346 – 87 324))/
/ ( 1 300 000 – 1 200 000)

= 87 324 + ((50 000 · 6 022)) / 100 000

= 87 324 + (1 · 6 022) / 2

= 87 324 + 3 011

a’ = 90 335.


3. Za utvrdjivanje vrednosti honorara u gradnicama “od – do” – stavovima svake honorarne zone ili stepena, nema konkretnog upućivanja u Obračunu honorara.
Obračun honorara se rukovodi kriterijumima koji su prigodni posebno za svaku grupu slučajeva, uzimajući u obzir gornje moguće iznose honorara.
Kod zvaničnog uspostavljanja honorarnih zona paragrafa §11 čvrsto se predlaže da broj tačaka vrednovanja jednog posla koje odlučuju o pripadnosti projekta odredjenoj honorarnoj zoni još uvek ne odredjuju upotpunosti vrednost jednog honorara unutar raspona najniže i najviše vrednosti.
Vrednost honorara se detaljnije odredjuje utanačivanjem honorara prema slobodnom kriterijumu, koji, pored mnogih drugih kriterijuma, može da odredi i visinu honorara.

3.1. Ukoliko je značajna srazmera pojedinačnog slučaja, koji se rešava po pravilniku u okvirima najnižih i najviših vrednosti, a zbog sopstvene mnogostrukosti nije ga moguće postaviti unutar generalnih pravila obračuna honorara, potrebno je činjenički (stvaran) honorar utvrditi dogovorom izmedju naručioca posla (investitora) i izvršioca posla (projektanta).
Nijedna strana – potpisnik ugovora u prethodno opisanom slučaju nema Obračunom honorara pokrivenu potvrdu svog stava ili tačno procentualno učešće u odlučivanju koliki je minimalni iznos honorara. Po pravilu, postoji jedinstvo zajedničkog stava o okvirnoj visini procentualnog iznosa.
U ovakvim slučajevima, da bi bile donete ispravne odluke, omogućila i olakšala finansijska kontrola posla, moguće je tabele honorara date uz paragrafe §16, §17 i §55 istovremeno proširiti i u “horizontalnom smislu”. Za svaku od 5 zona uvodi se medjuiznos izmedju najnižeg i najvišeg iznosa, u vidu “četvrtine stupnja” (25%), “polovine stupnja” (50%) i “tri četvrtine stupnja” (75%) koji se umeću u tabelu.

3.2. Prilikom upotrebe jednačine za obračunavanje honorara koja je data u stavu 2.2., moguća je upotreba medjustupnjeva (medjuvrednosti) za svaki stubac horizontalno proširene tabele honorara.
Ukoliko ipak utvrdjen procentualni iznos kod svake najniže vrednosti treba prekoračiti u odnosu na one vrednosti koje su obračunate u tabeli, preporučuje se sledeći postupak.
Uz pomoć jednačine stvaran honorar za date troškove obračunava se jednako za najnižu vrednost, kao i za najvišu vrednost. Iz razlike izmedju ove dve vrednosti se utanačuje procentualna vrednost odgovarajućeg dela obračunatog honorara.

4. U honorarnim tabelama, vrednosti honorara su, prilikom obračuna, za sve slučajeve, jedinstveno zaokružene brojčane vrednosti.
Prilikom našeg obračunavanja primarnih iznosa vertikalnog i horizontalnog proširenja tabelarno datih vrednosti, dati su iznosi u punim, zaokruženim jediničnim brojevima, bez decimala, izraženi u evrima (€).



Nadamo se da smo, predstavljanjem “Proširenih tabela honorara” budućim korisnicima uštedeli vreme i trud na obračunavanju svakog njihovog pojedinačnog slučaja i da će ove tabele biti od velike pomoći i koristi u svakodnevnom radu.
Sva dodatna objašnjenja, dopune i sugestije izvršićemo i prihvatiti sa zadovoljstvom.

STRUKTURA PODATAKA
KOJI SU UKLJUČENI U
PROCENU I KONTROLU
UKUPNIH TROŠKOVA


Predloženi sistem za strukturno predstavljanje ukupnih troškova u gradjevinarstvu u generalnom smislu, sastoji se od 5 nivoa, svrstanih prena njihovom hijerarhijskom nizu:
- nivo projekta,
- nivo etape projekta,
- nivo kategorije projekta,
- nivo gradjevinskih elemenata i
- nivo aktivnosti potrebnih za izvodjenje gradjevinskih elemenata.

Nivo projekta odnosi se na različite tipove gradjevina, kao što su na primer: škole, bolnice, banke, poslovni objekti i dr.

Za svaku gradjevinu postoje ukupno tri etape u njenom ciklusu:

- inicijalna (kapitalna) etapa,
- etapa upravljanja objektom i
- etapa rušenja i uklanjanja objekta.

Inicijalna etapa obuhvata:
- projektovanje objekta,
- gradjenje objekta.

Etapa upravljanja objektom obuhvata:
- upotrebu objekta,
- održavanje objekta i
- zamenu starih ili istrošenih objekata.

Etapa rušenja i uklanjanja:
- rušenje objekata koji su za to predvidjeni,
- uklanjanje materijala koji je preostao od rušenja.

1. Nivo projekta.
Ukupni troškovi svih etapa projekata.

Struktura troškova na ovom nivou je sledeća:

Ukupni troškovi projekta (UTP), ukupni troškovi investitora projekta:
- finansijiski troškovi investitora,
- ostali indirektni troškovi investitora:
- rizici,
- profiti i dr.,
- indirektni troškovi tima koji upravlja projektom (tim invrstitora),
- ukupni troškovi projekta podneseni investitoru:
- finansijski troškovi,
- ostali indirektni troškovi kompanije ili institucije koja upravlja projektom:
- rizici,
- profiti i dr.,
- indirektni troškovi tima koji upravlja projektom (tim kompanije koja upravlja projektom),
- kapitalni troškovi,
- troškovi upravljanja korišćenja objekta,
- troškovi održavanja objekta,
- troškovi uklanjanja objekta.
2. Nivo etapa.
Podela svake etape na njene
troškovne kategorije

Na ovom nivou, svaka etapa se deli na troškovne kategorije.

Kapitalni troškovi. Inicijalna, kapitalna etapa projekta:
- troškovi zemljišta,
- troškovi izrade projektne dokumentacije,
- troškovi gradjenja,
- troškovi konačnog obračuna,
- troškovi primopredaje objekta,
- indirektni troškovi tima koji upravlja projektom (u ovoj etapi projekta)
- ostali indirektni troškovi (u ovoj etapi projekta).

Troškovi upravljanja, održavanja i korišćenja objekta. Etapa korišćenja i održavanja:
- troškovi korišćenja izvedenog objekta,
- troškovi održavanja i zamene istrošenih elemenata,
- ostali troškovi:
- troškovi logistike i dr.
- indirektni troškovi tima koji upravlja projektom (u ovoj etapi projekta),
- ostali indirektni troškovi (u ovoj etapi projekta).

Troškovi uklanjanja objekta. Etapa rušenje i uklanjanja objekta:
- prodajna vrednost objekta,
- troškovi rušenja i uklanjanja svih objekata,
- indirektni troškovi tima koji upravlja projektom (u ovoj etapi projekta),
- ostali indirektni troškovi (u ovoj etapi projekta).

3. Nivo kategorija.
Deljenje strukture podataka
svake troškovne kategorije
na njene troškovne elemente

Na ovom nivou je svaka troškovna kategorija podeljena na svoje elemente.
Na primer:
Gradjevinski troškovi, koji su deo kapitalnih troškova, obuhvataju:
- troškove pripreme gradilišta,
- troškove radova koji se izvod ispod površine zemlje (podzemni radovi),
- troškove radova koji se izvod iznad površine zemlje (nadzemni radovi),
- troškove završnih radova,
- troškove opreme i uredjaja,
- troškove elektroinstalacija, visoke i niske struje,
- troškove radova na vodovodu i kanalizaciji,
- troškove radova na grejanju i vetrenju,
- troškove izrade specijalnih konstrukcija i konstruktivnih sistema,
- troškove uvodjenja sistema vertikalnog transporta,
- troškove izrade fasade,
- troškove izrade hidroizolaterskih radova,
- troškove izrade termoizolaterskih radova,
- troškove izrade fasade,
- troškove uredjenja terena,
- troškove hortikulturnog uredjenja,
- troškove izrade enterijera i dr., kao i
- troškove koji se odnose na režiju gradilišta.

Troškovi korišćenja objekta obuhvataju:
- osiguranje,
- specifične troškove jedinica lokalne samouprave ili gradske uprave,
- troškove preseljenja,
- troškove najma prostora,
- troškove telefona i komunikacija,
- troškove režija
- troškove unutrašnjeg uredjenja površina,
- troškove specifičnih instalacija,
- troškove eventualnih priprema obroka,
- troškove čišćenja,
- troškove zaštite,
- troškove komunalnog otpada,
- troškove vezane za zdravlje i sigurnost zaposlenih,
- troškove portirske službe,
- troškove službe obezbedjenja,
- troškove specifičnih usluga,
- troškove ostale logistike,
- indirektne troškove (kompanije koja izvodi radove).

Troškovi planskog preventivnog održavanja:
- podzemni radovi,
- nadzemni radovi,
- završni radovi,
- oprema i uredjaji,
- instalacije,
- uredjenje okoline.

Troškovi reaktivnog održavanja:
- podzemni radovi,
- nadzemni radovi,
- završni radovi,
- oprema i uredjaji,
- instalacije,
- uredjenje okoline.

Troškovi zamene istrošenih elemenata:
- podzemni radovi,
- nadzemni radovi,
- završni radovi,
- oprema i uredjaji,
- instalacije,
- uredjenje okoline.

Ostali troškovi:
- troškovi savetnika i konsultanata,
- troškovi obrazovnih kurseva.


4. Elementi gradjevine.
Podela strukture podataka
svakog troškovnog elementa na
potrebne aktivnosti

Na ovom planu troškovi se dele dalje na elemente gradjevina.
Na primer:

Troškovi podzemnih radova:
- temelji,
- ostali elementi (potporni zidovi),
- šipovi,
- temeljne ploče,
- kontrasvodovi itd.

Troškovi nadzemnih radova:
- nosivi okvir konstrukcije,
- podovi,
- stepeništa,
- krov,
- spoljašnji zidovi,
- prozori,
- unutrašnji zidovi i pregrade,
- spoljašnja vrata,
- unutrašnja vrata,
- unutrašnji zidovi i pregrade itd.

Završni radovi:
- unutrašnji zidovi,
- podovi,
- plafoni,
- spoljašnji zidovi.

Oprema i uredjaji:
- nameštaj i oprema,
- specifični uredjaji (zavise od tipa objekta).

Instalacije:
- oprema za sanitarne instalacije,
- ostali uredjaji (za ishranu, sport i sl.),
- instalacije kanalizacije,
- instalacije vodovoda,
- instalacije uz izvor grejanja objekta,
- instalacije grejanja prostorija,
- sistemi ventilacije,
- električne instalacije,
- gasne instalacije,
- liftovi i druga sredstva vertikalnog i horizontalnog transporta,
- instalacije zaštite objekta,
- ptt, tv i kompjuterske instalacije,
- specijalne instalacije,
- sigurnosne instalacije (protivpožarne, video nadzor i dr.).

Uredjenje okoline objekta:
- popravke terena i dekoracija,
- spoljašnje instalacije – izvan objekta,
- održavanje zemljanih površina,
- sezonsko uredjenje okoliša.

Hortikulturno uredjenje:
- postavljanje dekorativnog zasada,
- negovanje dekorativnog zasada,
- izrada vrta i vrtne dekoracije,
- izrada vrtnih objekata:
- staza,
- zelenih površina,
- cvećnjaka,
- bazena,
- vrtnog osvetljenja,
- dekorativnog bilja i dr.

5. Aktivnosti i resursi
potrebni za izvodjenje
elemenata gradjevine

Podela strukture podataka svake aktivnosti (zadatka) na troškove potrebnih resursa.
Poslednji nivo u strukturi baze podataka ukupnih troškova projekta (objekta) odnosi se na troškove aktivnosti svih radova koje je potrebno predvideti radi izvodjenja svih elemenata gradjevine.

Na primer:

Prozor, kao primer jednog gradjevinskog elementa:

Troškovi gradjenja, sa uključenom ugradnjom:
- troškovi materijala:
- drveni prozori,
- metalni prozori,
- pvc prozori,
- prozori drvo-aluminijum,
- troškovi radne snage,
- troškovi mašina:
- alata i
- uredjaja.

Troškovi održavanja i zamene istrošenih delova:
- plansko preventivno održavanje,
- reaktivno održavanje,
- zamena istrošenih delova,

u koje ubrajamo:
- direktne troškove:
- troškove materijala i rezervnih delova,
- troškove radne snage,
- troškove mašina (alata i uredjaja),
- indirektne troškove:
- indirektne troškove tima koji vodi održavanje,
- troškove logistike,
- penale:
- nemogućnost korišćenja gradjevina,
- degradacija kvaliteta objekta,
- degradacija performansi objekta.



DOPRINOS STRUKTURE PODATAKA
KOJI SU UKLJUČENI U PROCENU I
KONTROLU UKUPNIH TROŠKOVA


Prethodno definisana struktura baze podataka potrebna za upravljanje ukupnim troškovima objekta (projekta) doprinosi na sledeći način:

Doprinosi donošenju alternativnih rešenja i sprovodjenje analize po principi “šta ako”, uzimajući u obzir uticaj svakog alternativnog rešenja na:
- kapitalne troškove:
- projektovanje i
- gradjenje,
- troškove održavanja objekta,
- troškove upotrebe objekta,
- troškove eventualnog rušenja i uklanjanja gradjevina.

Ovakve analize omogućavaju identifikaciju varijantnih rešenja koja omogućuju optimalne ukupne troškove projekata, uz znatnu uštedu na prikupljanju podataka.
Takodje, omogućeno je smanjenje vremena potrebnog za projektovanje i ustupanje radova, koristeći se podacima prethodno izvedenih projekata.
Omogućuje se podsticanje svih učesnika na ostvarivanju graditeljskih projekata na korišćenje ostalih tehnika koje doprinose optimalizaciji ukupnih troškova projekata. Ovo omogućuje projektovanje:
- troškovno efikasnih gradjevina,
- koje će biti jeftinije za održavanje
- jeftinije za upotrebu, kao i
- za jeftinije ukupno vlasništvo nad objektom.

Prethodno opisana struktura troškova projekata je značajna za sve učesnike u izvodjenju projekta:
- arhitekte,
- gradjevinske inženjere,
- izvodjače radova gradnje,
- izvodjače radova održavanja i upotrebe,
- dobavljače materijala,
- dobavčkače opreme i
- ostalih učesnika.

Prethodno opisana struktura takodje služi kao osnova za procenu i analizu različitih varijantnih rešenja, nakon čega će rizici (finansijski i tehnički rizici), koji su zavisni od elemenata ukupnih troškova projekata, moći da budu procenjeni, kontrolisani i minimizirani.


PROCENA UKUPNIH
TROŠKOVA PROJEKATA
(OBJEKATA)


Procena ukupnih troškova projekata definisana je kao tehnika koja omogućava komparativnu procenu troškova tokom specifičnog vremenskog trajanja, uzimajući u obzir sve relevantne faktore koji utiču na inicijalne kapitalne i na buduće operacijske troškove projekata.
To je tehnika za procenjivanje i odredjivanje svih troškova – izraženih u nekoj novčanoj jedinici – direktnih ii indirektnih, koji uključuju sve troškove:
- projektovanja,
- gradjenja,
- upotrebe,
- održavanja i
- zamene istrošenih elemenata
u svim etapama prijekta i
- troškove rušenja i uklanjanja gradjevina.

Procena ukupnih troškova služi za:
- ekonomsku procenu i
- inženjersku procenu
pri izboru alternativnih arhitektonskih rešenja, uporedjujući sve značajnije opcije:
- projektovanja,
- gradjenja,
- upotrebe i
- održavanja
objekta tokom zadatog vremenskog perioda.
Za svako alternativno rešenje, ukupni troškovi za svaki element gradjevine, mogu da budu izračunati upotrebom sledeće formule:

UTPe = Tie + Tfme ± Tre (1)

Tfme = (2)

gde su:

UTPe ukupni troškovi projekta na nivou pojedinačnog, fizičkog elementa gradjevine (na primer: zid, krov, pod, itd.)

Tie inicijalni (kapitalni) troškovi, koji se odnose na fizičke elemente gradjevine (na nivou elementa gradjevine to su gradjevinski troškovi)

Tfme troškovi “facility managementa”: zajednički naziv za troškove upotrebe, održavanja i troškove zamene istrošenih elemenata, koji se odnose na fizičke elemente

Tu troškovi upotrebe objekta koji uključuju troškove režija, rente, čišćenja i dr.

To troškovi održavanja objekata koji uključuju troškove reaktivnog, preventivnog i inspekcijskog održavanja

Tz troškovi zamene istrošenih elemenata

Tre troškovi rušenja elemenata koji uključuju rušenje i uklanjanje elementa, ako takvi postoje na posmatranom projektu

n broj godina – predvidjeni vek trajanja objekta

m broj troškovnih elemenata gradjevine, i

k broj zamena istrošenih gradjevinskih elemenata.


Ukupni, nediskontirani, troškovi projekta mogu da budu izračunati korišćenjem sledeće formule:

UTPp = Tip + Tfmp ± Trp (3)

Tfmp = , (4)

Tip = + (5)

gde su:

UTPp ukupni troškovi projekta (na primer: bolnice, škole itd.)

Tip inicijalni (kapitalni) troškovi projekta

Tiz ostali inicijalni troškovi, kao što su troškovi zemljišta,
projektovanja i dr.

Tfmp troškovi “faciloity managementa” na nivou projekta

Tfmz troškovi “facility managementa” koji se ne odnose na
fizičke elemente gradjevine ( na primer: troškovi osiguranja
objekta, troškovi potrošnje električne energije i dr.)

Trp troškovi rušenja, na nivou projekta.


Računovodstvena tehnika tzv. “diskontovanja” koristi se u svrhu dovodjenja budućih troškova na nivo sadašnje vrednosti. Ova tehnika omogućava praćenje promene vrednosti novca tokom proteka vremena, kako bi se omogućila svrsishodno poredjenje izmedju sadašnjih i budućih troškova projekta.

Upotreba principa tzv. “sveukupnih životnih troškova” ima za cilj procenu i optimizaciju troškova u svim fazama gradjevine, a radi:
- zadovoljenja zahteva investitora i/ili
- zadovoljenja zahteva korisnika buduće gradjevine,
- zadovoljenja svih uslova navedenih u tekućoj zakonskoj regulativi i propisima.
Princip “sveukupnih životnih troškova” omogućuje uporedjivanje različitih arhitektonskih rešenja na kvantitativnoj osnovi, unutar istog procesa donošenja odluka, kako bi se izabralo najkorisnije i troškovno najefikasnije arhitektonsko rešenje.























































ANALIZA, TIPOLOGIJA I
METODOLOGIJA
ARHITEKTONSKOG PROJEKTOVANJA






















































OBLAST ARHITEKTONSKE ANALIZE,
TIPOLOGIJE I METODOLOGIJE
ARHITEKTONSKOG PROJEKTOVANJA

1. PROSTOR
2. DEFINICIJA PROSTORA
3. TIPOLOGIJA PROSTORA

- unutrašnji i spoljašnji
- zatvoreni i otvoreni
- prazan i pun
- oblikovan i neoblikovan
- prirodan i veštački
- konzervativan i avangardan, itd.

4. ODNOSI U PROSTORU

- prelamanje
- deljenje
- sabiranje
- prodor
- preklapanje
- izobličenje

5. SREDINA
6. DEFINICIJA SREDINE
7. TIPOLOGIJA SREDINE

- prirodna
- urbana
- ruralna
- tehnološka
- radikalna
- konzervativna

8. HIJERARHIJA SREDINA
9. ARHITEKTONSKA TEORIJA
10. TEORIJA ARHITEKTURE
11. ARHITEKTONSKO ISKUSTVO

- tradicionalno iskustvo
- stečeno iskustvo

12. ISTORIJA ARHITEKTURE

- istorijski tipovi
- istorijski uzori

13. BAZA INFORMACIJA

- pisani izvori
- istorijski primeri
- savremeni primeri
- komparativni izvori

14. ARHITEKTONSKE FORME

- otvorene forme
- zatvorene forme
- geometrijske forme
- nepravilne forme
- prirodne forme
- sažete forme
- sublimirajuće forme
- široke forme
- razudjene forme
- nadgradjene forme
- prilagodjene forme, itd.

15. PROJEKCIJA BUDUĆE SREDINE

- sa aspekta razvoja prostora
- sa aspekta razvoja potreba
- sa aspekta razvoja standarda

16. PROJEKCIJA BUDUĆEG DRUŠTVA

- socijalna
- kulturna
- ekonomska
- tehnološka
- razvojna

17. KONTINUITET RAZVOJA
18. POTREBE

- postojeće potrebe
- nastale potrebe
- narastanje potreba
- analiza potreba

19. TIPOVI POTREBA

- potrebe vezane za odredjen uzrast korisnika
- potrebe vezane za odredjen pol
- tipovi potreba vezani za odredjen tip objekta
- tipovi potreba vezani za odredjenu lokaciju
- tipovi potreba vezani za društveni kontekst
- tipovi potreba vezani za socijalni kontekst
- tipovi potreba vezani za kulturni kontekst
- tipovi potreba vezani za klimatske karakteristike mesta

20. STRUKTURA POTREBA

- osnovne potrebe
- neophodne potrebe
- svakodnevne potrebe
- povremene potrebe
- potrebe vezane za boravak
- potrebe vezane za slobodno vreme

21. INVESTITOR – NARUČILAC

- naručilac neposredni korisnik
- naručilacdeveloper
- naručilac društvo
- naručilac institucija

22. ARHITEKTONSKO PROJEKTOVANJE, DEFINICIJA

- različite definicije arhitektonskog projektovanja
- istorijat arhitektonskog projektovanja
- METODOLOGIJA ARHITEKTONSKOG PROJEKTOVANJA
- metode projektovanja
- tipologija metoda projektovanja
- istorija metoda projektovanja
- primeri

23. PRIMERI ARHITEKTONSKOG PROJEKTOVANJA

- primeri iz teorije
- primeri iz prakse
- apstraktni primeri
- konkretni primeri

24. TIPOLOGIJA PROJEKTOVANJA

- urbanističko planiranje
- urbanističko projektovanje
- urbanističko zoniranje
- urbanistička projektna regulacija
- detaljno urbanističko projektovanje
- arhitektonsko projektovanje
- gradjevinsko projektovanje
- enterijersko projektovanje

25. SISTEMATIZACIJA TIPOVA PROJEKTOVANJA
26. VRSTE PROJEKATA

- skica
- idejno rešenje
- idejni projekat
- glavni projekat
- izvodjački projekat (palirski plan)
- arhitektonsko-gradjevinski detalji
- radionički crteži
- šabloni i matrice
- projekti in situ

27. PROCES PROJEKTOVANJA
28. ELEMENTI PROCESA PROJEKTOVANJA

- ideja
- skica
- analize
- razrada ideje
- radno idejno rešenje
- idejni projekat
- razrada
- analize
- sinteza
- definisanje
- definitivno opredeljenje
- vrednovanje definitivnog opredeljenja

29. POMOĆNE METODE PROJEKTOVANJA

- creteži
- skice
- perspektivni prikazi
- makete
- kompjuterska animacija
- grafikoni
- izomterijske i aksonometrijske predstave
- modeli

30. OSNOVNE NORME ZA PROJEKTOVANJE

- razmere
- mere i oznake

31. TEHNIČKI PROPISI

- opšti tehnički propisi
- posebni tehnički propisi
- propisi za pojedine tipove arhitektonskih objekata

32. ZAKONSKI PRAVNI PROPISI

- zakonska pravna usmerenja i ograničenja
- zakonska regulativa vezana za gradnju

33. POMOĆNA SREDSTVA PRI PROJEKTOVANJU

- rasteri
- moduli
- geometrijske analize
- geometrijski likovi i tela

34. MERE, ODNOSI MERA

- tipovi mera
- standardne mere
- istorijat mera i mernih jedinica

35. MODULARNA KOORDINACIJA MERA
36. MODUL I MODULARNE MERE

- osnovni modul
- projektni modul
- modularni koeficijent
- konstruktivni modul
- modularna mera
- modulisana mera

37. STANDARDI ZA PROJEKTOVANJE

- opšti standardi
- tehnički propisi
- medjunarodni standardi
- predstandardi
- sertifikacije

38. MERE I STANDARDI
39. MODULARNE POMOĆNE MREŽE

- kontinualna modularna pomoćna mreža
- diskontinualna modularna pomoćna mreža
- transformacija modularne pomoćne mreže
- superpozicija modularne pomoćne mreže
- minipliciranje modularne pomoćne mreže

40. ISHODIŠTE PROJEKTA

- cilj projekta
- svrha projekta

41. ANALIZA ODLUKA VEZANIH ZA PROJEKTOVANJE
42. PREOBLIKOVANJE ODLUKA
43. STRATEGIJA PROJEKTA
44. VREDNOVANJE PROCESA PROJEKTOVANJA
45. PROGRAM CILJEVA
46. PROGRAMSKA NAČELA
47. CILJANI PROSTOR
48. TEORIJA U VEZI SA CILJANIM PROSTOROM

INTERNACIONALNA ISKUSTVA U VEZI SA CILJANIM PROSTOROM

49. HIJERARHIJA CILJANE SREDINE
50. KVALITET CILJANE SREDINE
51. USMERAVANJE KA CILJANOJ SREDINI
52. OGRANIČENJA ZA CILJANU SREDINU
53. PROSTORNE POTREBE
54. STANDARD PROSTORA
55. TEHNIČKI PODACI ZA PROJEKTOVANJE
56. UTICAJI NA PROJEKTOVANJE

- makrolokacijski
- mikrolokacijski

57. LOKACIJA

- karakteristike lokacije
- specifičnosti lokacije
- ograničenja lokacije
- prostorne mogućnosti lokacije
- razvojne mogućnosti lokacije
- vza lokacije sa ostalim urbanim tkivom
- saobraćajne veze
- vizure
- snabdevenost
- zelenilo na lokaciji
- nasledjena gradnja na lokaciji i dr.

58. STUDIJA STANJA U PROSTORU
59. STUDIJA POTREBA VEZANIH ZA LOKACIJU
60. DEFINICIJA BUDUĆE SREDINE
61. FIZIČKI OKVIR BUDUĆE SREDINE
62. PROJEKTNI ZADATAK

- karakteristike projektnog zadatka
- sadržaj projektnog zadatka
- prostorna ograničenja projektnim zadatkom
- ekonomska ograničenja projektnim zadatkom
- tabela površina
- tabela namena
- željeni odnos površina
- cilj projektnog zadatka
- dinamika realizacije projekta

63. PROBLEMSKA OGRANIČENJA

- problemi opšteg karaktera
- posebni problemi
- eksterni problemi
- interni problemi
- problemi nastali iz (ne)mogućnosti primene standarda

64. PROJEKTNI KRITERIJUMI

- opšti projektni kriterijumi
- posebni projektni kriterijumi

65. PRIMENJIVI ARHITEKTONSKO-GRADJEVINSKI OBLICI

- tipologija arhitektonsko-gradjevinskih oblika
- funkcionalnost oblika
- svrsishodnost oblika
- održivost oblika

66. ORGANIZACIJA PROSTORA

FUNKCIONALNA ANALIZA PROGRAMOM DATOG PROSTORA

67. INICIJALNA IDEJA
68. PREDLOŽENO PROJEKTNO REŠENJE
69. RAZVIJANJE PROJEKTNOG REŠENJA
70. VREDNOVANJE REŠENJA
71. IZMENA PROJEKTNIH KRITERIJUMA
72. IDEJNA SKICA
73. IDEJNO REŠENJE
74. ANALIZE IDEJNOG REŠENJA
75. ANALIZA UTICAJA

- prirodni uticaji
- ekološki uticaji
- socijalni uticaji
- kulturni uticaji
- ekonomski uticaji
- politički uticaji
- tehnički uticaji
- tehnološki uticaji

76. PROJEKTOVANI KOMPLEKS

- tipovi kompleksa
- otvoreni kompleksi
- zatvoreni kompleksi
- blok kompleks
- kula

77. PROJEKTOVANA STRUKTURA

- tipovi struktura
- organizovanje struktura
- komponovanje struktura

78. KOMPOZICIJA STRUKTURE
79. ZAHVAĆENA POVRŠINA
80. ARHITEKTONSKO GRUPISANJE

- tipovi grupisanja
- nizovi
- slobodne grupacije
- tepih grupacije
- vertikalno grupisanje
- grupisanje po dubini

81. ARHITEKTONSKA ORGANIZACIJA PROSTORA
82. ARHITEKTONSKO OBLIKOVANJE

- tipologija arhitektonskih oblika
- razvoj tipova arhitektonskih oblika
- savremeni tipovi oblika

83. ZNAK U ARHITEKTONSKOM OBLIKOVANJU
84. METAFORE U ARHITEKTONSKOM OBLIKOVANJU
85. STILIZACIJA PROSTORA
86. DIMENZIONISANJE PROSTORA U CELINI

- dimenzioni odnosi
- čovekomernost
- arhitektonski gogantizam

87. DIMENZIONISANJE PROSTORIJA

- prilagodjavanje prostorija broju korisnika
- prilagodjavanje dimenzija tipu prostorije
- prilagodjavanje dimenzija učestalosti upotrebe prostora
- postizanje optimalnih dimenzija prostora

88. DISPOZICIJA ELEMENATA PROSTORA

- dispozicije elemenata na osnovi objekta
- dispozicija elemenata na fasadi objekta
- ponavljanje elemenata
- jedinstveni elementi
- ritam dispozicije elemenata
- saobraćajna dispozicija
- konstruktivna dispozicija
- funkcionalna dispozicija
- vizuelna dispozicija

89. DIMENZIONISANJE ELEMENATA PROSTORA

- konstruktivno dimenzionisanje
- enterijersko dimenzionisanje
- saobraćajno dimenzionisanje
- dimenzionisanje po broju korisnika po jedinici površine
- dimenzionisanje po pretpostavljenom broju korisnika u jedinici vremena
- dimenzionisanje po učestalosti korišćenja

90. PROSTORNO BALANSIRANJE

- balansiranje površina
- balansiranje volumena
- balansiranje prostornih celina
- balas traktova
- odnos podcelina prostora prema prostornoj celini

91. ORGANIZACIONE SHEME "ORGANOGRAMI"
92. STRUKTURA PROSTORA

- upotrebna struktura
- funkcionalna struktura
- struktura namene
- struktura korisnika
- struktura medjuonosa
- struktura medjuzavisnosti

93. OSNOVNA ĆELIJA PROSTORA

- definicija osnovne ćelije
- tipologija osnovne ćelije
- oblik ćelije
- sadržaj osnovne ćelike
- elementi ćelije
- upotreba ćelije
- odnos osnovne ćelije prema drugim ćelijama
- odnos osnovne ćelije prema celini objekta

94. STRUKTURA OSNOVNE ĆELIJE

- funkcionalna struktura
- upotrebna struktura
- geometrijska struktura
- struktura opreme

95. KONSTRUKTIVNI PROBLEMI

- problemi vezani za vertikalne konstrukcione elemente (stubovi, rasponi stubova)
- problemi vezani za horizontalne konstruktivne elemente (površine podova)
- spratnost objekta
- premošćevanje velikih prostora
- uskladjenost osnove i fasade
- uskladjenost konstrukcije i koncepta

96. KONSTRUKTIVNI SKLOP

- tip konstruktivnog sklopa
- analiza konstruktivnog sklopa

97. FUNKCIONALNI TRAKT

- monotrakt
- dvotrakt
- trotrakt
- trakt sa koridorom postavljenim na sredini
- trakt sa koridorom postavljenim sa strane
- radijalan trakt
- trakt u obliku šah polja
- tepih sistem

98. SPRATNI ELEMENT

- tipična spratna jedinica
- kompozicija tipičnih spratnih jedinica
- FASADNI ELEMENT
- segment fasade
- modularni fasadni element
- kompozicija fasadnih elemenata
- ritam na fasadi
- RADNA TRAKA
- radni prostor
- odnos medju radnim prostorima
- RADNI GABARIT

99. ANALIZE PROJEKTNOG REŠENJA U CELOSTI
100. ANALIZE U ODNOSU NA LOKACIJU

- analiza prirodnih uticaja
- analiza stvorenih uticaja
- analiza kolskog saobraćaja
- analiza pešačkog saobraćaja
- ekonomski prilaz
- snabdevanje
- analiza orijentacije objekta
- analiza dispozicije delova objekta
- analiza pristupa objektu
- analiza urbanističkog gabarita objekta
- analiza urbanističkih vizura
- analiza kretanja
- analiza zelenih površina

101. ANALIZA PRINCIPA IZGRADJIVANJA CELINE
102. ANALIZA KOMPOZICIJE OBLIKA
103. ANALIZA UPOTREBLJIVOSTI
104. ANALIZA SKLOPA

- saobraćajna
- funkcionalna
- odnos površina
- medjuzavisnost elemenata sklopa

105. ANALIZA ZONA SKLOPA

- ulazma zona
- javna zona
- privatna zona
- servisna zona
- komunikaciona zona

106. ANALIZA PROSTORNE JEDINICE

- studija jedinice
- studija komunikacije
- medjusobni elementi

107. STRUKTURA PROSTORNE JEDINICE

- inicijalna fleksibilnost strukture
- primarna fleksibilnost strukture

108. ANALIZA MERA I DIMENZIJA

- veličina prostora
- odnosi prostorija
- veličina prostorija
- odnos medju prostorima: stambeni/radni/servisni/komunikacioni

109. ANALIZA MOGUĆEG PONAŠANJA KORISNIKA
110. ANALIZA ĆELIJ SKLOPA
111. ANALIZA ZONA ĆELIJE

- radna zona
- komunikativna zona
- ulazna zona
- pomoćno-higijenska zona
- odnos medju zonama

112. ANALIZA ELEMENATA ZONE ĆELIJE

- radna površina
- prostor za sedenje, itd.

113. PERCEPTIVNI ČINIOCI

- pravilnost oblika prostorija
- atraktivnost prostorija

114. PROSTORNE OSOBINE ELEMENATA
115. OPREMA PROSTORA
116. OPTIMIZACIJA PROJEKTA

- optimizacija prostora
- optimizacija prostornih jedinica
- optimizacija konstrukcije
- optimizacija saobraćajne sheme objekta
- optimizacija funkcionalnih celina objekta

117. IZBOR TEHNOLOGIJE GRADJENJA

- postupci gradnje
- sistemi gradnje
- delimični postupci gradnje
- materijali gradnje

118. IZBOR POSTUPKA GRADNJE

- monolitno gradjenje
- klasično gradjenje
- gradjenje kliznom oplatom
- montažno gradjenje
- specijalni tehnološki procesi
- specijalne montažne metode

119. IZBOR SISTEMA GRADNJE

- skeletni sistem
- panelni sistem
- površinski sistem
- prostorni ćelijski sistem

120. IZBOR MATERIJALA GRADNJE

- Opeka i opekarski proizvodi
- armirani beton
- prednapregnuti beton
- čelik
- drvo
- plastične mase
- senvič konstrukcije

121. UTICAJI NA IZBOR TEHNOLOGIJE GRADJENJA

- brzina gradnje
- cena gradnje
- transport
- proces montaže
- medjustanja
- konačno stanje

122. EKONOMSKI KRITERIJUMI

- kriterijumi u vidu novca i fizičkih mera
- kriterijumi ocene u poenima (slično ocenama kvaliteta)

123. IZBOR TEHNIČKOG SISTEMA, UTICAJI NA IZBOR

- sociološki podaci
- arhitektonske karakteristike
- tehnološke karakteristike
- tehnički aspekti sistema
- struktura radnih učinaka
- ekonomski podaci

124. VREDNOVANJE TEHNIČKOG SISTEMA

- obzirom na vreme
- obzirom na kvalitet
- uporedjivanje performansi tehničkih sistema
- ukupne vrednosti, vremena i kvaliteta
- rang lista o podobnosti pojedinih tehničkih sistema

125. EKONOMSKI KRITERIJUMI

- cena izgradnje
- cena lokacije
- cena opremanja
- tržišna cena gotovog objekta

126. DIMENZIONISANJE ELEMENATA GRADNJE

- USKLADJENOST KONSTRUKCIONOG SISTEMA I FUNKCIJE
- OPŠTA ANALIZA KVALITETA PROJEKTOVANOG OBJEKTA

127. ANALIZA KVALITETA PROSTORNE STRUKTURE
128. ANALIZA UPOTREBLJIVOSTI OBJEKTA
129. ANALIZA FUNKCIONALNOSTI OBJEKTA

- POSEBNE ANALIZE KVALITETA PROSTORNIH JEDINICA
- pojedinačne analize kvaliteta za svaku jedinicu
- funkcionalne analize kvaliteta
- postignut standard
- likovni kvalitet
- saobraćani kvalitet
- kvalitet veza i medjurelacija prostornih jedinica
- kvalitet veza unutar jedinice

130. ESTETSKI KVALITET

- kvalitet forme
- kvalitet kompozicije
- medjuonosi formi
- opšti estetski dojam
- opšti likovni utisak

131. USKLADJENOST OSNOVE I FASADE
132. SOCIOLOŠKI KVALITET
133. KVALITET AKCIJE U PROSTORU
134. KVALITET KOMUNIKACIJA

- vertikalnih
- horuzontalnih
- primarnih
- sekundarnih

135. STEPEN UGODNOSTI PROSTORA
136. OPTIMALNI POSTIGNUTI USLOVI
137. PRILAGODLJIVOST PROSTORA
138. FLEKSIBILNOST PROSTORA
139. KVALITET VELIČINE PROSTORA
140. KVALITET VIZURA I POGLEDA
141. MOGUĆNOST DEOBE PROSTORA
142. MOGUĆNOST POVEZIVANJA PROSTORNIH JKEDINICA
143. RAZVOJNOST PROSTORA
144. PODELA PROSTORA
145. MOBILITET PROSTORA
146. KVALITET DISPOZICIJE
147. SEKUNDARNE FUNKCIJE PROSTORA
148. MOGUĆNOST NADGRADJIVANJA
149. KOMBINABILITET FUNKCIONALNIH ELEMENATA
150. RACIONALNI TOKOVI U PROSTORU
151. TRAJNOST OBJEKTA
152. EKONOMSKA ODRŽIVOST OBJEKTA
153. STATIČKA ANALIZA OBJEKTA
154. MOGUĆNOST ODRŽAVANJA OBJEKTA
155. LJUDSKI FAKTOR I UREDJENJE
156. OPREMA OBJEKTA
157. VREDNOVANJE PROSTORNIH SFERA

- intimna
- lična
- ruštvena
- javna

158. CENTRI OKUPLJANJA
159. UTICAJNE SFERE PROSTORA
160. POSEBNE PROSTORNE ANALIZE
161. ANALIZA TEMPERATURNE KLIME PROSTORA

- grejanje i načini grejanja
- tipovi grejanja
- dogrevanje

162. ZAŠTITA OD PREKOMERNE INSOLACIJE

- zaštita dispozicijom objekta
- povlačenjem fasade
- upotrebom izolacionih materijala
- upotrebom svetloodbijajućeg stakla
- upotrebom brise soleil-a
- upotrebom tendi
- upotrebom pergola

163. ANALIZA MOGUĆNOSTI VETRENJA PROSTORA

- prirodno provetravanje
- veštačko provetravanje

164. ZAŠTITA OD BUKE

- zaštita dispozicijom objekta
- veštačka zaštita od buke

165. AKUSTIČNOST PROSTORA I PROSTORIJA

- posebni zahtevi za akustičnošću

166. ZAŠTITA OD VLAGE
167. ZAŠTITA OD ZRAČENJA
168. ANALIZA KONFORA OBJEKTA

- upotrebni konfor
- vizuelni konfor
- vazdušni konfor
- akustični konfor, itd.

169. EKOLOŠKE KARAKTERISTIKE OBJEKTA

- upotreba prirodnih materijala
- uvodjenje prirodne sredine u objekat
- odnos prema zelenilu
- odnos prema polucijama
- korišćenje prirodnih resursa

170. HIGIJENA KORIŠĆENJA OBJEKTA

- odnos prema prostornim patologijama
- omogućenje opšti visok higijenski nivo korišćenja objekta

171. UŠTEDA ENERGIJE

- ušteda električne energije
- ušteda energije za zagrevanje objekta
- ušteda energije za rashladjivanje objekta

172. KORIŠĆENJE ALTERNATIVNIH IZVORA ENERGIJE

- sunčeva energija
- energija vetra
- energija vode

173. OPŠTI PSIHOLOŠKI EFEKAT OBJEKTA

- mogući uticaj objekta na psihološko stanje korisnika
- dugoročan psihološki efekat
- psihološka ugodnost
- mogućnost intimiziranja
- mogućnost sretanja

174. OPŠTI SOCIJALNI EFEKAT OBJEKTA

- mogućnost zajedničkog boravka u prostoru
- medjuonosi onih koji borave u prostoru

175. FIZIOLOŠKI UTICAJ OBJEKTA
176. BOJE I OBJEKAT

- likovna koncepcija
- kolorit objekta
- uticaj boja na korisnika

177. FAKTURE MATERIJALA U PROSTORU
178. OSCILACIJE TRENDA I MODE PROJEKTA

- sadržanost modnih trendova u projektu
- stalnost koncepcije trenda u kojem je projektovan objekat

179. ELEMENTI TEHNIČKE OPREME OBJEKTA

- elektrooprema
- oprema za grejanje i vetrenje
- protivpožarna oprema
- vertikalne izalice (liftovi)
- sanitarna oprema
- ELEMENTI SIGURNOSTI OBJEKTA NA POŽAR I PROVALU

180. ELEMENTI ENTERIJERSKE OPREME OBJEKTA
181. NAMEŠTAJ U UNUTRAŠNJEM PROSTORU OBJEKTA
182. DISPOZICIJA NAMEŠTAJA

- postavka elemenata za sedenje
- postavka vertikalnih elemenata
- ugradjeni elementi nameštaja
- pokretan nameštaj

183. GRADJEVINSKI ELEMENTI OBJEKTA

- prozori
- vrata
- stepeništa
- liftovi, itd.

184. JEDNOSTAVNOST UPOTREBE OBJEKTA

- UPOTREBA OBJEKTA OD STRANE HENDIKEPIRANIH LICA

185. ZAŠTITA OD MOGUĆIH POVREDA U PROSTORU
186. ZAVRŠNA OBRADA

- završna obrada vertikalnih površina (zidova)
- završna obrada fasada
- završna obrada horizontalnih površina (podovi, plafoni)
- završna obrada stepeništa, koridora
- završna obrada ulaznih partija

187. MATERIJALI ZAVRŠNE OBRADE

- predstavljanje posebnih materijala završne obrade

188. PEJSAŽNO REŠENJE
189. PARTERNO REŠENJE
190. HORTIKULTURNO REŠENJE
191. NAČIN KORIŠĆENJA PROSTORA
192. ZAVRŠNA PROVERA PROSTORA

- provera po svim nivoima, uključujući i nearhitektonske

193. IZRADA GLAVNOG – IZVODJAČKOG PROJEKTA
194. SADRŽAJ GLAVNOG PROJEKTA

- urbanističko-tehnički uslovi
- urbanistička analiza (po potrebi)
- izvod iz urbanističkog plana
- pravna dokumentacija
- saglasnosti na projekat
- arhitektonsko-gradjevinski projekat (osnove, izgledi, preseci)
- arhitektonski detalji
- projekt statike
- detalji armature
- projekt niske i jake struje
- projekt grejanja i klimatizacije
- elaborat zaštite na radu
- projekt arhitektonske fizike objekta
- tehnička kontrola i dr.

195. RAZRADA PODCELINA GLAVNOG PROJEKTA

- radionički crteži
- detalji
- skice na licu mesta

196. PROJEKT ENTERIJERA

- fiksni nameštaj
- pokretni nameštaj
- oprema
- osvetljenje
- obrada podnih i zidnih površina
- klimatizacija
- posebni detalji enterijera
- izbor materijala
- izbor boja i tekstura

197. KOORDINACIJA SA INVESTITOROM
198. IZGRADNJA OBJEKTA
199. TEHNIČKI PRIJEM OBJEKTA

- PERIOD UHODAVANJA I OTKLANJANJA NEDOSTATAKA
210. UPOTREBA OBJEKTA
211. DRUŠTVENO PRIZNANJE ZA OBJEKAT






















































ANALIZA Raščlanjavanje, razlaganje celine na njene delove; prikaz, ocena, ocenjivanje; logička analiza predstavlja razlaganje pojma u njegove oznake, suda u njegove delove; psihološka analiza predstavlja raščlanjavanje jedne psihološke predstave u njene elemente; suprotan pojam- sinteza.
U urb. i /ili arh. smislu analiza se može vršiti u odnosu na veoma širok broj aspekata konkretnih formi.Tu spadaju, izmedju ostalih, analize u odnosu na prostor:: okruženje, lokaciju, klimu...; vreme odnosno stil; izabrani konstruktivni sklop; urb. i arh. elemente, njihove odnose i sklopove i td.
ANALIZA CENA Analiziranje strukture i elemenata troškova prilikom izgradnje objekta za date uslove gradnje, da bi se njihovom sintezom dobila cena koštanja i prodajna cena objekta.
ANALIZA KVALITETA KOMUNIKACIJA Prilikom arhitektonskog projektovanja, vrši se analiza kvaliteta: horizontalnih., vertikalnih, primarnih i sekundarnih komunikacija; komunikacija i veza u i izvan objekta i td.
ANALIZA MERA I DIMENZIJA Vrši se kao: analiza veličine prostorije, analiza odnosa prostorija, analiza veličina prostorija, analiza odnosa medju prostorijama – stambeni/ radni/ servisni/ komunikacioni.
ANALIZA MOGUĆEG PONAŠANJA KORISNIKA Predstavlja tip sociološke i pihološke analize, gde je potrebno utvrditi sheme ponašanja korisnika u jednom prostoru i medjuzavisnost promena ponašanja u odnosu na promene u datom prostoru.
ANALIZA PROSTORNE JEDINICE Vrši se kao: studija jedinice, studija komunikacije, analiza medjusobnih elemenata prostorne jedinice. Analiza struktura prostorne jedinice vrši se kao analiza inicijalne fleksibilnosti strukture, analiza primarne fleksibilnosti strukture.
ANALIZA SKLOPA Prilikom arhitektonskog projektovanja, vrši se analiza sklopa arhitektonskog objekta. Analiza sklopa se vrši kao: saobraćajna analiza sklopa, funkcionalna analiza sklopa, analiza odnosa površina sklopa, analiza medjuzavisnosti elemenata sklopa. Analiza zona sklopa obuhvata: analizu ulazne zone sklopa, analizu javne zone sklopa, analizu privatne zone sklopa, analizu servisne zone sklopa, analiza komunikacione zone.
ANALIZA UTICAJA Predstavlja jednu od prvih arhitektonskih analiza koje je potrebno izvršiti na početku arhitektonskog projektovanja. Analiza uticaja uključuje: prirodne uticaje, ekološke uticaje, socijalne uticaje, kulturne uticaje, ekonomske uticaje, političke uticaje, tehničke uticaje, tehnološke uticaje.
ANALIZA UTICAJA NA OKRUŽENJE (AUO) AUO su studije koje se preduzimaju sa ciljem utvrdjivanja i ocene uticaja koje predložene aktivnosti/projekat može imati na životnu sredinu tokom eksploatacionog veka. AUO je sastavni deo procesa planiranja, odnosno procedure donošenja odluka o razvoju; provera kojoj podleže predlog na ovaj način omogućava bolje i ekološki odgovorno odlučivanje. Na osnovu nalaza i zaključaka AUO studije predloženi projekat/plan se odobrava ili ne, odnosno, utvrdjuju se uslovi pod kojima se odobrava izgradnja i eksploatacija. Studijom se utvrdjuju i ocenjuju uticaji na životnu sredinu, ljudsko zdravlje i ukupnu dobrobit u ekološkom smislu, za različite vremenske horizonte i prostorni obuhvat. Takodje, predlažu se alternativna rešenja, ukoliko je potrebno, mere za ublažavanje negativnih uticaja kao i način i instrumenti za uspostavljanje kontrole nad uticajima. AUO spada u grupu opštih instrumenata za uspostavljanje kontrole nad prostornim razvojem, očuvanjem i zaštitom životne sredine. U zemljama koje kvalitet životne sredine i očuvanje životne sredine stavljaju u rang razvojnih prioriteta (na pr. u Holandiji je to treći po važnosti razvojni cilj), AUO je takodje instrument za realizaciju razvojnih ciljeva. U dosadašnjoj praksi niza zemalja AUO je radjena uglavnom za projekte objekata, sa širokom tendencijom proširivanja obaveznosti i na programe, planove i politike ukupnog urbanog razvoja.
ANALIZE KVALITETA PROSTORNIH JEDINICA Prilikom arhitektonskog projektovanja vrše se sledeće karakteristične analize kvaliteta prostornih jedinica: pojedinačne analize kvaliteta za svaku jedinicu, funkcionalne analize kvaliteta, postignuti standard, likovni kvalitet, saobraćajni kvalitet, kvalitet veza i medjurelacija prostornih jedinica, kvalitet veza unutar jedinice.
ANALIZE PROJEKTA U ODNOSU NA LOKACIJU U odnosu na lokaciju na kojoj se postavlja jedan arhitektonski objekat, vrše se sledeće analize: analiza prirodnih uticaja, analiza stvorenih uticaja, analiza kolskog saobraćaja, analiza pešačkog saobraćaja, ekonomski prilaz, snabdevanje, analiza orijentacije objekta, analiza dispozicije delova objekta, analiza pristupa objektu, analiza urbanističkog gabarita objekta, analiza urbanističkih vizura, analiza kretanja, analiza zelenih površina.
ARHITEKTONSKI PROGRAM, PROJEKTNI PROGRAM Predstavlja osnovu za projektovanje jednog arhitektonskog objekta. Arhitektonski program sadrži: osnovne podatke o lokaciji i samom objektu ( orijentacija, veličina, hidrometeorološke karakteristike lokacije, geomehaničke karakteristike tla itd. ), sadržaj i funkcije prostornih celina novog objekta ( ulaz, hol, dnevni boravak, spavanje itd. ) sa traženim nivoom obrade prostora i potrebnim površinama. Arhitektonski program sadrži i osnovne konstruktivne karakteristike novoprojektovanog objekta.
U urbanističkom smislu, program predstavlja osnovne smernice prostornog razvoja i planiranja razvoja jedne urbane celine.
ARHITEKTONSKI USLOVI Arhitektura je rezultat određenih uslova: društva, vremena i prostora. To su, pre svega, svi oni objektivni i konkretni društveno - ekonomski uslovi koji utiču na formiranje društvene svesti, odnosa između ljudi, nivoa i rasporeda ekonomskog potencijala, proizvodnih snaga, institucija itd.
Svako društvo ima arh. kakvu želi, može i zaslužuje da ima. Arhitektonsko delo je proizvod određenih uslova, određenog društvenog programa i ugovora. Nema arhitekture van neposredne sfere društva kao istorijske kategorije.
Konfiguracija terena, vegetacija i mikroklima, prirodni uslovi i izvori energije, materijal, tradicija, mentalitet ljudi, običaji i kultura sredine - sve su to uslovi koji uveliko određuju lik arhitekture. Kuća je kao istorijski fenomen vrlo čvrsto vezana za teren na kojem je sagrađena. Ona je duboko utemeljena u rodno tlo čoveka koji je stvara. Ako buduća dela arhitekture, oslobođena zakona statike, postanu pokretnapotrošna dobra, ako se pristupi masovnoj proizvodnji kuće kao robe, konfekcije i ambalaže života, šta nova tehnika i tehnologija obećavaju i nude čoveku potrošaču, onda bi arh. izgubila svoja regionalna svojstva i ostvarila univerzalni stil. Verovatno bi to značilo povratak civilizacije epohi savremenih nomada. Svet bi onda odista postao jedan, jedinstven, ceo i verovatno univerzalno tuzan i prazan.
ARHITEKTONSKO PROJEKTOVANJE, KAO PROCES Proces rada na ostvarenju izgradnje nekog arhitektonskog objekta sastoji se u suštini od dva dela: prvi obuhvata rad na projektovanju objekta, a drugi rad na njegovom izvodjenju. Rad na projektovanju obuhvata najpre upoznavanje funkcije budućeg objekta, na temelju kojeg se prelazi na rešavanje arhitektonskog organizma definisanog koncepcijom rasporeda prostora i adekvatne konstrukcije, i konačno na razradjivanje sveukupnog elaborata (nacrta, statičkih računa, troškovnika itd.), potrebnog za pristupanje samoj izgradnji.
Osnovu za pristupanje arhitektonskom projektovanju mora sačinjavati konkretno definisani gradjevinski program, u kome je fiksirana funkcija objekta, tačan položaj mesta za izgradnju (lokacija) i svi podaci, dimenzije i detalji važni za pravilno funkcionisanje budućeg objekta. Osnovne elemente gradjevinskog programa daje budući korisnik objekta, a upotpunjuje ih arhitekta opštom analizom postavljenog zadatka. U ovoj fazi kreativnog procesa mora se sprovesti osnovna analiza funkcije objekta, njegovog odnosa prema urbanom ansamblu ili pejzažu, njegovog položaja obzirom na najšire uslove geografske, klimatske i terenske situacije.
Prva konkretizacija zamisli projekta fiksira se na skici (razmera zavisi o veličini objekta; 1:200 do 1:500). Prostor definisan u ovoj prvoj fazi odredjuju u podgledu veličine osnovni materijalni elementi projektovanja (oprema, nameštaj itd.) potrebni za ostvarenje funkcije samoga objekta, a raspored prostora odredjuju funkcija, rad i delovanje koji će se odvijati u tom objektu. Potpuno je razumljivo da se već u ovoj prvoj fazi projektovanja – paralelno i sinhorno sa postavljanjem osnovnih kontura organizacije unutrašnjeg arhitektonskog prostora – rešava u osnovnim linijama i sistem konstrukcije kao i problem kvaliteta arhitektonske koncepcije. Nakon toga pristupa se na temelju daljnjih studija zadane problematike izradi detaljnih nacrta u razmeri 1:100 (glavni projekt), u kojima su u potpunosti rešeni svi osnovni prostori i konstruktivni elementi. To se postiže na taj način da se paralelno sa pripremom nacrta izradjuje statički račun, kojim se odredjuju dimenzije i izvodjački detalji svih složenijih elemenata konstrukcije. Razrada tih nacrta kao i statičkog računa potrebna je kao elaborat na temelju kojeg kompetentni upravni organ odobrava izgradnju. Zbog potrebe odredjivanja troškova za podizanje projektovanog objekta izradjuje se na temelju planova u razmeri 1:100 tačan pregled količine svih radova i konstruktivnih elemenata potrebnih za izvodjenje objekta (predmer radova, dokaznica mera); na temelju ovog elaborata unose se dobijene količine u troškovnik, u kome se u pojedine stavke opisa radova i konstrukcije (odredjenih količinom) unose cene pojedinih radova i materijala, čime se dobjva ukupna cena projektovanog objekta.
Paralelno s tim razradjuju se svi elementi koji čine kvalitetnu sintezu arhitektonskog objekta; njegov oblikovni izraz analizira se u nacrtima pročelja, perspektivnom prikazu ili izradom modela. Nakon što je projekt u osnovi izbalansiran, pristupa se izradi detaljnih izvedbenih nacrta u merilu 1:50 (palirskih planova). U toj fazi razradjuju se detaljno svi konstruktivni problemi, kao i problemi izvodjenja zanatskih radova. Paralelno sa izradom tih izvodjačkih nacrta za temelje, sve spratove, preseke i naročite detalje, izradjuju se posebni nacrti za izvodjenje složenijih konstruktivnih elemenata (armiranu betonsku ili čeličnu konstrukciju). Nakon izrade izvodjačkih nacrta razradjuju se tzv. detaljni nacrti komplikovanijih konstruktivnih pojedinosti i zanatskih radova u razmeri 1:20, 1:10, 1:5, 1:2 ili 1:1. Uz to se izradjuje i tačan opis radova. Time je pripremljen osnovni deo elaborata, na temelju kojega se može pistupiti izgradnji arhitektonskog objekta.
DETALJ, ARHITEKTONSKI 1. Elementarni deo neke građevine, enterijera ili skolopa. Pojedinačnost, posebnost.
Deo ili pojedini delovi veće celine. U arh. naziv za osnovni jedinični element jednog arh. objekta: njegove konstrukcije, dekoracije, ili dela horizontalne ili vertikalne površine ili prostora. Detalj predstavlja i element jednog arh. sklopa, način međusobnog vezivanja dva elementa, zaštite od vlage (izolacija) ili figure popločavanja. U istoriji arh. srećemo obilje detalja. Tako, na pr., manirističke i barokne zgrade obiluju gipsanim profilima, prozorskim pragovima, nišama, ornamentima, vencima, pilasterima, arhitravima, lukovima i dr.
2. Arhitektonski ili građevinski crtež nekog elementa građevine u veoma maloj razmeri, pa sve do prikaza u prirodnoj veličini (u razmeri 1:1).
DETALJ, KONSTRUKTIVNI Detaljni crtež neke konstrukcije ili građevinskog dela, bitan za samu konstrukciju ili građevinu. Radi se uvek u većoj razmeri od ostalih crteža, pa često (za zanatske radove) i u prirodnoj veličini.
DETALJNI PLANOVI Nacrti građevinskih objekata izrađeni u većoj razmeri, koji služe za izvođenje radova. U njih se ucrtava i upisuje sve ono što ne može da stane u glavni projekat i time se on dopunjuje i bliže objašnjava.
DETALJNI URBANISTIČKI PLAN Naziv za urbanistički plan koji je nastao na osnovu i iz generalnog urbanističkog plana i koji pokriva ograničenu površinu jednog grada (opštinu, blok i dr.), koju detaljno određuje i uređuje. D.u.p. sadrži elemente urbanističkog plana na nivou osnovne urbane jedinice i to: katastarski plan parcela, detaljan plan pojedinačnih izgrađenih objekata, njihovu spratnost, tačan plan saobraćajnica, tačne pozicije geodetskih i trigonometrijskih kota, a za planiranu izgradnju površina, sadrži detaljne podatke novoprojektovanih ili planiranih objekata: gabarite, spratnost, dispoziciju, saobraćajnu strukturu i dr. D.u.p. se radi za korišćenje tokom dužeg vremenskog perioda i predstavlja dokument koji obavezuje svakog i najmanjeg učesnika u procesu urbanizacije i izgradnje i čije nepoštovanje izaziva sankcije.
DEZURBANIZACIJA Pojam predstavlja suprotnost pojmu urbanizacije. Dezurbanizacija je proces putem kojeg čovek napušta urbanizovano područje iz razloga njegove ekološke degradacije, dehumenizacije, nedostatka uslova za život i rad i dr. Dezurbanizacija takodje može da bude posledica prirodnih katastrofa: požara, poplava, tajfuna, zemljotresa, rada vulkana i sl. ili posledica rata ili nuklearnih katastrofa. U procesu dezurbanizacije nestajale su čitave civilizacije nakon najezde konkvistadora u Latinskoj Americi (grad Macchu Picchu). Grad Pompeji nestao je pod lavom Vezuva. Tokom srednjeg veka kuga je uništila mnoge gradove, a požar iz 1666. godine promenio je izgled Londona. Nakon ispuštanja atomske bombe 1944. godine na Hirošimu i Nagasaki, cele oblasti su dezurbanizovane. U savremenom svetu proces dezurbanizacije je lokalnog karaktera, nastao kao posledica ekonomskih i socipolitičkih uticaja, redje zbog katastrofa (Černobil i sl.).
FAZA GRADNJE Određeni vremenski period za koje vreme se obavljaju određeni tehnološki zaokruženi radovi na nekoj građevini. gotovo svi građevinski radovi se obavljaju u tehnološkim celinama, odnosno, fazama gradnje. Međutim, na f.g. mogu da utiču i meteorološki uslovi: dolazak zime, kišnog perioda i sl. Ovo je veoma značajno za radove na otvorenom. F.g. bile su poznate još u srednjovek. arh., naročito u doba gotike, kad je izgradnja katedrala, vršena po fazama, trajala i po nekoliko vekova. U ovom slučaju, na f.g. je uticao nedostatak tehnologije i mehanizacije, jer su svi radovi izvođeni ručno, kao i nedostatak finansijskih sredstava.
FAZA RADA Skup radnih operacija i procesa na izradi jednog objekta, pri kome se ne menjaradna snaga ni po broju ni po kvalifikacijama, niti materijal i alat. Obično se operacije i procesi ponavljaju ciklički. Npr. za rad u tunelu faze rada su: izrada gornjeg potklopa, donjeg potklopa, proširenje kalote, itd.
FUNDIRANJE Pojam predstavlja naučnu disciplinu na polju građevinarstva i arh. koja se bavi projektovanjem i izvođenjem podloge na kojoj se podiže jedna građevina, odnosno, mestom prenošenja opterećenja jedne građevine na tlo ispod nje.
Svi temelji - tj. oni delovi objekta preko kojih se prenosi celokupno opterećenje objekta na tlo - mogu se podeliti prema načinu f. u dve grupe: A. plitko fundiranje i B. duboko fundiranje.
Temelji kod plitkog f. se formiraju odmah ispod najnizih prostorija (podruma, suterena). Za građenje temelja kod dubokog f. postoji više razloga. Najčešći su:
- Površinski slojevi zemljišta imaju malu nosivost, a opterećenja su velika, tako da se primena ma koje vrste temelja plitkog f. ne može postići dovoljna sigurnost građevine, već se temelji moraju spuštati dublje u zemljište (obično do tla veće nosivosti);
- Ako se pokaže kao ekonomičnije rešiti sigurnost i stabilnost građevine dubinskim f. nego plitkim;
- Kod objekata bez podruma kada treba doći do tla, koje se ne mrzne.
A. Kod plitkog fundiranja razlikujemo sledeće načine fundiranja:
- pojedinačni trakasti temelji, trakasti (linijski) temelji, pločasti (površinski) temelji (ravne ploče, ploče ili rebraste ploče ojačane kontragredama.
B. Kog dubokog fundiranja razlikujemo sledeće načine fundiranja:
- fundiranje na spuštenim temeljima (dubokim temeljima), fundiranje na šipovima, f. na bunarima - sanducima, f. na kesonima.
Kod f. na spuštenim temeljima spuštaju se do nosećeg tla celi temelji (sa zidovima). Kod f. na šipovima, ako bi bila potrebna velika dubina spuštanja ili u slučaju podzemne vode, do nosivih slojeva zemljišta može se lakše dospeti pobijanjem šipova sa površine terena. Kada je zemljište takvo da je nemoguće fundirati u otvorenim jamama, a takođe ni šipovi ne mogu doći u obzir (kamenito tle), u takvim slučajevima se f. na otvorenim bunarima (kružna osnova) ili sanducima (pravougaona osnova). F. na kesonima se isključivo primenjuje kod ibženjerskih objekata (mostova i sl.). To je način f. pod vodom u zatvorenim sanducima
GANTOGRAMI Gantogram je grafički prikaz zamišljenog tehnološkog redosleda i vremena odvijanja radova. Na apsicisnu osu unosi se vreme izvodjenja radova, a na ordinatnu osu planirani radovi. Trajanje rada označeno je punom crtom. Gantogram se može dopuniti podacima o količini rada, broju radnika i sl. U toj tehnici planiranja oblikuju se radovi, od kojih se sastavlja plan iz stavki troškovnika. Ako tehnologija rada dozvoljava, istovrsni radovi se mogu sažeti u jednu grupu radova. Vreme trajanja radova TA u danima jeste TA=QNs/RS (Q je ukupna količina rada, Ns norma sati potrebni za jediničnu proizvodnju Q, R broj radnika koji učestvuju u jedničnoj proizvodnji, S broj radnih sati na dan). Ako se rad izvodi mašinski, vreme rada izračunava se iz učinka mšine TA=Q/US (U je praktični učinak mašine).
Gantogrami se izradjuju u tri faze. Prva faza se sastoji od popunjavanja tabelarnog dela gantograma. U drugoj fazi utvrdjuje se vreme trajanja radova. U trećoj fazi izradjuje se gantogram utvrdjivanjem tehnološkog sleda radova i povlačenjem crta koje označavaju dužinu njihovog trajanja, koja se može označiti ili brojem radnih dana od 1 do n, ili kalendarskim danima podelom na nedelje i mesece, ili na oba opisana načina. Utvrdjivanje redosleda radova najvažniji je deo planskog rada. O njemu ovisi rok dovršenja objekta, koji može biti duži ili kraći pri istom broju radnika, odnosno mašina. Ako se radovi odvijaju samo jedan po jedan, njihovo trajanje će biti duže. Tehnološki i konstruktivni zahtevi gradjenja objekata gotovo uvek dozvoljavaju istovremeno odvijanje više ili manje radova. Planiranje gradjevinskih radova omogućuje skraćenje rokova gradjenja kombinacijom različitog redosleda i medjusobnih ovisnosti radova.
GRAĐEVINSKA LINIJA 1. Ravna, horizontalna granična linija neke građevine ili područja gradilišta. 2. Zakonom ili propisima određena granična linija gradnje nekog građevinskog objekta u nekoj urbanističkoj zoni. G.l. određuje granicu gabarita građevine u odnosu na granicu placa, građevinskog zemljišta ili okolnih ulica, trga ili objekta. Regulaciona linija je linija koja uspostavlja međusobne odnose građevinskih linija susednih objekata ili građevinskih objekata u nekoj ulici ili urbanoj zoni.
Regulacionom linijom se regulišu odnosi gradilišta prema ulici. On obeležava površinsku traku koja pripada ulici i koja odvaja javne saobraćajne površine namenjene pešaku ili kome drugom vidu saobraćaja od površina namenjenih za izgradnju. Regulaciona linija prema tipu izgradnje moze biti za zgradu ili ogradu.
Građevinska linija ili regulaciona linija za zgradu označava položaj zgrade prema ulici i njenoj regulacionoj liniji. Građevinska linija i regulaciona linija ulice kod gradske ivične izgradnje čine opštu regulacionu liniju.
Regulaciona linija za zgrade primenjuje se samo kod tipa ulične stambene izgradnje koridorskog sistema, gde se vična izgradnja po svom položaju poklapa sa regulacionom linijom ulice. Međutim ,kod izgradnje prigradskih naselja ili naselja porodičnih individualnih kuća i dvojnih zgrada ili zgrada u nizu, kod kojih predbašta, mada pripada sastavu parcele, ipak čini jedinstvo oblikovanja ulice, regulaciona linija ulice reguliše polozaj ograde, te ova linija postaje regulacionom linijom za ogradu.
Regulaciona linija za zgradu ili građevinska linija kod porodične individualne izgradnje postavlja se mahom paralelno regulacionoj liniji za ogradu. Kompoziciono rešenje postavljanja zgrada u odnosu na pravac ulice i reljef terena utiče na rasytojanje građevinske linije od regulacione.
GRAĐEVINSKA PARCELA Pod građevinskom parcelom podrazumeva se katastarska parcela na površini koja je prema Generalnom urbanističkom planu namenjena izgradnji, a u pogledu veličine i oblika odgovara predviđenim uslovima. Veličina površine građevinske parcele, kao i dužina njene strane prema ulici zavisi od urbanističke koncepcije, karaktera naselja i gustine nastanjenosti, odnosno koeficijenta iskorišćavanja zemljišta i visine objekata.
Kod seoske izgradnje veličinu parcele određuje okućnica, a kao najmanja površina kod individualne izgradnje moze se primeniti 200kvm za parcelu.
Najmanja dužina fronta parcele određuje se prema vrsti naselja i nameni izgradnje, ili uslovima urbanističke koncepcije (12, 14, 16 pa sve do 40m).
Dubina parcele je uslovljena namenom građevinskih blokova i saobraćajnom mrežom. Pri određivanju dubone parcele rukovodi se principima načina gradnje i izborom tipova stambenih zgrada, kao i visinom objekata.
Način gradnje je vezan za koncepciju urbanističkog rešenja i visinu objekata.
Međutim, principi kolektivne izgradnje društvenog sektora i sprovođenje zakona o nacionalizaciji građevinskog zemljišta omogućili su ostvarenje urbanističke koncepcije postavljanjem stambenih objekata u slobodnom prostoru, bez ograničavanja površina koje pripadaju objektima. Primena parcelacije i njeno striktno sprovođenje obavlja se kod posebnih nselja ili delova naselja, gde se zbog izvesnih karakteristika tipova stambenih zgrada, navika stanovništva i ekonomskih uslovan često parcelacije primenjuju iz opravdanih razloga.
GRAĐEVINSKA ZONA Utvrđena površina gradske teritorije koja je po generalnom urbanističkom planu predviđena za određenu namenu ili vrstu izgradnje (građevinski rejon). Podela na zone (zoniranje) vrši se prema nameni izgradnje, npr. na (a) zonu zelenila, (b) stambenu zonu, (c) administrativno-upravnu zonu, (d) zonu specijalne izgradnje, (g) industrijsku zonu itd.

GRAĐEVINSKI BLOK Ulicama oivičen deo gradskog zemljišta koji obrazuje jednu građevinsku celinu. Deli se na građevinske parcele. Veličina i broj parcela zavisi od sistema i tipa izgradnje. Za pojedine blokove propisuje se sistem izgradnje: zatvoren, poluotvoren i otvoren.
GRAĐEVINSKI MODEL Takođe nazvan i arhitektonski model ili maketa (sa sličnim značenjem). Predstavlja plastičan trodimenzionalan prikaz građevine uzrađen u umanjenoj veličini u odnosu na original (razmera). G.m. može da bude izrađen od drveta, kamena, gipsa i drugih materijala. Po pravilu, g.m. se izrađuju da bi se videli oblik i kompozicija projektovane građevine koja još nije izgrađena. U istoriji arh., građevinski modeli su često korišćeni u arhitektonskom enterijeru, da bi se pobliže prikazali podaci o građevini: vreme izgradnje, ime donatora i investitora i sl. G.m. su građeni već u doba Srednjeg veka, u vidu fantastičnih modela, koje pronalazimo u sakralnoj umetnosti (na pr. sarkofazi, baldahini, tabernakli, kultni predmeti). Male modele crkava nalazimo unutar gotičkih crkava, gde su naznačavali projektovani oblik i imena donatora. U doba renesanse, g.m. su bili veoma često korišćeni za vreme projektovanja kapitalnih objekata, kada su davali informacije o konstruktivnom sistemu i formi budućeg objekta (na pr. crkva Sv. Petra u Rimu). G.m. su danas sastavni deo svakog značajnijeg arhitektonskog projekta, gde pokazuju osnovne elemente forme budućeg objekta.
GRAĐEVINSKI NACRT, GRAĐEVINSKI PLAN, PLAN, GRAĐEVINSKI CRTEŽ Crtež, plan, nacrt, koji predstavlja neku građevinu u njenoj osnovi, preseku, izgledu, konstrukciji građevine ili detalju njenog sklopa, u nameri da sačuva i prenese informacije o njoj i njenim tehničkim i estetskim karakteristikama, tako da se, na osnovu ovih informacija, omogući njeno fizičko izvođenje u celini ili detalju. G.n. sadrzi osnovne elemente: osnove objekta, preseke, izglede (unutrašnje i spoljnje – fasade sa detaljima). G.n. može da bude izrađen u veličini samog objekta kojeg prikazuje, ili, najčešće, umanjen u odnosu na njega, odnosno u odrđenoj razmeri ili proporciji. G.n. može da bude: idejni nact, izvođački nacrt – palirski plan. Idejno nacrt predstavlja osnovno rešenje projektovanog građevinskog objekta sa analizom njegove funcionalnosti, tehnologije korišćenja i estetskih vrednosti. Izvođački nact je nacrt koji sadrži sve elemente neophodne za izvođenje objekta: kote, nivelete, opise materijala, i detalje za izvođenje.
HORTIKULTURA Naučna disciplina koja se bavi umetničkim i stručno – praktičkim oblikovanjem pejsaža. Hortikulturom i njenom primenom u arhitekturi bavi se pejsažna arhitektura i arhitekti pejsažisti. Hortikultura proučava razne tipove biljnih vrsta i biljaka i primenjuje ih u funkciji arhitekture i urbanizma. Hortikultura donosi planove za ozelenjavanje gradova, pošumljavanje, izradu i održavanje parkova i vrtova, izgradnju zelenih površina u gradu, ukrašavanje cvećem gradskih trgova.
Hortikulturni plan je plan sadnje ukrasnog drveća, žbunja, cveća, plan izrade cvetnih nasada, održavanja leja, ružičnjaka, živih ograda, staza, fontana i česmi, pergola, rondela, promenada, esplanada, gazebo-a i dr.
Visoki stepen razvoja hortikulture dostigli su na Dalekom Istoku Kina i Japan, dok je vrhunac razvoja hortikulture Evropa doživela u periodu baroka, naročito razvojem francuskog i italijanskog vrta.
IDEJNI ARHITEKTONSKI PROJEKT Detaljnije, u određenoj razmeri predstavljena koncepcija projekta jednog arhitektonskog objekta. Idejni projekt se obično radi u razmeri 1:200 (ili 1:500 – 1:100) i predstavlja osnovu za dalju razradu.
IDEJNI NACRT, IDEJNO REŠENJE U arhitektonskom projektovanju, idejno rešenje je plan objekta u vidu prvobitne ali definitivne skice, koja sadrži osnovne elemente projektovanog objekta: orijentaciju objekta, dispoziciju prostorija, oblik i raspored prostorija, osnovne funkcionalne karakteristike, šemu kretanja i osnovne konstruktivne karakteristike budućeg objekta. Idejni nacrt je startni nacrt na osnovu kojeg se vrši dalje projektovanje i dalja razrada rešenja. Sledeći stupanj u gradaciji arhitektonskog projektovanja predstavlja idejni projekt.
IDEJNI PROJEKAT (GENERALNI PROJEKAT) Projekat koji idejno rešava postavljeni gradjevinski zadatak. U projektu su dati definitivni oblici i glavne dimentije objekta, bez detaljisanja potrebnog za izvodjenje. Služi za uporedjenje varijanata i za izradu investicionog programa.
IDEJNI PROJEKT Predstavlja osnovni projekt arhitektonske tehničke dokumentacije, na bazi koga se vrši dalje projektovanje u vidu glavnog i izvodjačkog projekta. Idejni projekt je detaljniji i odredjeniji projekt u odnosu na idejno rešenje ili idejni nacrt, jer uključuje konačno definisane dimenzije objekta, njegov konstruktivni sistem, definitivne funkcionalne karakteristike i materijale od kojih će bududći objekat biti izveden. Idejni projekt se radi u pogodnoj razmeri, ali često ne većoj od 1:100, retko 1:50. Predstavlja osnovu za razradu glavnog i izvodjačkog arhitektonsko – gradjevinskog projekta.
IDEJNO REŠENJE Nacrt. Skicom predstavljena koncepcija plana i projekta za jednu građevinu ili deo građevine.
INTERPOLACIJA Postupak kojim se iz datih vrednosti yo, y1,..., yn neke nepoznate funkcije za odgovarajuće vrednosti argumenta xo, x1,..., xn, nalaze druge nepoznate njene vrednosti u intervalu (xo, xn). To se radi najčešće pomoću polinoma n-tog stepena.
INTERPOZICIJA Umetanje, stavljanje između; zalaganje.
IZVODJAČKI PROJEKT Arhitektonsko – gradjevinski projekt jednog objekta, uradjen detaljno, da je prema njemu moguće izvodjenje tog objekta. Izvodjački projekt jednog arhitektonskog objekta sadrži: program objekta, situaciju, sve osnove, preseke i fasade, statički proračun, gradjevinske detalje, gradjevinsku fiziku, projekt zaštite na radu, projekt elektroinstalacija niske i visoke struje, projekt vodovoda i kanalizacije, projekt grejanja i klimatizaije. Izvodjački projekt sadrđi projekt geomehaničkih ispitivanja tla i po potrebi, detalje enterijera.
U zavisnosti od veličine objekta i detaljnosti koja je potrebna za izvodjenje, izvodjački projekt se radi u različitim razmerama: 1:100, 1:50 i manjim.
MAKETA Plastičan model, skica koja prikazuje jedan arh. objekt ili jednu urbanističku kompoziciju. Uopšteno, model od gipsa, drveta, kartona i sl., redovno u manjoj razmeri a po potrebi i obojen. Postoje sledeće m.: m. spomenika, m. arhitektonskog ansambla, m. projekta regulacione osnove, m. urbanističkog područja, m. pozorišne scene.
NACRT Putem crteža prikazano rešenje nekog arhitektonskog objekta ili gradjevine, koje služi kao osnova, podloga za izradu arhitektonskih planova. Takodje, naziva se i: predprojekt, projektna skica ili idejno rešenje.
NAMENA POVRŠINA Plan namene površina i upotrebe zemljišta glavni je deo prostornog plana, iako taj plan u prostornim planovima ima manje značenje nego u urbanističkim planovima. Kao podloga služe karte u razmeri koje odgovara području za koje se izradjuje prostorni plan (npr. za opštinske planove razmera 1:25 000, za regionalne 1:50 000 do 1:250 000, za republičke planove razmera 1:250 000 do 1:500 000). U planu namene površina naznačene su zone namena i pojedinačne lokacije nekih specifičnih objekata
NAMENA POVRŠINA, PLAN NAMENE POVRŠINA Plan namene površina osnovni je deo generalnog urbanističkog plana. Njime se propisuje upotreba zemljišta, i to odredjivanjem zona i pojedinačnih lokacija. Generalnim se planom utvrdjuju sadržaji koji imaju funkciju gradskog, a ne lokalnog značenja. Njihov je smeštaj potrebno odrediti na nivou celine, a ne na nivou detaljnog urbanističkog plana, bilo zbog toga što utiču na ukupnu koncepciju, bilo što imaju posebne lokacijske zahteve s obzirom na obeležja zemljišta ili obzirom na prostorni odnos s drugim opšte-gradskim funkcijama.
Zona se od pojedinačne lokacije ne može razlikovati veličinom površine. Ona obuhvata na odredjenoj površini više korisnika prostora koji su uglavnom homogeni (skupina čestica), pa smeštaj bilo kojeg od njih nema važnosti za celinu grada. To znači da je zona zapravo konačna jedinica za nivo generalnog plana pa ju je potrebno planirati i na nivou detaljnog urbanističkog plana, koji će pokazati razmeštaj svake čestice. Pojedinačna lokacija odredjuje se na nivou generalnog plana za sadržaje koji se u gradskom prostoru pojavljuju izolovano, bilo zato što funkcionišu prema načelu gravitacije (centri, škole) ili imaju specifične lokacijske zahteve obzirom na obeležja terena ili funkcionalne odnose.
Kriterijumi za odredjivanje površina jesu: obeležja terena (nagib, osunčanost, vlažnost, nosivost, izgled, rastinje itd.), upotreba okolnog zemljišta, postojeća vrsta izgradjenosti, smeštaj u gradu ( obzirom na saobraćajnice i saobraćajne terminale, regionalni saobraćajni sistem, rečnu ili morsku obalu, smer vetrova, smer tokova i visinu podzemnih voda) te načelo gravitacije (udaljenost od osnovne škole, trgovine dnevnog snabdevanja, lokalnog središta snabdevanja, javnih službi, većeg opskrbnog središta i sl.).
Površine se prema nameni klasifikuju na stambene zone, koje mogu biti samo stambene (osim stanovanja dopuštena je i trgovina na malo i osnovne ulsuge) i stambeno centralne zone (prizemlja u načelu namenjena za trgovinu i usluge), stambeno-poslovne zone (kao stambene zone, a dopuštene su i manje proizvodne jedinice koje ne smetaju okolini te poslovne zgrade), gradska središta ili poslovne zone (sve središnje funkcije uz mali deo stanovanja), poslovno-manipulacijske zone (trgovina na veliko, skladišta, poslovne zgrade), industrijske zone (industrijski pogoni, servisi, skladišta, proizvodni zanati i sl.), saobraćajne površine (ulice, trgovi, šetališta, javna parkirališta), transportne površine (pruge, stanice, aerodromi, luke), slobodne površine (javne zelene površine, sportske, poljoprivredne i šumske površine), posebne površine (groblja, sajmišta, deponije, vojni objekti), zaštićene zone (zone zaštite spomenika, prirode, vodozaštite, zaštitni zeleni pojasi, pojasi funkcionalne zaštite), neizgradive (non aedificandi) površine (zone i pojasi posebnih ograničenja, zone prostorne rezerve i sl.) i mreže pojedinačnih lokacija.
OTPORNOST GRADJEVINSKIH MATERIJALA Tehnička disciplina koja proučava ponašanje materijala i od njih načinjenih konstruktivnih elemenata pod delovanjem spoljašnjih i unutrašnjih sila. Upotrebljava se i naziv nauka o čvrstoći. U toj disciplini proučavaju se mehanička svojstva materijala, analiziraju naprezanja i deformacije, sistemski se razvrstavaju idelani i realni maaterijali, zatim se ispituju takvi materijali i analiziraju konstruktivni elementi.
Jedan je od osnovnih zadataka konstruktora odredjivanje naprezanja i deformacija u okolini proizvoljne tačke posmatranja konstruktivnog sistema ako je poznat oblik sistema, način oslanjanja, spoljašnje opterećenje i mehaničke karakteristike materijala, kako bi se moglo prići racionalnom dimenzionisanju, proveri postojećih dimenzija ili oceni stabilnosti. Problem se svodi na odredjivanje dvaju tenzorskih polja, tenzora deformacije i tenzora naprezanja, te njihovih medjusobnih odnosa i uticaja. Deformacije i naprezanja odredjeni su geometrijski jednoznačno, bez obzira na strukturu i fizička svojstva tela koje je podvrgnuto deformaciji. Da bi se postavljeni problem rešio u celini, potrebno je uspostaviti veze izmedju naprezanja i veličina kojima je opisana deformacija u okolini posmatrane tačke tela. Te veze zavise od mehaničkih karakteristika materijala.
OTPORNOST MATERIJALA Naučna diciplina koja se bavi proučavanjem napona i deformacija u čvrstom telu pod dejstvom spoljnih sila, polazeći od izvesnih pretpostavki o ponašanju elastičnog tela.
PALIR, PARLIER, POLIER, PALIER, PARLER (franc.) 1. Govornik, tumač, osoba koja tumači i objašnjava građevinski i arhitektonski plan. U srednjem veku, bio je to zastupnik kamenoklesara na jednom gradilištu.
2. U formi "parler", takođe, pojavljuje se naziv za familiju zidara ili kamenoklesara.
3. Danas, to je osoba koja tumači, upoređuje i kontroliše mere i kvalitet gradnje sa onima datim u građevinskom ili arhitektonskom planu. V. Palirski plan.
PALIRSKI PLAN Naziv za građevinski ili arhitektonski plan koji sadrži dimenzije i mere karakteristične za objekat koji prikazuje. Palirski plan je naziv koji se upotrebljava da bi naznačio izvođački plan nekog arhitektonskog ili građevinskog objekta.
PEJSAŽNI SISTEM GRADNJE U urbanizmu, pojam se koristi da bi naznačio urbanističku kompoziciju arhitektonskih objekata slobodnostojeće postavljenih u jednom urbanom prostoru. Pejsažni sistem gradnje kod stanovanja pretpostavlja stambene jedinice ili lamele koje su postavljene samostalno u zelenilu, nezavisno jedna od druge. Pejsažni sistem gradnje karakterističan je za gradnju bolnica, škola, univerziteta, gde su postavljeni izolovani paviljoni unutar jedinstvene urbanističke kompozicije plana.
PEJSAŽNI URBANIZAM Naziv za urbanizam koji je razvijen naročito u periodu baroka u Francuskoj i Italiji, koji je koristio elemente urbanog pejsaza i pejsažne arhitekture za podizanje urbane strukture jednog grada. Osnovne karakteristike p.u. su: izrada gradske scenografije, nalik pozorišnoj uz upotrebu elemenata vrtne i parkovske arhitekture, ostvarenje vizuelnih prodora u jednom gradu izgradnjom veduta, bulevara, upotreba pejsažnih urbanih i arhitektonskih građevina - vodoskoka, fontana, paviljona i dr.
PEJSAŽNI VRT Naziv za formu pejsazne arhitekture koja je primenjena na obrazovanje i oblikovanje vrtova. P.v. predstavlja vrtnu arhitekturu koja za akcent i cilj ima oformljenje i negovanje specifičnog pejsaža i pejsaznih oblika.

PLAN 1. Ravnica, površina, ravan prostor, ravno zemljište; 2. nacrt, crtež građevine; kartografsko prikazivanje neke manje oblasti.
PLAN KRETANJA Naziv za urbanistički ili arhitektonski plan koji je izveden na osnovu analize kretanja kroz određen prostor (arh. objekt ili grad). P.k. sadrži ključna mesta koja su od značaja za saobraćaj kroz zonu koju predstavlja. U arh. smislu, to je analiza kretanja kroz jedan arh. objekt sa ucrtanim svim značajnijim pravcima, frekvencijama (učestalosti) kretanja i mestima gde se menja smer ili struktura kretanja. U urban smislu, p.k. predstavlja sistem saobraćajnica povučenih izmađu značajnih ziljnih tačaka, analiziran prema vrsti saobraćaja (pešački, kolski, metro), tipu saobraćajnica(pešačke, kolske, biciklističke, šinske), frekvenciji kretanja, mestima ukrštanja i promene pravca kretanja. P.k. je osnovni element koji predodređuje jedan urbanistički plan.
PLAN PROMETA, PLAN SAOBRAĆAJA Plan prometa je, uz plan namena površina, drugi osnovni deo generalnog urbanističkog plana. Ulična je mreža jedan od važnijih elemenata koji čine sliku grada i možda najoučljiviji element urbanističke kompozicije. Zbog toga sistem ulica nije delo samo specijalista za saobraćaj, nego u prvom redu urbanista, koji plan grada zamišljaju u celini. Medjutim, kako se saobraćaj toliko razvio da je za njegovo temeljito rešavanje potrebno i veliko specijalizovano znanje uz upotrebu složenog matematičkog aparata, razvilo se u poslednjih 50-ak godina i zvanje saobraćajnog inženjera, pa je koncepcija saobraćajne mreže zajedničko delo urbanista u njenoj opštoj koncepciji i saobraćajnih inženjera u području prognoza, programiranja, analiza i dimenzionisanja.
PLAN, GRADJEVINSKI (1) Predstavljanje količinskog i vremenskog predviđanja izvršenja građevinskog zadatka. Predviđanje samo količinskog izvršenja, kapaciteta ili finansija naziva se statički plan. Unošenjem vremenskog faktora dobija se dinamički plan, koji se deli na godišnji, kvartalni, mesečni, dekadni i dnevni dinamički plan. Mesečni i ostali nazivaju se još i operativni dinamički planovi, ili kalendarski planovi rada. Predviđanje za duži period građevinskih događaja može se predstaviti perspektivnim planom. (2) Crtež na osnovu koga treba izvršiti neki tehnički posao, kao sastavni deo projekta. Tako imamo: radionički plan, palirski plan i sl.
PLAN, PALIRSKI Plan koji je do detalja razrađen i kotiran da se po njemu mogu bez zadržavanja da izvode radovi. Palirski planovi se rade obično u većoj razmeri.
PLANER, PROSTORNI PLANER Naziv za urbanistu koji se bavi prostornim planiranjem. Planer moze da bude: regionalni prostorni planer, generalni prostorni planer, regulacioni prostorni planer ili detaljni prostorni planer.
Prostorni planeri donose prostorne planove i sprovode proceduru njihovog usvajanja i realizacije.
PLANERSKE KATEGORIJE Naziv za kategorije urbanog planiranja prisutne u savremenom urbanizmu a koje su zasnovane na osnovne “četiri urbane funkcije” koje je postavio CIAM ranih tridesetih godina: rezidencija (stanovanje), industrija (komercijalne funkcije), javni prostori i institucije i otvoreni prostori. P.k. koje još uvek koriste planeri baziraju se onima stvorenim u periodu ranih tridesetih godina: ideja urbanog susedstva, Radburn ideja, koncept superbloka, koncept izdvajanja pešačkog i kolskog saobraćaja, separacija urbanih funkcija (četiri, odnosno pet urbanih funkcija).
PLANIRANJE (a) Davanje definitivnog oblika, po projektu, veštačkim zemljanim objektima, npr. zemljanom trupu puta ili železnice. (b) Izravnavanje terena radi dobijanja potrebnih horizontalnih ravni. Vidi: Grubo ~, Fino ~.
PLANIRANJE GRADA Planiranje grada, kao opštinsko planiranje se zasniva na obrađivanju podataka i statističkih materijala vezanih za grad, kao i sociološkim istraživanjima i ispitivanjima. Ostvareni rezultati istraživanja se obrađuju i ugrađuju se u dokumente i osnove (platforme) za planove.
PLANIRANJE ZA BUDUČNOST, URBANISTIČKO PREDVIĐANJE Način urbanističkog planiranja ili urbanističkog predviđanja koje uključuje u svoj plan moguće promene urbanističkih uslova u bližoj budućnosti, koje će dovesti do promene urbanističkih koncepata. Osnovne odrednice p.b. predstavljaju prognoze i predviđanja u sferama zivota: socijalnoj, tehnološkoj, demografskoj, ekološkoj, informatičkoj, saobraćaju, društvenom uređenju i dr. Metode u.p. su različite i zavise od postavljenih ciljeva planiranja i principima na kojima su zasnovana urbanistička predviđanja.
PLANIRANJE, VIDOVI PLANIRANJA Mada urbanizam kao disciplina u užem smislu reguliše gradove i naselja, njihovu strukturu, funkciju i namenu, društvene, prosvetne i komunalne probleme, ipak bi se po teoretskom tretiranju zadataka i delokruga rada mogao posmatrati u posebnim celinama planiranja, kao:
- zemaljsko planiranje (na području jedne države),
- republičko (na području republike),
- pokrajinsko,
- oblasno,
- regionalno planiranje i oblikovanje: u granicama sreza, komune, područja, predela i urbanih jedinica. Ono moze da bude: administrativno, ekonomsko, geološko, arheološko, istorijsko, privredno, saobraćajno, geografsko, klimatsko, etničko, gravitaciono i dr.;
- specijalno urbano lokalno planiranje i projektovanje u granicama grada i gravitacionog područja, atara, šireg i uzeg rejona, naselja, klimatskih mesta, odmarališta, letovališta, banja, naselja i jedinica stanovanja.
Navedeni vidovi prostornog planiranja i projektovanja temelje se na sakupljanju (analitika) i na sređivanju (predviđanje i planiranje delatnosti) u svim odgovarajućim oblastima tehničkih i vantehničkih nauka.
Regionalno, republičko (uključivo oblasno i pokrajinsko) i zemaljsko planiranje čine najviši stepen urbanističkog planiranja.
POSEBNE STRUKTURE U urbanističkom smislu, posebne strukture imaju specifičnu ulogu u identifikaciji gradova i naselja i danas, kada ponavljanje fizičkih struktura postaje jedna od temeljnih opasnosti za urbanu formu i to sa više aspekata - ove naglašene, specifične jedinice prostora postale su zahvalna tema istraživanja fizičkih struktura. Ove strukture multipliciraju svoje vrednosti česyto i svojim programima, istaknutim položajima koje zauzimaju, simboličnim značenjem za naselje, pažnjom i energijom sa kojom se izvode, itd. Nedostatak kakvih posebnih struktura u mnogim, naročito stambenim ansamblima, jedan je od razloga njihove česte neprivlačnosti.
POZICIJA PREDRAČUNA Stav predračuna, obeležen rednim brojem, koji daje količinu, jediničnu cenu i ukupno koštanje jedne odredjene vrste rada kao sastavnog dela gradjevine. Svaka pozicija mora da ima svoj opis koji je karakteriše.
PREDMER Obračun količina radova po pozicijama predračuna gradjevinskog objekta. Te količine služe kao osnov za izradu predračuna. Razlikujemo predmere za pretprojekat, za idejni i za glavni projekat. Za pretprojekat se predmer radi približno, prema krupnim pokazateljima, za idejni projekat prema približnim dimenzijama, a za glavni projekat prema dimenzijama iz glavnog projekta.
PREDRAČUN (TROŠKOVI) Sastavni deo projektnog elaborata koji sadrži predvidjeno koštanje gradjenja nekog tehničkog objekta. Sastoji se iz niza pozicija čiji zbir koštanja daje predračunsku sumu, koja predstavlja ukupno predvidjeno koštanje objekta. Predračun može da se radi na osnovu pretprojekta, idejnog projekta i glavnog projekta, prema koijma nosi i naziv. Služi za angažovanje finansijskih sredstava za gradjenje objekta, kao licitacioni dokument, kao osnova za obračun i naplatu radoa od investitora i kao osnova za proveru ostvarenih cena prilikom gradjenja.
PRIPREMNI RADOVI Gradjevinski radovi koji služe da se osnovni radovi mogu izvršiti. Dele se na: prethodne pripremne radove, glavne pripremne radove, pripremne radove gradilišnog značaja, pomoćne pripremne radove i sporedne pripremne radove.
PRIPREMNI RADOVI NA GRADILIŠTU Pod pripremnim radovima smatraju se radovi i gradnja objekata privremenog karaktera, koje je potrebno izvesti na gradilištu pre početka ili u toku gradjenja objekta. Ovi radovi obuhvataju uredjenje prostora za proizvodnju sa skladišnim i manipulativnim prostorom, gradnju objekata privremenog karaktera kao što su saobraćajnice, zgrade, cevovodi za snabdevanje vodom, vodovi za snabdevanje električnom energijom, uredjaji za odvodnjavanje, montaža opreme i priprema ili obrada materijala, i sl.
Uredjenje prostora. Urediti prostor za gradnju znači rešiti tehnologiju gradnje, organizaciju, mehanizaciju, trasnport i transportne puteve na najpovoljniji način. Gradilišta imaju različite oblike, veličinu i konfiguraciju terena, te su moguće različite varijante uredjenja prostora, pogotovo ako ima više faktora u proizvodnji. Za svako gradilište, koje je, u stari, proizvodni potencijal, treba posebno proučiti uredjenje prostora i predočiti ga projektnom dokumentacijom.
Uredjenje prostora za proizvodnju potrebno je sprovesti pri gradnji svakog objekta ili povezane grupe objekata. Nakon dovršenja objekta s proizvodnog prostora odvoze se postrojenja i mašine, a prostor se uredjuje obzirom na izgradjeni objekat i urbanističke zahteve.
PROGRAMI, ARHITEKTONSKI Predstavljaju osnovni dokument na bazi kojeg se vrši projektovanje jednog arh. ili građevinskog objekta. Program sadrži sledeće karakteristične celine: projektni zadatak (arhitektonski ili urbanistički), funkcionalne karakteristike, sadrzaj objekta, program namena, kapacitete, finansijski program i dr.
PROJEKAT ORGANIZACIJE GRADILIŠTA Je elaborat kojim se reševa način gradnje objekata s obzirom na raspoloživa sredstva, uz osiguranje kvaliteta radova, u najpovoljnijim rokovima i s najmanjim troškovima. Uz projekat se daju rešenja za izvršenje predradnji, kao npr. osposobljenje zemljišta za gradnju objekta (devijacije vodotoka, predlaganje pruga i puteva, rušenje postojećih objekata i sl.) te za pripremne i završne radove. Primenom operativnog istraživanja i upotrebom elektronskog računara odabira se najpovoljnija varijanta tehnoloških i organizacionih rešenja. Projektovanje organizacije jeste deo pripreme rada. Tehnolozi, planeri i organizatori proizvodnje rešavaju tehnička, ekonomska, pravna, socijalna, psihološka i ostala pitanja. Gradnja objekta je složen zadatak s pojedinačnim rešenjima, i sadrži npr. Zemljane radove, betonske, zidarske, završne radove i drugo, pri čemu treba uskladiti pojedinačna rešenja s kompleksnim zadatkom.
Projekt organizacije gradnje obradjuje postupno pojedine elemente (delove projekta) prema fazama rada sve do utvrdjivanja cene koštanja objekta, ako se pretpostavi da će se radovi izvesti uz predvidjene uslove.
PROJEKT (nl. projectus) Plan, nacrt, skica; predlog; nakana, namera; generalni projekt opšti nacrt, prethodni plan, plan u glavnim crtama; specijalni projekt nacrt u pojedinostima.
PROJEKT ENTERIJERA, SADRŽAJ Svaki projekt enterijera treba da sadrži: projekte dispozicije i oblikovanja fiksnog nameštaja, pokretnog nameštaja, opreme, osvetljenja, obrade podnih i zidnih površina, klimatizacije, posebne detalje enterijera, izbor materijala u enterijeru, izbor boja i tekstura.
PROJEKTNI KRITERIJUMI Naziv za kriterijume koji definišu jedan arhitektonski projekat. Projektni kriterijumi su najčešće sadržani unutar projektnog zadatka i mogu da budu: opšti projektni kriterijumi i posebni projektni kriterijumi. Projektni kriterijumi se odnose na: standarde, tehničke propise, potrebe korisnika i dr. kriterijumi se vezuju za: tipologiju arhitektonsko-gradjevinskih objekata, funkcionalnost objekata (funkcionalni kriterijumi), svrsishodnost arhitektonskih oblika, održivost oblika, ekonomski kriterijumi, kulturni kriterijumi, socijalni kriterijumi.
PROJEKTNI ZADATAK Da bi se izvršilo arhitektonsko projektovanje, potrebno je da se definiše projetni zadatak, koji postavlja zadatke i ciljeve arhitektonskog projektovanja. Prilikom analize projektnog zadatka, posebna pažnja se obraća na: karakteristike projektnog zadatka, sadržaj projektnog zadatka, prostorna ograničenja projektnim zadatkom, ekonomska ograničenja projektnim zadatkom, tabele površina, tabele namena, željene odnose površina, cilj projektnog zadatka, dinamiku realizacije projekta. Problemi koji proističu iz projeknog zadatka su: problemi opteg karaktera, posebni problemi, eksterni problemi, interni problemi, problemi nastali iz (ne)mogućnosti primene standarda.
PROJEKTNI ZADATAK, CILJ Osnovni deo projektnog zadatka sadrzi program kao izraz prostornog sadrzaja objekta. Programom se utvrđuje: kategorija objekta, struktura i kapacitet, funkcionalni zahtevi, tehnička i materijalna sredstva i svi drugi posebni uslovi kao neophodni element zadatka.
Kategorizacija arhitektonskog objekta nije neka precizno sistematizovana podela na pojedine grupe i varira u širokom rasponu od stambenih zgrada preko društvenih i drugih objekata javnog karaktera do mnjih ili većih prostornih zahvata urbanizma.
Kapacitet moze biti višestruko označen, ili kao data površina, ili kroz određeni broj stanova, kreveta, radnih mesta, jedinica prostora, bruto-produkta ili na neki drugi način izražena veličina. Dok struktura određuje prostorni odnos elemenata i princip njihove organizacije, kapacitetom se prejudicira sav kvantum arhitektonskog prostora.
Posebnim uslovima programa, koji mogu biti i fakultativno dati, obuhvataju se razni aspekti vezani za specifičan karakter, značaj, dispoziciju ili neki drugi vid budućeg objekta. Ovde spadaju svi elementi lokacije, kao deo urbanističkih uslova, prirodni i geografski preduslovi, okvirna finansijska i materijalna sredstva izgradnje, faze realizacije i dr.
Valja napomenuti da je od posebnog značaja interesa da se arhitekta-projektant neposredno uključi u rad na konstrukciji programa i projektnog zadatka koji iz njega proističe, čime u znatnoj meri olakšava sebi predstojeći napor oko rešavanja svih elemenata, od koncepcije do detaljne razrade.
PROJEKTOVANJE U ARHITEKTURI Projektovanje kao faza u stvaranju prostora predstavlja, između ostalog, utvrživanje sadržine - procesa koji se u njemu odvijaju. Njih izražavamo sklopovima i raščlanjujemo u jedinice i skupove definišući ih njihovim sredstvima.
Jedan projektovani sklop moguće je mnogostruko analizirati sa različitih stanovišta, kada se utvrđuje priroda njegovog sastava i uzajamnog delovanja, pri čemu vešta ruka analitičara može to pojedinačno razmatranje prikazati odsudnim. Ali to ne zanči da bi u procesu projektovanja samo zbir pojedinačnih posmatranja arhitekture dao rezultate. Pokušaj da mnoge činjenicee iz oblasti projektovanja uvrstimo u sistematske preglede, a da pri tome nisu određeni međusobni odnosi ovih podataka u svim nivoima rešavanja, pokazuje u svakodnevnoj praksi projektovanja očigledne nedostatke. Neuvažavanjem dinamičnosti odnosa u jedinicama i celinama ove sistematizacije veoma brzo zastarevaju, gube svoju aktuelnost.. Netreba shvatiti da je ovo posmatranje usredsređeno samo na horizontalni i vertikalni plan Naprotiv, ono se kao postupak proteze na sve faze pa obuhvata i oblikovne elemente, njihov proporcijski odnos, materijalni sastav, odliku strukture, sklop u njegovom potpunom značenju. Istraživanja u ovom pravcu - u bilo kom momentu - ukazuju na celinu, sklopove i njihovu međusobnu povezanost; jedinačne vrednosti utvrđene analitičkim postupcima definišu se isključivo svojim međusobnim odnosom. Ovde jedinice dobijaju svoje značenje tek u određenim odnosima u sklopu: izabrana jedinica neke namene ne moze biti apstraktno definisana. Ona je uvek proizvod tumačenja odnosa te jedinačne namene prema svim višim namenama. Pod višom namenom potrebno je podrazumevati sve one koje definišu prostor u neprekidnom lancu od jedinica ka urbanoj, gradskoj, svetskoj sredini. Takose ove jedinice, obzirom na mesto ili stepen posmatranja (prostor, grad, zemlja, itd.), mogu pojaviti na različitim nivoima.
Veličina i kvalitet podataka koji definišu proces projektovanja pod određenim uslovima, a u datom osmatranju su ocenjeni kao najviša jedinica, moguće je da na višem nivou, u sledećoj sredini, u drugim međusobnim odnosima ove nove sredine učestvuju kao polazne jedinice njenog obrazovanja.
Želeći da otkrivanjem ove unutarnje zavisnosti pojedinačnih istina, upravo definisanjem odnosa u sklopu, prikazemo projektantski postupak, prisiljeni smo da se odlučimo za deduktivno-analitičku metodu: prihvatajući da su u svakoj jedinici ili onome što nju definiše vidljiva i zamršena svojstva sklopa. Utvrđujući polazne vrednosti za organizaciju nekog sklopa, kao i pravila kojima se te jadinice uvršćuju u njih, zahteva se prisustvo sveukupnog posmatranja odnosa u pojavama. Arhitekt prati promenljive procese svakodnevnog zivota u čijem totalitetu nalazi odgovor za potrebu stalnog modelovanja ovih jedinica, kao i njihovog stepenovanja prema uslovima različitih sredina.
Određujući vrednosti prostora u novoj sredini ispitujemo uslove aktivnosti korisnika u svetu bioloških, socijalnih i tehničkih razmatranja a u odnosu na već postojeću prirodnu, urbanu sredinu. U tom dvojnom sukobu zasniva se kvalitet nove sredine podložne ispitivanju i određivanju hijerarhijskog odnosa među vrednostima. Tako posmatrana svaka arh. organizacija je samo jedan stepen mogućih sredina u neprekinutom lancu od biološke jedinice, preko porodice, grada, zemlje, itd.
Iz tih razloga projektovanje zahteva ispitivanje ne samo odnosa među različitim stepenima sredine, već i među veličinama koje omogućavaju osnovnu upotrebljivost prostora. Veličine se brojem i kvalitetom potrebnih podataka razlikuju; svaka od njih podrazumeva postojanje sadrzaja nizeg reda - ali ne prosti zbir - kao i uslove za njeno razvijanje u jedinicu višeg reda.
Prema metodi za koju smo se odlučili - deduktivni-analitičku - odgovor na naše osnovno pitanje izgrađivaće se u razvijanju saznanja, a naš dalji interes biće usmeren ka očiglednom prisustvu arhitekture u našem vidnom polju. Njena celina se uvek javlja prvenstveno kao rešenje odnosa prirodne i nove sredine i međusobnog odnosa korisnika i njenih svojstava.
PROJEKTOVANJE U URBANIZMU Sadrži sledeće elemente: a) Perspektivni razvoj grada, b) Program i urbanistička skica, c) Generalni urbanistički plan (GUP) d) Detaljni urbanistički plan (DUP), e) Uredba.
a) perspektivni razvoj grada: - gravitaciono područje, - područje grada.
Gravitaciono područje: oblast naselja, stanovništvo, potencijal privrede, program i zaključak.
Područje grada: 1. Stanovništvo. 2. Potencijali privrede: - nacionalni dohodak i društveni proizvod, - raspodela društvenih proizvoda, - perspektiva razvoja i investicioni potencijal. 3. Razvoj osnovnih urbanih površina i građevinskih elemenata: - pregled razvoja elemenata, - program potreba.
b) program i urbanistička skica: 1. dokumentacija, 2. analiza naselja, 3. analiza gradskog rejona.
1. Dokumentacija: - uslovi urbanističke službe, - lokacija i načelna saglasnost, - struktura stanova, zone, namena površina, saobraćaj, centri i karakter.
2. Analiza naselja: Tekst sa prikazima u razmeri 1:50.000, 1:25.000 i 1:5.000, i odgovarajućim grafikonima:
- prirodni činioci, - stvoreni uslovi, - analiza gradskih centara, - analiza izgradnje, - analiza građevinskog fonda i gradske teritorije, - tehničko komunalni uređaji i njihovo održavanje, - gradsko zelenilo, - sanitarno-higijenska mreža, sanitarni uređaji i socijalne institucije, - mreža objekata kulture i prosvete, - fiskulturni tereni, - centri električnih pogona, mreža i sistem zagrevanja, - mreža trgovine i snabdevanja, - regulacija obalo-utvrde i hidrotehnički radovi, - administrativno-upravni objekti, - saobraćaj-svi vidovi, - predlog rekonstrukcije ulica, trgova, gabarita, - uslovi snabdevanja vodom i otpadne vode, - granica gradskih površina, - ekonomski potencijali i mogućnost primene u gradu, - komunalni fondovi.
3. Analiza gradskog rejona:
Struktura izgrađene teritorije: - namena površina: stanovanje, rad, rekreacija, zelenilo, saobraćal, - gradski centri i važniji objekti, - analiza izgrađenosti i gustine nastanjenosti.
Bilans površina gradskog rejona: Rekapitulacija osnovnih namena stambenih, radnih i zelenih površina, saobraćajne površine i gradski centri.
Pregled fondova: - Građevinski fond: broj zgrada, površine pod zgradama, veličine i spratnost, kvalitet, izgrađenost po godinama zidanja, po opremljenosti i po strukturi stanova. - Stambeni fond: kapacitet i struktura; - fond zelenila, - fond saobraćaja, - fond komunalnih objekata.
Mreža objekata društvene aktivnosti;
Zaključak.
c) Generalni urbanistički plan
1. Dokumentacioni materijal,
2. Tekstuelna obrada,
3. Grafički prikaz.
1. Dokumentacioni materijal: Uslovi urbanističke službe, lokacija, odobrenje investicija i programske skice, načelna odobrenja zainteresovanih ustanova i institucija, ugovori i sl.
2. Tekstuelna obrada:
Prirodni činioci i stvoreni uslovi.
Teritorijalni razvoj: - prostorni zahvat: granica šireg pojasa i teritorije, šireg i užeg građevinskog regiona, granice jedinice stambene zajednice i opština,
- raspored namena površina: stambenih, radnih, rekreativnih, saobraćajnih, zelenih, privrednih i dr.
- veličine i strukture površina: u granicama teritorije, regulacionog plana, šireg i užeg građevinskog rejona, stambenih jedinica i pojedinih zona u okviru teritorije,
- stanovništvo: na bazi obraačuna po obrascu i na bazi razvoja, strukture stanovništva po polu, tsrosti, privredi i zanimanju.
Gustina naseljenosti i etažnost izgradnje: veličina parcela, broj stanovnika po zonama, etaznost, odnos površina.
Putevi i staze, kanalizacija, snabdevanje vodom, elektrifikacija, grejanje, ozelenjavanje, PTT, prateći objekti.
Etapnost izgradnje: prva, druga i treća etapa.
Realizacija, rekapitulacija i zaključak.
3. Grafički prikaz.
Generalni projekat u razmeri 1:1.500: - teritorije i granice regulacionog plana i građevinskih rejona, - razmeštaj površina po nameni, - razmeštaj gradskih centara i javnih objekata, - sistem gradske mreze, - izgradnja po etaznosti i gustini naseljenosti.
Prilozi za generalni projekat: namene površina prema specifičnostima, - mreža gradskih ulica po značaju sa poprečnim i podužnim profilima, - železnički, kolski, pešački, vodeni i vazdušni saobraćaj, - gradski saobraćaj, saobraćajna sredstva i mreza, - mreza centara, javnih objekata i rekreativnih površina, - uporedni prikaz rekonstrukcije i etapa.
Hidrotehnička rešenja: - projekat vodovoda i kanalizacije, - projekat regulacije vodotoka i obaloutvrda.
Projekat ozelenjavanja grada i mreža zelenih površina;
Projekat asanacije i nivelacije;
Projekat elektrifikacije, zagrevanja i PTT;
Nivelacioni plan i kompozicije.
d) detaljni urbanistički plan
Prikazuje u razmeri 1:500 ili 1:1000 za obradu detalja kompleksa, trgova, ulica, plastike izgradnje, koncepcije objekata, za parcelacije, za hortikulturne planove i dr., na osnovu utvrđenog GUP-a.
Ova rešenja mogu se raditi po obimu za celo naselje (slučaj malih gradova i naseljenih mesta), za deo naselja odnosno zonu ili za određenu vrstu radova u naselju.
Za preporuku je, naročito kod velikih gradova sa urbanističkim planovima u razmerama 1:10.000 ili 1:5.000 da se pre pristupanja izradi detaljnih planova (u razmeri 1:1000 ili 1:500) izrade regulacioni planovi za pojedine zone ili gradske četvrti u razmeri 1:2.500.
e) uredba
Tekst sa obrazloženjem i potrebnim grafikonima.
Priprema za realizaciju
1. Pravne podloge,
2. Finansijska sredstva,
3. Organizacija urbanističke službe.
1. Pravna podloga. Zakonodavstvo: Zakon o Urbanizmu sa uputstvima za sprovođenje ovog Zakona, Građevinski Zakon, Uredbe i drugi propisi.
2. Finansijska sredstva: Plan ekonomsko finansijskih mogućnosti.
3. Organizacija Urbanističke sluzbe: projektantske organizacije, naučne ustanove i instituti, operativa i kontrola sprovođenja plana, Sekretarijat za urbanizam i reviziona komisija.
PROJEKTOVANJE, KONSTRUKCIJSKO Pronalaženje što povoljnije nosive konstrukcije koja zadovoljava zahteve što joj se postavljaju. Nosiva je konstrukcija deo gradjevine koji preuzima uticaje i na gradjevinu; ona je fizička realizacija nosivog sistema i fizička celina u kojoj medjusobni odnosi elemenata slede iz svojstva celina.
Konstrukcijsko projektovanje deo je ukupnog projektovanja. Koncepcija nosive konstrukcije deo je idejnog projekta gradjevine. Konstrukcijsko projektovanje mora zadovoljiti sledeće opšte zahteve: a) gradjevina mora biti funkcionalna, tj. mora da bude prostorno organizovana u odnosu na oblik, veličinu, kretanje ljudi i kontakt s okolinom; b) gradjevina mora zadovoljiti fizikalne zahteve, tj. mora imati adekvatnu nosivu konstrukciju, instalacije, klimatske, mehaničke i ostale uredjaje; c) gradjevina mora biti udobna za život i rad. Projektovanjem treba zadovoljiti sve te zahteve na optimalan način.
Elementi nosivih konstrukcija mogu se klasifikovati: a) prema geometrijskom obliku (linijski i površinski elementi); b) prema materijalu; c) prema krutosti, pa se razlikuju elementi koji delovanjem opterećenja ne menjaju znatno svoj oblik i savitljivi elementi (npr. čelična užad) koji delovanjem opterećenja menjaju znatno svoj oblik, ali zadržavaju fizički integritet; d) prema naprezanju (aksijalno i fleksijsko naprezanje) i e) prema funkciji (tavanice premošćuju prostoriju i uglavnom su fleksijski napregnute, stubovi i zidovi primaju akcije tavanica i uglavnom su napregnuti na pritisak, temelji velike pritiske u zidovima i stubovima toliko redukuju da su podnosivi za tlo).
PROJEKTOVANJE, POMOĆNE METODE Za arhitektonsko projektovanje koriste se sledeće pomoćne metode: crteži, skice, perspektivni prikazi, makete, kompjuterske animacije, grafikoni, izometrijske i aksonometrijske predstave, modeli. Osnovne norme za projektovanje uključuju: razmere, mere i oznake. Pomoćna sredstva prilikom projektovanja su: rasteri, moduli, geometrijske analize, geometrijski likovi i tela.
PROJEKTOVANJE, PROPISI Prilikom projektovanja vrši se uskladjivanje projekta sa propisima, i to: opštim tehničkim propisima, posebnim tehničkim propisima, kao i propisima za pojedine tipove arhitektonskih objekata. Takodje, vodi se računa o uskladjenosti projektne dokumentacije sa zakonskim pravnim propisima, i to: zakonskim pravnim usmerenjima i ograničenjima, zakonskom regulativom vezanom za gradnju.
PROJEKTOVANJE, STANDARDI ZA PROJEKTOVANJE Predstavljaju standarde koji se koriste prilikom arhitektonskog i gradjevinskog projektovanja, a odnose se na prostorne standarde, standarde u vezi veličina površina, konstruktivne standarde, standarde vezane za materijale koji se koriste za izgradnju, standarde termoizolacije, insolacije, zaštite od buke, vatrogasne standarde i dr. Medju standardima, razlikuju se: opšti standardi, tehnički propisi, medjunarodni standardi, predstandardi, sertifikacije.
PROJEKTOVANJE, TIPOLOGIJA Postoje sledeći karakteristični tipovi projektovanja: urbanističko planiranje, urbanističko projektovanje, urbanističko zoniranje, urbanistička projektna regulacija, detaljno urbanističko projektovanje, arhitektonsko projektovanje, gradjevinsko projektovanje, enterijersko projektovanje, projektovanje instalacija (elektro, mašinskih, vodovodni i kanalizacionih i d.), hortikulturno projektovanje i dr. Vrste projekata su: skica, idejno rešenje, idejni projekat, glavni projekat izvodjački projekat (palirski plan), arhitektonsko-gradjevinski detalji, radionički crteži, šabloni i matrice, projekti in situ.
PROSTORNI PLAN OPŠTINE Predstavlja izradu i donošenje dokumenta prostornog plana na nivou područja koje pokriva jedna opština. U p.p.o. spada generalni urbanistički plan.
PROSTORNI PLAN Plan koji prikazuje razvovne principe, odrednice i ograničenja za jednu prostornu celinu na nivou urbanog područja, regije (regionalni p.p., pokrajine, republike ili države) a u dužem vremenskom periodu (deset godina i više). P.p se predlaže, usvaja i sprovodi na nivou područja koje obuhvata. Sadrži sledeće elemente: situaciju postojećeg makrourbanističkog stanja, principe razvoja područja: geografske, demografske, ekonomske, saobraćajne, stambene i projektovanu koncepciju realizacije ovih principa u određenom vremenskom periodu.
PROSTORNI PLANOVI, FAZE Postoje sledeće faze prostornih planova: I. Regionalni, II Urbanistički.
I. Regionalni planovi. Regionalni plan obuhvata: 1. analizu regionba, 2. program regionalnog plana, 3. regionalni plan.
1. Analiza regiona se sastoji od: dokumentacije (činioci i uslovi), faktora i karaktera delovanja, problema aktivnosti ili pasivnosti, mogućnosti intenziviranja.
2. Program regionalnog plana obuhvata: perspektivni plan, program razvoja, smernice - osnovica za pripremu i izradu generalnog regionalnog plana za period od 20 do 25 godina.
3 Regionalni plan sadrži: ekonomsko - tehničko obrazloženje, grafičke prikaze - razmera 1:50.000 ili 1:100.000.
II. Urbanistički planovi. Urbanistički plan obuhvata: 1. program i urbanističku skicu, 2. generalni urbanistički plan, 3. detaljni urbanistički plan.
PROSTORNO - FUNKCIONALNA ORGANIZACIJA NASELJA Korišćenje tla, funkcionalne i sadržajne veze i odnosi pojedinih gradskih delova, celina, razmeštaj aktivnosti i tipologija građenih oblika koja otuda proizilazi određuju u najvećoj meri fizičke strukture, odnosno jedno naselje. Gustine stanovanja, odnosi između građenih i neizgrađenih delova, grupisanje pojedinih sadržaja u naselju, saobraćajni sistemi i mreze, najpre determinišu prostorno-funkcionalnu koncepciju naselja, a ova fizičke strukture. “Način korišćenja zemljišta u vezi je sa percepcijom urbane sredine, njenim vizuelnim kvalitetima i očuvanjem i razvojem prirodnih karakteristika”, konstatuje F.S. Chapin. Značaj saobraćajnica koje se pominju kao “generator urbane forme”, je nesumnjiv, dok su one najčešće i nakonstantniji deo urbane osnove. Tako se odvija ovaj slozen proces: slozeni prostorno-funkcionalni odnosi u naselju pretvaraju se u promenljivu prostornu organizaciju, ova determiniše urbanu formu.
Kod Lavrova oblik grada izlazi iz “arhitektonsko-prostorne organizacije” i za tumačenje tog odnosa kao “kompozicije” daje tipove urbanih osnova (merno-ritmičke, modularno raščlanjavanje itd.),. Drugi se zalazu da se moraju zajedno istrazivati osnova-plan naselja i izgrađeni deo jer to dvoje zajedno tek izrazavaju razvoj i funkcije naselja. Plan-osnova daju “sliku” pojedinih gradskih delova, njihove sadržine i odnose, mrezu kretanja, karakterišu objekte i njihove dispozicije - jednom rečju, uz fiksiranje topografije i reljefa, daju osnov fizičkoj strukturi. K. Lynch dodaje da “namena zemljišta određuje lokacije aktivnosti, ali isto tako opredeljuje opštu formu grada”. Planovi tako u istrazivanju i koncipiranju fizičkih struktura postaju nezamenljiv dokument i sredstvo.
PROSTORNO OKRUŽENJE Mnogi savremeni arhitektonski teoretičari su pisali o prostornom okruženju. Da spomenemo samo neka, kao Colin Rowe, Tom Schumacher, Alan Colquhoun, koji su se relativno širokim okvirima bavili istraživanjima spornih pitanja urbanističkog projektovanja: kako je karakter grada podrzavan i narušavan zavisno od tipa objekata koji su naknadno građeni i njihovog odnosa sa okruženjem. Mnogi od ovih radova su koncentrisani na proučavanje kompozicionih planova gradova, koji naizmenično prikazuju objekte i prostore između njih. Metod se pokazao vrlo korisnim jer omogućuje da vidimo grad na neuobičajen način, što zahteva preispitivanje našeg mišljenja. Ali, dok proučavanje kompozicionih planova omogućuje značajan globalni pregled, oni sami po sebi ne mogu da izraze vizuelni sklad prostornih oblika. Odnosi između objekata, koji u velikoj razmeri izgledaju usklađeni, postaju neubedljivi u realnom prostornom odnosu 1:1. Opšti karakter gradskog plana može da bude manje očigledan i time manje značajan kada je viđen iz pešačke, a ne iz ptičje perspektive.
PROSTORNO PLANIRANJE Naučna disciplina kojoj je najbliža urbanizam, koja se bavi praćenjem, istraživanjem, analizom, sistematizacijom rezultata rada na svim relevantnim makro prostornim fenomenima, pojavama, zakonitostima, promenama, uticajima, kompleksnim faktorima jednog prostora, sa namerom kontrolisanja, razvoja i unapređenja njegovih karakteristika, čiji je krajnji cilj poboljšanje ukupnih uslova zivota na njemu. P.p. moze da se vrši u više faza i nivoa. Prema fazama, p.p. moze da bude: godišnje, dekadno, privremenog karaktera ili dugoročno. Prema nivoima, p.p. moze da bude vršeno na nivou jedne gradske zone, grada, regije, oblasti, republike ili drzave. Prema nivou obrade, moze da bude: gradski prostorni plan, regionalni prostorni plan, republički prostorni plan i t.d.
Prostorno planiranje predstavlja planiranje naselja, sela ili gradova u odnosu prema prirodi, prema predvidivim i pretpostavljenim privrednim, socijalnim i kulturnim zahtevima koji utiču na osnovne probleme i pitanja planskog, sistematskog i brižljivog oblikovanja jedne urbane celine, grada ili nekog njegovog dela. Prostorno planiranje istražuje i pretpostavlja pojedinačne aspekte od interesa za razvoj neke sredine (razvojni plan).
Prostorno planiranje predstavlja zajednički sadržaj pojmova opštinsko planiranje i zemljišno planiranje.
PROSTORNO PLANIRANJE I URBANISTIČKI PLANOVI Delokrug prostornog oblikovanja obuhvata proučavanje problematike koja se odnosi na razvoj kako privrednog, kulturnog i društvenog života, tako i stanovanja, rada i rekreacije. Po obimu ili prostranstvu ova se problematika može svrstati na prostorno urbanističko planiranje i urbanističko projektovanje:
a) zemaljsko, b) republičko, C) regionalno i d) specijalno.
Prostorne predstave svih navedenih celina i jedinica obuhvataju potencijalno-energetske izvore u dubini zemlje, na površini njenog reljefa i sve vazdušne slojeve iznad nje, sa svim meteorološko-klimatskim uslovima.
a) Zemaljsko urbanističko planiranje je ujedno zemaljsko privredno planiranje koje predstavlja jedinstvenu i nedeljivu celinu. Njime se usklađuju uređenja prostornih celina i prostornih jedinica na čitavoj teritoriji. Zasnivaju se delom na postojećem stepenu proizvodnih snaga i potrebama društvene zajednice.
b) Republičko urbanističko planiranje obuhvata najveću prostornu celinu.
c) Regionalni planovi su kompleksni planovi i bavezno ih izrađuje komisija stručnjaka (arhitekata, inženjera, ekonomista, lekara, biologa i dr.) koju imenuje organ nadležan za donošenje regionalnog plana. Regionalnim planovima se usklađuje razvitak širih područja koja predstavljaju ili treba da predstavljaju teritorijalnu ekonomsku celinu. Regionalni planovi se izrađuju na osnovu ekonomske analize teritorije koja obuhvata razvitak proizvodnih snaga, iskorišćenje rudnog blaga i energetskih izvora, podizanje društvenog standarda i dr., a u vezi sa prirodnim osobinama teritorije, postojećih naselja, saobraćajnih pravaca, kao i potrebama koje se eventualno nameću zbog opštih zahteva zajednice.
Planiranje raznih regionalnih celina i specijalnih područja zasniva se na principima sakupljanja materijala i njegove razrade u vidu prostornog planiranja.
b) Planiranjem specijalnih područja usmerava se razvitak nesleđenih mesta i područja sa specifičnim prirodnim i drugim uslovima, pri čemu treba imati u vidu razvitak proizvodnih snaga, povećanje naseljenosti, podizanje društvenog standarda, kulturno-istorijsku ili umetničku vrednost pojedinih objekata ili predela. Planiranjem se utvrđuju glavne smernice i daju osnovne postavke za razvoj.
Urbanističko planiranje komune (kao specijalno) obuhvata prostorno uređenje njene teritorije sa izgrađenim i neizgrađenim površinama. Uređenjem komune i usmeravanjem njenog razvoja, prostorno planiranje se upotpunosti približuje terenu i saobražava komunalnom i društvenom uređenju zemlje i države.
Planovi (projekti) područja mogu biti idejni i generalni, a u izvesnim slučajevima regulacioni i detaljni.
Pri izradi planova naseljenih mesta i područja treba razlikovati dva dela:
- Projektno analitički program za izradu plana naseljenog mesta, odnosno plana područja,
- Kompozicioni plan naseljenog mesta odnosno plan područja sa potrebnom dokumentacijom.
PROSTORNO PLANIRANJE, UTICAJI Prostorno planiranje predstavlja planiranje uredjenja većih izvangradskih područja da bi se ostvario optimalan razmeštaj stanovništva i privrednih delatnosti, te da bi se osiguralo svrsishodno iskorišćenje zemljišta uz zaštitu okoliša i očuvanje estetskih i kulturnih vrednosti. Prostorno planiranje razlikuje se od urbanističkog planiranja.
Prostorno planiranje može obuhvatiti različite vrste i veličine teritorija, od urbanizovanih do nenaseljeni područja. Najčešće se prostorni planovi izradjuju za područja koja se obično nazivaju regijama (regionalno planiranje), ali i za manja (subregije) i veća područja (cele države). U praksi se prostorni planovi izradjuju za teritorije definisane upravnom podelom (opštine, skupštine opština, provincije, pokrajne i sl.), jer donošenje tih planova spada u kompetenciju društveno-političkih zajednica. Prostorno planiranje je najčešće regulisano republičkim zakonima. Prema zakonu obavezni su prostorni planovi opština i republike, te prostorni planovi nacionalnih parkova.
U prvoj četvrtini XX veka počelo se uvidjati da urbanističko planiranje gradova nije moguće bez sagledavanja razvoja šireg područja oko gradova, i to iz sledećih razloga: a) brzina razvoja gradova i pretvaranje seoskih u gradska područja traži usmeravanje razvoja sistema naselja i dekoncentraciju velikih gradskih aglomeracija; b) odnosi grada i njegovog gravitacijskog područja postaju sve prisniji, jer su saobraćajni sistemi i brzina komunikacija smanjili udaljenosti izmedju grada i okoline; c) pojavili su se novi oblici iskorišćavanja prostora izvangradskih područja, kao što je gradnja dalekovoda, cevovoda, plovnih kanala, veštačkih jezera, retenzija, velikih saobraćajnih puteva i terminala, industrijskih aglomeracija i dr.; d) sve se više razvija sekundarna urbanizacija (turistička naselja, područja kuća za odmor); e) sve je intenzivnije iskorišćavanje rudnih nalazišta uz koje se pojavljuje problem sanacije degradiranog zemljišta; f) uvodjenje novih tehnika u poljoprivredu unosi bitne promene u načinu života na seoskim područjima, g) intenzivan proces napuštanja poljoprivrede i velike migracije, te povećanje udela gradskog i nepoljoprivrednog stanovništva, demografski porast, itd.
PROSTORNO UREDJENJE U urbanizmu i prostornom planiranju, cilj kojem se tezi prilikom uređenja regiona, jednog područja, grada, dela grada, bilo u opštem smislu uređenja ili u arhitektonskom smislu uređenja nekog pojedinačnog dela, odnosno, elementa, putem zakonske regulative i njenog sprovođenja putem upravnih organa ili egzekutivnih predstavnika uprave područja ili predmeta prostornog uređenja. Prostorno uređenje ima veoma kompleksan sadržaj i zavisi od veoma mnogo različitih uticaja i sadrzaja nekog regiona ili prostora uopšte: geografskih karakteristika, klime, naseljenosti, razvijenosti; karaktera razvijenosti područja (poljoprivreda, industrija, zanatstvo i dr.), sociobioloških, kulturnih, tradicionalnih, tehnoloških, radnih, mikroklimatskih, specifičnih i drugih uticaja.
RACIONALIZACIJA ARHITEKTONSKOG PLANA Naziv za postupak tokom kojeg se jedan arhitektonski plan podvrgava analizi kojo se vrše funkcionalna i ekonomska poboljšanja plana u sledećim karakteristikama: organizaciji prostora, konstrukciji, materijalu, površinama, kretanju i saobraćajnim komunikacijama, instalacijama i dr.
RACIONALIZACIJA U ARHITEKTURI Pojam se odnosi na proces organizacije prostora ili arh. projekta na osnovu najcelishodnijih metoda i načina rada, funkcionisanja, konstruktivnih karakteristika, ekonomskih uslova, i dr., usavršavanje, poboljšanje. Međutim, često se pod pojmom r. smatra uprošćavanje, ali kroz suptilne argumente. Ovakav vid racionalizacije u arh. izražava veličanstveni paradoks Mies van der Rohea “manje je više”. Posledice ovakvog Miesovog gledišta, izrazio je Paul Rudolph: “Svi problemi se ne mogu nikada rešiti... Zaista je obeležje dvadesetog stoleća da su arhitekti vrlo selektivni u određivanju problema koje žele da reše. Mies, na primer, pravi čudesne zgrade samo zbog toga što ignoriše mnoge aspekte jedne zgrade. Kad bi on rešio više problema, njegove bi zgrade imale daleko manje siline.”
RADIONIČKI CRTEŽ arhitektonsko – građevinski crtež, deo projekta koji je izveden i relativno maloj razmeri (1:10, 1:5, pa sve do 1:1), a na osnovu kojeg je moguće u svakom i najmanjem detalju izraditi predstavljeni deo. Radionički crtezi se koriste prilikom projaktivanja arhitektonske stolarije, detalja ornamentike i sitne plastike, kao i detalja enterijera i nameštaja.
REALIZACIJA PROJEKTA Materijalno se arhitektonski objekt ostvaruje izgradnjom, tj. izvodjenjem gradjevnih radova prema odredjenoj dispoziciji koja je fiksirana u elaboratima arhitektonskog projekta. Za razliku od realizacije na području nekih drugih grana umetnosti (vajarstva, slikarstva), u kojima sam kreator i tehnički relizira svoju zamisao, na području arhitektonske delatnosti izvodjenje gradjevinskih radova predstavlja u suštini tehnički rad nezavisan u svom praktičnom odvijanju od ličnosti kreatora. Potpuno je rauzumljivo da arhitekt-kreator mora po pravilu imati mogućnost nadzora nad procesom izvodjenja gradjevine, kao garanciju da će se realizacija izvršiti prema intencijama i koncepciji samoga projekta. Praktičnu realizaciju arhitektonskoga projekta, tj. izgradnju objekta, preuzimaju posebno organizovana gradjevinska preduzeća. Sprovodjenje izgradnje zahteva u prvome redu dobru organizaciju gradilišta, koje predstavlja adekvatan tehnički pogon, snabdeven u slučaju većih objekata gradjevinskim mašinama, transpornim sredstvima i potrebnom radnom snagom.
REGIONALNI URBANISTIČKI PLAN Predstavlja zaključak ili proizvod urbanističkog prostornog planiranja na nivou jedne regije, sa svim elementima prostornog plana.
Prvi predlozi regionalnog planova vezani su za početak XXv., pre svega u Francuskoj, posle predloga Huvea o planskom razmeštanju gradova Francuske. Problem izrade širokih, zemaljskih planova postavlja se kod izgradnje železničkih pruga, puteva i plovnih kanala. Stefenson je davao predloge za železničku mrežu u Engleskoj, a u Nemačkoj su rađeni planovi za mrežu rečnih kanala. Međutim se kod svih tih predloga radilo o rešenju samo jednog problema.
Novu koncepciju o širem, kompleksnijem regionalnom planiranju, prvi je izlozio Robert Schmidt, 1912.g., gde je dao predloga da se za ceo okrug Dizeldorfa, komeje zapretila opasnost od haotične izgradnje industrije i naselja, izradi generalni plan naselja, kome bi bili podređeni pojedini urbanistički planovi gradova. Generalni plan bi, po Schmidtu predstavljao jedan organizam, čiji bi pojedini delovi morali zadovoljavati osnovne načele i principe koncepcije generalnog plana.
REGULACIONA LINIJA V. Građevinska linija. Regulacionom linijom se regulišu odnosi gradilišta prema ulici. Ona obelezava površinsku traku koja pripada ulici i koja odvaja javne saobraćajne površine namenjene pešaku ili kome drugom vidu saobraćaja od površina namenjenih za izgradnju. Regulaciona linija prema tipu izgradnje moze biti za zgradu ili za ogradu.
Građevinska linija ili regulaciona linija za agradu označava položaj zgrade prema ulici i njenoj regulacionoj liniji. Građevinska linija i regulaciona linija ulice kod gradske ivične izgradnje čine opštu regulacionu liniju.
REGULACIONA LINIJA, GRANICA U PLANU Granica određena regulacionim planom prema kojoj se moraju pri projektovanju ili izgradnji postaviti gradski objekti i zgrade.
REKONSTRUKCIJA (nlat. reconstructio) U arhitekturi, istraživanje i ponovo uspostavljanje prvobitnog izgleda i stanja jednog delimično ili potpuno uništenog građevinskog ili arhitektonskog objekta, ili umetničkog predmeta uopšte.
U arh. smislu, predstavlja nanovo uspostavljanje izgleda, ponekad i obnavljanje funkcije jednog arh. objekta, tako da on dobija svoj prvobitni izgled koji je imao u jednoj ili više faza svog postojanja, onakav kakave je bio pre uništenja objekta. R. moze da obuhvati: celokupan objekat, njegovu fasadu, njegov enterijer, konstrukciju, detalje objekta. R. može da bude: kompletna i delimična (ukoliko se vrši samo na delu arh. objekta. R. se moze vršiti u zajednici sa sanacijom, konzervacijom, adaptacijom. R. je moguće obnoviti prethodne funkcije jednog objekta, ali i dati mu nove funkcije. R. se vrši prema planu rekonstrukcije. Tehnike r. su: projektne (restitucija, restauracija), tehničke r.: izgradnja, dogradnja, nadgradnja i dr. U urban. smislu, moguće je vršiti r. uništenog, nestalog urbanog tkiva ili r. novosagrađenog ali tehnički i urbanistički neodgovarajućeg tkiva. Urban. r. može da bude: r. ulica, fasada, saobraćaja, gradske infrastrukture (vodovod, kanalizacija, električne instalacije i dr.). Urban. r. ima za cilj podizanja urbanog standarda jednog urbanog tkiva.
Metode rekonstrukcije su veoma raznovrsne i različite. Prva faza rekonstrukcije obuhvata: istraživanje postojeće dokumentacije o objektu i istrazivanje samog objekta, da bi se izvršila restauracija njegovog prethodnog stanja, odnosno, prvobitnog izgleda. Druga faza je izgradnja nedostajućih elemenata, dogradnja ili promena oblika fasade i enterijera. Završna faza je uspostavljanje funkcije arhitektonskog objekta u skladu sa njegovom pređašnjom funkcijom.
REKONSTRUKCIJA, GRADJEVINSKA (nlat. reconstructio) Zidanje iznova, preziđivanje, ponovno uspostavljenje; ponovno podizanje i obnavljanje propalih starih umetničkih spomenika, o čijem se nekadašnjem obliku i izgledu zaključuje po nađenim planovima, ostacima, pismenim predanjima i sl.; u paleobiologiji: pokušaj da se iz okamenjenih ostataka, naročito kostiju, ponovo sastavi lik neke izumrle životinje.
SAOBRAĆAJNI PLAN Saobraćajni plan kao tehnički regulator u planiranju razvoja gradova i u postavljanju gradske saobraćajne mreže, treba da istakne potrebu pravilnog funkcionisanja svih saobraćajnih vidova i saobraćajnih prevoznih sredstava u dinamičkom ili statičkom stanju kao i da naglasi potrebu prevoza ljudi, zivotinja ili stoke ili robe sa jednog na drugo mesto. Materijalni potencijal područja urbane jedinice utiče na razvoj saobraćajne mreže, a dobro postavljena saobraćajna mreža omogućava pravilno iskorišćavanje potencijala i jačanje njegovog perspektivnog razvoja (dejstva). Saobraćajni plan, s obzirom na potencijal i distribuciju proizvodnje, kao i na ulogu u objedinjavanju privredno-proizvodnih ili drugih centara, moze se smatrati ekonomskim faktorom.
Za pojedine vrste saobraćaja koje su u planu označene posebnim tonovima, jačina prometa obeležava se grafičkim linijama, čije se debljine podešavaju prema razmeri frekvencije vozila.
SAOBRAĆAJNI SISTEM Sistem koji uključuje saobraćajnice i vozila. Saobraćajnice mogu da budu: autoputevi, brze gradske saobraćajnice, obilaznice, spore gradske saobraćaajnice, kolsko pešačke saobraćajnice, parkinzi i garaže, pešačke saobraćajnice, s. za snabdevanje, biciklističke s., šinske željezničke s., šinske tramvajske s, aerodromske piste i dr. Vozila takođe predstavljaju deo s.s.: individualna, transportna, kolektivna, šinska, vozila sa trolama, dvotočkaši (bicikli i motocikli), avioni i dr.
SINOPTIČKI ARHITEKTONSKI PLAN Naziv za arh. plan koji je dat u formi nacrta ili skice.
SKICA Prvi, prethodan i nedoteran oblik umetničkog dela, u kojem je improvizovana osnovna zamisao kompozicije. U toku priprema za definitivno ostvarenje, takva prvobitna improvizacija može doživeti znatne izmene. Prema zadatku kojem će poslužiti, s. može da bude izvedena u različitim lik. tehnikama: u crtežu (perom, olovkom, kredom, ugljenom), u laviranom crtežu četkicom na platnu, hartiji ili zidu (sinopija), u pastelu i dr. U arh. s. daje temeljnu zamisao objekta, ali bez određivanja detalja.
SKICA TERENA Približan situacioni plan terena izrađen slobodnom rukom u toku snimanja. U skicu se unose i približni položaji letava za vreme snimanja, tj. položaji snimljenih detaljnih tačaka. Skicu vodi veoma iskusno lice, koje zna da bira detaljne tačke.
SLOBODAN PLAN Naziv za plan jednog arhitektonskog objekta koji nije ograničen krutim formama, već je izveden u slobodnim oblicima koji dozvoljavaju izmene, nadogradnju, u zavisnosti od potreba.
STRUKTURALNI INŽENJER Naziv za arhitektu inzenjera koji se bavi projektovanjem i izgradnjom strukturalnih konstrukcija i strukturalnih kompozicija. Strukturalne konstrukcije su najčešće gigantske konstrukcije sa funkcijom pokrivanja velikih slobodnih površina: hala, sportskih terena, gradskih centara i dr. Najpoznatiji među s.i. su: Morandi, Nervi, Castiglioni, a najizrazitiji je Frei Otto.
TEHNIČKI OPIS Dokumenat u kome se iznose tehničke karakteristike projektovanog objekta kao i svi uslovi rada. Obično je sastavni deo svakog projekta i licitacionog elaborata, naročito za veće, složenije objekte.
TEHNIČKI PREGLED Stručni pregled izvršenih radova kojim se oni uporedjuju sa planom, tehničkim opisom i tehničkim uslovima, pri čemu se proverava oblik, kvalitet i stabilnost izvedenog objekta. Vrši se u toku izrade nekog objekta i na kraju, pre pozivanja kolaudacione komisije. Kolaudaciona i superkolaudaciona komisija takodje vrše tehnički pregled radova.
TEHNIČKI PRIJEM RADOVA Postupak kojim unvestitor preuzima izvršene tehničke radove ili gotovu gradjevinu od izvodjača. Može da bude privremen ili okončan. Privremen je u toku rada i vrši ga nadzorni organ. Okončan vrši kolaudaciona i superkolaudaciona komisija.
TEHNIČKI PROPIS Propisuje tehničke zahteve, bilo direktno, bilo upućivanjem na standard, tehnički uslov ili pravila prakse, bilo pak njihovim uključivanjem u tehnički propis. Tehnički se propis može dopuniti tehničkim uputstvima kojima se opisuje način uskladjivanja s propisanim zahtevima.
TEHNIČKI USLOV, TEHNIČKA SPECIFIKACIJA Jjeste dokument koji definiše tehničke zahteve kojima se mora udovoljiti proizvod, proces ili usluga. Ako je potrebno, tehnički uslov treba naznačiti postupke pomoću kojih se može saznati je li udovoljeno postavljenim zahtevima. Tehnički uslov može biti standard, deo standarda ili samostalan dokument.
TEHNIČKI USLOVI Pisani dokument, kao sastavni deo licitacionog elaborata, odnosno projekta za izvodjenje, u kome je izneto kako koji radovi imaju da se izvedu i od kakvog materijala.
TEMELJENJE Gradnja konstruktivnih delova, temelja, koji prenose sile gradjevina na tlo tako da deformacije i pomaci gradjevine ili njenih delova zbog prekoračenja dopuštenog opterećenja ili zbog zbijanja rastresitog tla ostanu u granicama koje ne ugrožavaju njenu stabilnost i funkcionalnost.
Gradjevina, temelji i tlo konstruktivna su celina, pa vrste i način temeljenja zavise o tipu i veličini gradjevine te o vrsti i svojstvima tla. Sigurnost, funkcionalnost i ekonomičnost gradjevine zavise ponajviše o ispravnom odabiru vrste temelja i o ispravnom njegovu ostvarenju.
Bitan je preduslov za uspešno projektovanje bilo koje gradjevine i njenih temelja poznavanje sastava i svojstva različitih vrsta tla. Takvi se podaci prikupljaju bušenjem tla, indirektnim metodama (geoelektrična, geoseizmička merenja) i ispitivanjem fizičkih svojstava naslaga tla na terenu i uzoraka tla u laboratoriji. Ti su podaci osnova za odabir najpovoljnijeg tipa temelja i za proračun njegovih dimenzija.
URBANISTIČKA ANALIZA Naziv za skup operacija i metoda kojima se analizira jedna urbanistička sredina u nameri da budu detaljno određene njene karakteristike. U.a. prethodi procesu urbanog projektovanja, planiranja ili procesu urbane rekonstrukcije, obezbeđujući za njih neophodne ulazne podatke. U.a. se odnosi na: analizu urbanističke lokacije, analizu urbanih struktura, analizu urbanih sistema, kompozicione analize, analize gustine naseljenosti, analize urbanog zoniranja, analiza saobraćajne strukture, analize izgrađenih i slobodnih površina, analize istorijskog i tradicionalnog nasleđa, analiza infrastrukture, analiza mogućnosti urbane ekspanzije, analize prirodnih uticaja, solciološke analize, psihološke analize, ekološke analze, tehničko-tehnološke analize i dr.
URBANISTIČKA SREDINA Naziv za prostorno područje ili njegov deo koji je obrazovan, formiran i izgrađen na osnovu urbanističkih principa organizacije jednog prostora, bez obzira da li su ovi principi bili iz naučnog izvora ili su oni sadržani u tradiciji građenja te sredine. Jedna sredina je urbanistička, ukoliko sadrži elemente urbanističke organizacije, odnosno grupisanja prostornih elemenata prema urbanističkim pravilima. Najprimitivnije primere u.s. pronalazimo u organizaciji jedinica stanovanja kod primitivnih plemenskih zajednica u Africi i Americi. Slozene u.s. u velikim civilizacijama (Egipat, Grčka,Rim) su nastale na osnovu geometrijsko-matematiččkih principa određivanja prostora, različitih principa organizacije društvenih zajednica, mitoloških i religioznih principa, funkcionalnih i drugih principa. Savremena u.s. razvija se na osnovu metoda naučnog urbanizma, uključujući i novonastale uticaje: saobraćaja i infrastrukture, ekspanzije, narastajućih i usloženih potreba stanovnika, tehničkih mogućnosti i dr. Problemi u.s. su: prenaseljenost, gustina stanovanja, ekološki problemi, saobraćajni problemi, problemi infrastrukture i snabdevanja i dr.
URBANISTIČKI PLANOVI Rešavanje problematike prostornog oblikovanja vrši se putem urbanističkih i regionalnih planova u skladu sa privrednim perspektivnim planovima.
Prostorni regionalni i urbanistički planovi spadaju u kategoriju dugoročnih društvenih planova. Oni predstavljaju uređajne osnove i činioce za sinhronizaciju prostora i za komunalno-stambenu izgradnju. Prostorni planovi su instrumenti kojima se regulišu potrebe u odnosu na mogućnost ostvarenja u prostoru. Mora postojati izvesna proporcionalnost između određenih potreba koje se mogu realizovati a s tim u vezi i zadataka koji se postavljaju putem sredviđanja odnosno planiranja. U urbanizaciji treba predvideti i sprovesti funkcionalno delanje sa predviđanjima namene površina onog nivoa koji će se moći realizovati u okviru celokupnog budućeg razvoja urbane jedinice ili prostora.
Urbanistički planovi koji obuhvataju niz tekstuelnih i grafičkih priloga i rešenja u raznim stepenima razrade (dokumentacija, program, smernice, generalni plan i detaljni planovi, u koje spadaju i regulacioni i nivelacioni planovi) moraju predvideti etapnost realizacije u planiranom roku i moraju bazirati na realnim ekonomskim i tehničkim mogućnostima.
Regionalni prostorni planovi za šira područja moraju da sadrže podatke op perspektivnom privrednom razvoju, geberalna rešenja saobraćajne mreže svih vrsta, vodoprivrednu osnovu i elektroprivrednu klasifikaciju naselja i njihov značaj, rezervate za proširenje naselja, rezervate za centre produkcije sa gravitacionim mrezama, prikaz istorijsko-kulturnih spomenika, prirodnih retkosti, izletišta, odmarališta i dr.
Ovi planovi moraju biti do te mere dokumentovani, sagledani i usmereni, da se njihovom uvek proverenom realizacijom, posebno sa osvrtom na perspektivni razvoj svakog naselja u regionu, postigne što veći potencijal energetskog stanja i materijalno-kulturnih vrednosti, što će indirektno doprineti kako prosperitetu regiona kao celine, tako i postojećih naselja.
Regionalni planovi treba da sadrže specifične planove. Zadatak regionalnog planiranja ispoljava se putem ispitivanja i definisanja potreba, kao i manifestacijama u određenom prostoru. Rezultate ispitivanja koriste određene organizacije i pojedinci radi delanja u procesu urbanizacije prostora. Regionalno planiranje predstavlja usklađivanje funkcijanu prostoru kroz organizaciju. To je harmonizacija prostora u cilju sjedinjavanja svih funkcija kako bi se delovanje u prostoru obavilo jedinstveno.
Urbanistički i regionalni prostorni planovi treba da budu sinteza svih društvenih planova zajednice, za odnosno naselje ili područje za određeni period, i preko njih treba usmeravati celokupan planski razvitak naseljenih mesta i širih područja.
Period za sagledavanje i realizaciju urbanističkih planova se kreće u granicama od 20-25 godina.
Na izgradnji urbanističkih i prostornih planova, naročito na izradi programa i smernica, potrebna je puna koordinacija odgovarajućih stručnjaka, koji pored svoje uže stručnosti poznaju i urbanističku problematiku, kao što su arhitekti, inženjeri raznih smerova, ekonomisti, demografi, sociolozi, geoloozi, istoričari, geografi, statističari, arheolozi, likovni umetnici i dr.
Pri izradi programskih skica i urbanističkih planova dominantnu ulogu treba da imaju arhitekte.
URBANISTIČKI PROJEKTI Za razliku od urbanističkih planova, koji se bave urbanističkim planiranjem na određenim, većim urbanističkim područjima, urbanistički projekti se bave najužom urbanom kategorijom: susedstvom, blokom, delom bloka i s. Urbanistički projekti predstavljaju situacione projekte i najdetaljniji su projekti u urbanističkom projektovanju i planiranju. Zarazliku od urbanističkih planova, koji često samo daju određene prostorne parametre neophodne za sagledavanje celine urbanističke situacije, urbanistički projekti daju sve neophodne relevantne parametre, na osnovu kojih je moguće izraditi arhitektonske situacione projekte područja za koje je izrađen urbanistički projekt.
URBANISTIČKI USLOVI Predstavljaju vrstu urbanističkog projekta koja se daje investitoru kao uslov za izgradnju. Urbanistički uslovi sadrže sve elemente i ograničenja koji postoje za predmetnu lokaciju a koji su dati u detaljnom, regulacionom ili generalnom planu. U sklopu urbanističkih uslova postoji: situacioni plan lokacije sa ili vez ucrtanog gabarita objekta, regulaciona, građevinska linija, osnovni urbanistički parametri predmetne lokacie – stepen izgrađenosti, koeficijent izgrađenosti, indeks izgrađenosti parcele, spratnost, bruto građevinska površina objekta. Urbanistički uslovi daju potrebne uslove u smislu likovnog identiteta budućeg objekta: kos ili ravan krov, stil gradnje, namena objekta, odnos različitih namena u objektu. Urbanistički uslovi, pored građevinskih elemenata, sadrže i: uslove za projektovanje vodovoda i kanalizacije, uslove za projektovanje elektrosnabdevanja (elektroenergetska saglasnost) , uslove za projektovanje sistema daljinskog grejanja i dr. Urbanistički uslovi sadrže izvod iz katastra podzemnih instalacija, izvod iz saobraćajnog plana i ostele relevantne dokumente neophodne za izradu arhitektonskog projekta.
URBANISTIČKO PROGRAMIRANJE Programske analize jedne postojeće ili projektovane urbane strukture, u odnosu na plan potreba, funkcija, saobraćajnih uslova i druge značajne karakteristike koje su postavljene kao uslov u odnosu na koji se radi urbanistički plan. Rezultat procesa u.p. predstavlja urbanistički program.
URBANIZACIJA, PROCES RAZVOJA GRADOVA Kompleksan proces razvoja gradova i gradskih aglomeracija u demografskom (demografski proces – urbanizacija ljudi), sociološkom, ekonomskom, funkcionalnom (funkcionalni proces – urbanizacija ljudskih aktivnosti) i prostorno – fizičkom smislu (prostorno – fizički proces – urbanizacija prirodne sredine). Prvobitno se pod tim pojmom podrazumevala samo planska koordinacija gradjevinske i drugih delatnosti radi izgradnje i uredjenja naselja. Takva interpretacija pojma urbanizacije, iako defektna, danas se sreće samo u svakodnevnom govoru. Posle II svetskog rata urbanizam, kao naučna disciplina koja se bavi problemima urbanizacije, odnosno problemima razvoja gradskih i drugih naselja, sve više postaje sintezna naučna disciplina koja se koristi rezultatima više naučnih grana i formira sopstvene metode proučavanja i generalizacje kompleksnog procesa.
URBANO NASLEĐE Naziv za urbanu strukturu koja je stvarana tokom dugog vremenskog perioda i koja predstavlja osnovu jedne današnjeg urbne celine, koja je određuje i ograničava. U.n. takođe predstavlja odraz svih prošlih promena i uticaja koji su se događali na jednom prostoru i koji su izgradili njegovi karakterističnu strukturu. U.n. čine: postojeće (nasleđene) fizičke urbane strukture, dispozicija i položaj, orijentacija, istorijsko nasleđe, kulturno nasleđe, infrastrukturno nasleđe, društveno u.n., nasleđene prostorne mreže i matrice, pojedinačni nasleđeni arh. objekti, nasleđene mikrourbanističke celine.
URBANO ODRŽAVANJE Naziv za postupke funkcionalnog održavanja i obnavljanja urbanih elemenata i celine. Postoje sledeće vrste u.o.:
A. Održavanje urbanog fonda građevina: fasada, ulaza, prizemlja, dvorišta, krovova;
B. Održavanje saobraćajnica: pešačkih ulica, kolskih ulica, brzih saobraćajnica, šinskih saobraćajnica i dr.;
C. Održavanje slobodnih površina: trgova, parkova, zelenih površina;
D. Komunalno održavanje: pranje ulica, odnošenje smeća, održavanje gradske infrastrukture (grejanje, vodovod, kanalizacija), i dr.
URBANO PODRUČJE Predstavlja teritoriju koju pokriva jedna urbana struktura, odnosno, grad. U.p. može da bude: geografsko u.p., mikroklimatsko u.p., socijalno u.p., ekonomsko (industrijsko) u.p., uže i šire gradsko područje i dr.
ZAŠTITA GRAĐEVINA U visokogranji, postoje sledeće vrste z.: 1. toplotna zaštita, 2. sprečavanje kondenzovane vodene pare u tavanicama i zidovima, 3. zvučna zaštita u visokogradnji, 4. seizmička zaštita u građevinarstvu, 5. zaštita od klizanja tla, 6. zaštita od hemijskih uticaja (korozije, vlage), 7. zaštita od bioloških uticaja (biljnog i životinjskog porekla), 8. zaštita od požara i vatre, 9. zaštita od groma.
ZAŠTITA PRIRODE Ideja o zaštiti prirode nastala je zbog devalorizacije pejzaža usled ubrzane industrijske i urbane ekspanzije, a takože i zbog odbrane od teških posledica poremećenja prirodne ravnoteže (erozija, poplave, suše, promene klime).
Prvo zaštićeno područje bila je šuma Fontainebleau u Francuskoj, koja je 1853 proglašena rezervatom prirode. God. 1872 nastao je u USA prvi nacionalni park, Yellowstone. U početku bave se zaštitom prirode pojedinci i specijalna društva, ali već poč. XXv. javljaju se prvi organizovani oblici drzavne sluzbe za zaštitu prirode, a doneseni su i prvi propisi. Od 1928 postoji međunarodna organizacija, a 1948 osnovan je Međunarodni savez za zaštitu prirode i prirodnih dobara (UICN) kojem je tokom niza godina sedište u Švajcarskoj (Morges). God. 1962 prihvatio je UNESCO "Preporuku za zaštitu lepote i karakteristika pejzaža i predela" u kojoj su formulisana osnovna načela zaštite prirode pri izgradnji naselja, cesta, lociranju aerodroma, postavljanju električnih vodova, stanica radija i televizije, pri kampovanju, kaptiranju izvora, a zauzet je stav i u pogledu zagađivanja voda i vazduha.